Με αφορμή την 4η Κυριακή της Μεγάλης Σαρακοστής, εορτή του αγίου Ιωάννη του Σιναΐτη, συγγραφέα της "Κλίμακος" (=Σκάλας).
π. Στεφάνου Φρήμαν
Μετάφραση Κ.Ν.
OOΔΕ, από Glory 2 God for all things
Ίσως η πιο προέχουσα σκάλα στον πολιτισμό μας είναι αυτή που σχετίζεται με την καριέρα. Είναι μια εικόνα του αμερικανικού δρόμου προς την επιτυχία. Ξεκινάμε από ή κοντά στο κάτω μέρος και, βήμα-βήμα, κατευθυνόμαστε προς την κορυφή. Είναι μια μεταφορά που λειτουργεί καλά με τις σύγχρονες αντιλήψεις μας για σκληρή δουλειά, επιμονή και ανταμοιβή. Χρησιμεύει επίσης ως δικαιολογία για πολλές από τις δομές της κοινωνίας μας, και χρωματίζει την κοινή μας άποψη για όσους παραμένουν στην βάση. Είναι μέσω αυτής της πολιτισμικής εικόνας που η «Σκάλα» του Αγίου Ιωάννη του Σινά (της Κλίμακος) μάς έρχεται με μια παραμορφωμένη όψη.
Έχω συχνά σκεφθεί πως ορισμένες εικόνες δεν είναι ασφαλείς στα χέρια της νεωτερικότητας – και αυτή είναι μία από αυτές.
Υπάρχει κάτι θαμμένο βαθιά μέσα στην ανθρώπινη ψυχή γύρω από την εικόνα της αναρρίχησης και του Θεού. Η ιστορία του Πύργου της Βαβέλ είναι μια αφήγηση για την τεράστια ανθρώπινη προσπάθεια να χτιστεί ένας πύργος που θα έφτανε στον ίδιο τον ουρανό. Ένα από τα αρχαία Ζιγκουράτ που έχτισε ο Ναβουχοδονόσορ ονομαζόταν: «Ο τόπος όπου συναντώνται η γη και ο ουρανός». Και τα βουνά έπαιζαν πάντα σημαντικό ρόλο στον τόπο συνάντησης του Θεού και της ανθρωπότητας. Το ένστικτό μας θεωρεί πως «ανεβαίνουμε» για να συναντήσουμε τον Θεό.
Η Παράδοση δείχνει ξεκάθαρα ότι αυτό το ένστικτο έχει αξία. Αλλά όπως όλα τα ανθρώπινα ένστικτα, έχει και τη σκοτεινή του πλευρά. Η ιδέα της κουλτούρας μας για την «κορυφή της επιτυχίας» είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτού του σκότους. Από την ίδια την ονομασία της, αυτή η «κορυφαία» εμπειρία θεωρείται ως ένας επιθυμητός στόχος. Αλλά έχουμε την περίεργη πραγματικότητα, όπου αυτοί που βρίσκονται στην κορυφή σπάνια είναι προσωπικότητες που θα θέλαμε να καλλιεργήσουμε στα παιδιά μας. Δεν υπάρχει τίποτα άλλο που να προσφέρει η «κορυφή» εκτός από χρήματα και δύναμη - κανένα από τα οποία δεν είναι ωφέλιμο για την ψυχή.
Αυτή η διαστρεβλωμένη «σκάλα» συχνά μεταφράζεται μέσα στην ηθική ζωή ως κάτι που δεν απέχει πολύ από μια άσκηση Πελαγιανισμού [=η ιδέα πως σωζόμαστε με τις δικές μας προσπάθειες]. Οι αγώνες μας για ηθική βελτίωση συχνά έχουν να κάνουν περισσότερο με την ανικανότητά μας να αντέξουμε την ντροπή της ηθικής αποτυχίας, παρά με οποιαδήποτε επιθυμία για το καλό. Ως εκ τούτου, οι αγώνες μας αντιπροσωπεύουν μια νεύρωση και όχι μια ηθική. Ο Άγιος Ιωάννης μας δίνει μια «σκάλα» για να την λάβουμε υπόψιν. Αξίζει να σημειωθεί, ωστόσο, ότι το τέταρτο κεφάλαιο του έργου του επικεντρώνεται στην ντροπή – με την παρατήρηση, «Μπορείς να θεραπεύσεις την ντροπή, μόνο με ντροπή». Αυτή δεν είναι «σκάλα» - με καμία σύγχρονη έννοια της λέξης.
Σκεφτείτε τους Μακαρισμούς. Ο Χριστός προσφέρει κάτι σαν «κατάλογο» καθώς αποκαλύπτει τη φύση της Βασιλείας Του. Ποιοι είναι οι ευλογημένοι;
Οι φτωχοί στο πνεύμα.
Αυτοί που θρηνούν.
Αυτοί που είναι πράοι.
Αυτοί που πεινούν και διψούν για δικαιοσύνη.
Αυτοί που είναι ελεήμονες.
Αυτοί που είναι καθαροί στην καρδιά.
Αυτοί που κάνουν ειρήνη.
Αυτοί που διώκονται.
Ο κατάλογος αυτός δεν είναι μια σκάλα, μια κίνηση από τη μια αρετή στην άλλη. Είναι, ωστόσο, ένας χαρακτηρισμός των «αρετών» που βρίσκουν τη θέση τους μέσα στη Βασιλεία. Ποιοι είναι αυτοί οι άνθρωποι;
Φαίνεται να υπάρχει μια συνεπής εικόνα εκείνων που είναι τοποθετημένοι πιο κατάλληλα, σε ό,τι αφορά την Βασιλεία. Είναι οι φτωχοί, οι μειονεκτούντες, οι καταπιεσμένοι και οι θλιμμένοι. Επίσης αυτοί που λαχταρούν να διορθωθούν τα πράγματα, ενώ ταυτόχρονα είναι ελεήμονες και ευγενικοί προς τους άλλους.
Την ίδια αυτή περίληψη μπορεί να την δει κανείς σε όλα τα Ευαγγέλια, και στον Απόστολο Παύλο:
«Βλέπετε γαρ την κλήσιν υμών, αδελφοί, ότι ου πολλοί σοφοί κατά σάρκα, ου πολλοί δυνατοί, ου πολλοί ευγενείς, αλλά τα μωρά του κόσμου εξελέξατο ο Θεός ίνα τους σοφούς καταισχύνη, και τα ασθενή του κόσμου εξελέξατο ο Θεός ίνα καταισχύνη τα ισχυρά, και τα αγενή του κόσμου και τα εξουθενημένα εξελέξατο ο Θεός, και τα μη όντα, ίνα τα όντα καταργήση» (Α’ Κορ. 1:26-28).
Η σκάλα της πνευματικής ζωής οδηγεί προς τα κάτω παρά προς τα πάνω (ή μας οδηγεί πίσω - εκεί που ήδη είμαστε). Οι βίοι των αγίων είναι γεμάτοι από εκείνους που εγκατέλειψαν τον πλούτο για να γίνουν φτωχοί και να βρουν τον Θεό. Δεν μπορώ να φέρω στο νου ιστορίες στις οποίες ένας άγιος απέκτησε πλούτη για να εισέλθει στην Βασιλεία.
Δεν νομίζω ότι είναι απαραίτητο να εγκαταλείψουν οι πάντες αυτά που έχουν, και να κατευθυνθούν στις ερήμους. Αρκεί, σύμφωνα με την εμπειρία μου, απλώς να ασκεί κανείς το έλεος, την καλοσύνη και την γενναιοδωρία εκεί που βρίσκεται, και να υπομένει τις δικές του αποτυχίες και ανικανότητες με υπομονή. Και, παρόλο που αυτό ακούγεται εύκολο, είναι περισσότερο από ό,τι οι περισσότεροι είναι πρόθυμοι να κάνουν.
Είμαι πάντα επιφυλακτικός όταν με ρωτούν για διάφορα πνευματικά εγχειρήματα. Είτε πρόκειται για κανόνα προσευχής είτε για κανόνα νηστείας, ο αληθινός αγώνας δεν βρίσκεται ποτέ στο να κάνεις αυτό που είναι ασύνηθες. Είναι, μάλλον, το πολύ δύσκολο ζήτημα του να υπομένουμε αυτό που μας δίνεται. Ο Θεός, με την πρόνοιά Του, μάς επιτρέπει όλα όσα είναι απαραίτητα για τη σωτηρία μας. Η Χάρις βρίσκεται πρωτίστως μέσα στην συνήθη πίστη της ζωής μας.
Φυσικά, το μοναστικό παράδειγμα μπορεί να κάνει πολλούς να αμφισβητήσουν την «συνήθη» διαδρομή. Αυτό που δεν βλέπουν οι περισσότεροι είναι το εξαιρετικά σύνηθες έργο που αντιμετωπίζει ο μοναχός. Οι μεγαλύτεροι αγώνες μέσα σε ένα μοναστήρι δεν είναι πάντα στις προσευχές, τις αγρυπνίες και τις νηστείες. Τις περισσότερες φορές, βρίσκονται στην καθημερινή τριβή της παραμονής στην θέση τους. Λέγεται στην έρημο: «Μείνε μέσα στο κελί σου και το κελί σου θα σου τα διδάξει όλα».
Μπορούμε επίσης να γνωρίζουμε πως ο καλός Θεός που αγαπά την ανθρωπότητα δεν θα μας εγκαταλείψει ποτέ. Ανεξάρτητα από το πόσο μακριά μπορεί να τρέξουμε από τους κοσμικούς αγώνες της ύπαρξής μας, οι αγώνες θα ακολουθούν. Είναι μια από τις υποσχέσεις του Χριστού: «Μη ουν μεριμνήσητε εις την αύριον· η γαρ αύριον μεριμνήσει τα εαυτής· αρκετόν τη ημέρα η κακία αυτής». (Ματθ. 6:34)
Θα προσθέσω μερικές σκέψεις εδώ.
-Μέσα στις εικόνες της «Κλίμακας» που κοσμούν τα γραπτά του Αγίου Ιωάννη της Κλίμακος, η μορφή του Πατριάρχη Ιακώβ απεικονίζεται συχνά να κοιμάται στο έδαφος, δίπλα στην Κλίμακα. Έτσι συνδέει την Κλίμακα του Αγίου Ιωάννη με τη Σκάλα που είδε ο Ιακώβ στο όνειρό του. Αυτή όμως η Κλίμαξ, στην Ορθόδοξη σκέψη δεν είναι άλλη από την Θεοτόκο, μέσω της Οποίας ο Λόγος ενσαρκώθηκε και κατοίκησε ανάμεσά μας. Απεικονίζεται έτσι η Παναγία ως Αυτή που έχει όλες τις αρετές.
-Είχα ακούσει σε ένα κήρυγμα για την Κλίμακα μια μικρή επισήμανση, πως «Μόλις τοποθετήσεις το ένα πόδι στο πρώτο σκαλί, έχεις ήδη αφήσει πίσω σου την γη».
-Κάντε τα μικρά πράγματα - τα επόμενα πράγματα. Υπάρχει μια σκάλα Χάριτος που δίνεται σε όλους μας.
Δόξα τω Θεώ!
Δείτε επίσης, αν θέλετε:
Ένας μοντέρνος άνθρωπος που ανακάλυψε τον άγιο Ιωάννη της Κλίμακος...
Ο Τσαρλς Μπουκόφσκι συνομιλεί με τον Άγιο Ιωάννη τον Σιναΐτη
Η "Σκάλα" του αγίου Ιωάννη της Κλίμακος
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου