ΑΝ ΠΕΘΑΝΕΙΣ ΠΡΙΝ ΠΕΘΑΝΕΙΣ, ΔΕ ΘΑ ΠΕΘΑΝΕΙΣ ΟΤΑΝ ΠΕΘΑΝΕΙΣ

(ΠΑΡΟΙΜΙΑ ΟΡΘΟΔΟΞΩΝ ΜΟΝΑΧΩΝ)

Σάββατο, 31 Οκτωβρίου 2020

"Νομιμότητα" και Ορθοδοξία

Κρυφό Σχολειό (ιστολόγιο του πατρώου εορτολογίου)

Σχόλιο "Κρυφού Σχολειού": Δημοσιεύουμε για πρώτη φορά στην ελληνική γλώσσα ένα συγκλονιστικό απόσπασμα από το κείμενο "One Μan in the Face of Apostasy", που συνέγραψε για τον μακαριστό Αρχιεπίσκοπο Αβέρκιο (+1976), ο γνωστός λόγιος ιερομόναχος π. Δαμασκηνός Christensen (συγγραφέας του περίφημου βιβλίου για τη ζωή και το έργο του μακαριστού π. Σεραφείμ Ρόουζ), και το οποίο δημοσιεύθηκε στο περιοδικό "The Orthodox Word"  το 1986. Ας μας προβληματίσει όλους μας.

O Αρχιεπίσκοπος Αβέρκιος υπογράμμισε τους κινδύνους της επιδίωξης αποδοχής ή αναγνώρισης από κάθε είδους αρχή μόνο και μόνο λόγω του «νομικού» τους καθεστώτος:

«Οποιαδήποτε προσπάθεια εκ μέρους μας να προσεγγίσουμε εκείνους που «κατέχουν την εξουσία» αυτή τη στιγμή, όταν οι «πολλοί αντίχριστοι» (πρβλ. Α΄ Ιω. β΄ 18) που αγωνίζονται φανερά ή κρυφά ενάντια στον Χριστό και την Εκκλησία Του έχουν τόσο προφανή έλεγχο, οποιαδήποτε λοιπόν προσπάθεια να τους ευχαριστήσουμε δουλικά, να τους κολακεύσουμε και να κάνουμε ό,τι  θέλουν, ακόμη και η προσπάθεια για κάποιο βαθμό «νομιμοποίησης» από αυτούς είναι προδοσία του Σωτήρα Χριστού μας και εχθρότητα απέναντί ​​ Του, ακόμα κι αν αυτοί που ενεργούν με αυτόν τον τρόπο φέρουν το σχήμα των κληρικών» (The just shine like the stars, p. 18).

Σε αυτή τη δήλωση, ο Αρχιεπίσκοπος Αβέρκιος δίνει μια καλή εξήγηση της αρχής του Σεργιανισμού. Αυτή η αρχή, με την οποία ο Μητροπολίτης Σέργιος συνθηκολόγησε με την άθεη σοβιετική εξουσία για να παραμείνει «νόμιμος» και να διατηρήσει τη λειτουργία του εκκλησιαστικού θεσμού, δεν είναι απλώς κάτι που συνέβη κάπου αλλού, στη Σοβιετική Ρωσία. Πρόκειται για μια γενική κατηγορία της ανθρώπινης ψυχής η οποία έτυχε να λάβει μια δραματική μορφή στο πρόσωπο του Μητροπολίτη Σεργίου: είναι το να κάνεις κάτι λάθος ή το να αποδεχθείς ένα ψέμα για να αποκτήσεις το πρόσκαιρο πλεονέκτημα του να είσαι «επίσημος», έστω και «για το καλό της Εκκλησίας».

«Έτσι», έγραψε ο π. Σεραφείμ Ρόουζ στο πνεύμα του Αρχιεπισκόπου Αβερκίου, «μερικοί άνθρωποι μπορούν να βρεθούν σε μια θέση που μπορεί να είναι «νομικά σωστή», αλλά ταυτόχρονα να είναι βαθύτατα μη-χριστιανική - σαν να είναι η χριστιανική συνείδηση ​​υποχρεωμένη να υπακούει σε οποιαδήποτε εντολή των εκκλησιαστικών αρχών, αρκεί αυτές οι αρχές να είναι «κανονικές». Αυτή η τυφλή έννοια της υπακοής αφεαυτής είναι μια από τις κύριες αιτίες για την επιτυχία του Σεργιανισμού στον αιώνα μας - τόσο εντός όσο και εκτός του Πατριαρχείου της Μόσχας» (Russia's Catacomb Saints, p. 257).

Η τελική εκδήλωση της Σεργιανιστικής αρχής θα είναι η υποβολή ακόμη και των πιο «παραδοσιακών» Χριστιανών στον ίδιο τον Αντίχριστο. Δεν θα αναγκαστούν να συμφωνήσουν με τις ιδέες και τις μεθόδους του Αντίχριστου. Το μόνο που θα απαιτηθεί από αυτούς θα είναι η αναγνώριση της εξουσίας του, την οποία θα προσφέρουν για να διατηρήσουν την Ιεραρχία, την εκκλησιαστική οργάνωση, τις εκκλησιαστικές Ακολουθίες και τη δυνατότητα φανερής λήψης των Μυστηρίων. Η προδοσία τους δεν θα συνίσταται στην προσκόλλησή τους σε Κανονικές μορφές, αλλά μάλλον στην τοποθέτηση αυτών των μορφών πάνω από την πίστη στον Χριστό, που είναι η πρώτη ευθύνη της Εκκλησίας.

Οι Άγιοι Πατέρες έχουν μια πολύ συγκεκριμένη διδασκαλία σχετικά με αυτό, με βάση την Αποκάλυψη του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου. Σχολιάζουν το γεγονός ότι η σφραγίδα του Αντιχρίστου δεν θα τοποθετηθεί ταυτόχρονα στο μέτωπο και στο χέρι, αλλά στο μέτωπο ή στο χέρι (Αποκ. ιγ΄ 16). Σύμφωνα με τον Άγιο Ανδρέα Καισαρείας, όσοι το λαμβάνουν στα μέτωπά τους θα μοιράζονται τον τρόπο σκέψης του Αντίχριστου, ενώ όσοι το λαμβάνουν στα δεξιά τους χέρια θα αναγνωρίσουν μόνο την εξουσία του, λέγοντας ότι είναι επιτρεπτό να το κάνουμε αυτό «αν μόνο κάποιος παραμένει χριστιανός στην ψυχή του... Η εκδίωξη της χάρης του Αγίου Πνεύματος μέσα από το σημάδι του θηρίου γεμίζει την καρδιά όλων αυτών με το πρώτο σημάδι - τον φόβο - που θα τους φέρει σε μια εύκολη καταστροφή» (Russia's Catacomb Saints, p. 222).

Ενόψει αυτής της πατερικής διδασκαλίας, ο Αρχιεπίσκοπος Αβέρκιος μπορούσε εύκολα να προβλέψει πώς όλοι οι εκκλησιαστικοί οργανισμοί - οικουμενιστικοί και αντι-οικουμενιστικοί, καινοτόμοι και παραδοσιακοί - μια μέρα θα υποκύψουν μπροστά στον Αντίχριστο. Εκείνοι των οποίων ο φόβος της πρόσκαιρης εξουσίας υπερισχύει του φόβου τους για τον Θεό θα βασίζονται στην πεπτωκυία διάνοιά τους για να δικαιολογήσουν αυτήν την υποταγή, γιατί οι καρδιές και οι συνειδήσεις τους δεν θα μπορούν ποτέ να την δικαιολογήσουν. Θα προσπαθήσουν να διατηρήσουν τους εκκλησιαστικούς τους θεσμούς εγκαταλείποντας την πνευματική ελευθερία και την ηρωική ομολογία, η οποία, όπως επανέλαβε ο Αρχιεπίσκοπος Αβέρκιος, θα στηρίξει μόνη της το ανίκητο Σώμα του Χριστού. Έτσι θα επαληθευθεί η πρόβλεψη του Αγίου Επισκόπου Ιγνάτιου Μπριαντσανίνοφ που αναφέρεται από τον Αρχιεπίσκοπο Αβέρκιο:

«Μπορεί κανείς να υποθέσει επίσης ότι ο θεσμός της Εκκλησίας που κλονίζεται για τόσο καιρό θα πέσει τρομερά και ξαφνικά. Πράγματι, κανείς δεν μπορεί να το σταματήσει ή να το αποτρέψει. Τα σημερινά μέσα για τη διατήρηση της θεσμικής Εκκλησίας προέρχονται από τα στοιχεία αυτού του κόσμου, πράγματα εχθρικά προς την Εκκλησία και η συνέπεια θα είναι μόνο να επιταχυνθεί η πτώση της…. Είθε ο φιλεύσπλαχνος Κύριος να υπερασπιστεί το λείμμα (=υπόλοιπο, πρβλ. Ρωμ. ια΄ 5) που πιστεύει σε Αυτόν. Αλλά αυτό το λείμμα είναι λιγοστό, και γίνεται όλο και λιγότερο» [Stand Fast in the Truth, p. 5].

Δείτε επίσης

Εκτός νόμου Εκκλησία με κρυφούς Ιερείς!

Η αθώωση του μητροπολίτη Κερκύρας Νεκταρίου & επίθεση κατά του Κοζάνης Παύλου για το θέμα της θείας κοινωνίας 

Για τον αληθινό χριστιανό δεν έχει σημασία πότε θα έλθει ένας πόλεμος ή ένας διωγμός!

Παρασκευή, 30 Οκτωβρίου 2020

Άγιος Μάρτυς Μέδικος του Οτρίκολι, ο Ανάργυρος Ιατρός (26 Ιουνίου)


Ευχαριστούμε τον αδελφό μας Μιχάλη Σπυρίδωνα που μας απέστειλε το παρόν, ως συμπλήρωμα της ανάρτησης Ιατρική και Χριστιανισμός. Από το εξαιρετικό ιστολόγιο Άγιοι, οι καλύτεροί μας φίλοι.

Αυτός ο ένδοξος Μάρτυς υπήρξε και στο όνομα και στο επάγγελμα γιατρός. Γεννήθηκε στην πόλη του Οτρίκολι (Otricoli) της Ιταλίας και ελκύστηκε στην χριστιανική πίστη από τα πολλά θαύματα που εγίνοντο στο ναό, όπου υπήρχαν τα Ιερά Λείψανα ενός άλλου παλαιού μάρτυρα, του Αγίου Βίκτωρος, και είχαν μεταφερθεί εκεί από την πόλη της Δαμασκού το 171.

Κατηγορήθηκε ότι είναι χριστιανός στον Έπαρχο του Οτρίκολι Τερενζιανό, επί αυτοκράτορος Μάρκου Αυρηλίου.

Εκείνος αφού είδε το αμετάβλητο της πίστεως του Μέδικου και επειδή ο Άγιος έλεγε ότι τα είδωλα είναι δαίμονες τον έβαλε σε φυλακή, διατάζοντας κανείς να μην του πάει ούτε φαγητό, ούτε νερό, ώστε ή να αναγκαστεί να αρνηθεί την πίστη του ή να πεθάνει από την πείνα.

Αφού πέρασαν 12 ημέρες, σκεφτόταν ο Έπαρχος ότι ο Άγιος θα είχε πεθάνει. Ρώτησε λοιπόν να μάθει γι' αυτόν και όταν του είπαν οι φύλακες ότι είναι υγιής και ζωντανός και ότι ακόμα προτιμάει να πεθάνει παρά να λατρέψει τους θεούς των ειδώλων, χρησιμοποίησε άλλους τρόπους για να τον μεταπείσει.

Τον κάλεσε εκ νέου μπροστά του και του υποσχέθηκε αξιώματα και τη φιλία του αυτοκράτορα εάν θυσίαζε στους δικούς τους θεούς. Ο Άγιος όμως διακήρυξε δημοσίως ότι δε θέλει να λατρέψει ούτε να θυσιάσει σε πρόσωπα κουφά, μουγκά και τυφλά τα οποία έχουν κατασκευασθεί από ανθρώπους, ούτε ήθελε μία άλλη φιλία, ακόμη και αυτή του αυτοκράτορα, παρά μόνον αυτή του Θεού και των πιστών υπηρετών Του.

Τότε ο Τερενζιανός διέταξε να τον δέσουν σε ένα μεγάλο ξύλο και να του δέσουν τα χέρια και τα πόδια με αιχμηρούς και χοντρούς κόμπους από σίδερο. Σ'αυτό το μαρτύριο ο Άγιος ευχαριστούσε το Θεό, ο οποίος τον έκρινε άξιο να βασανιστεί για την αγάπη Του και τον περιέλαβε ανάμεσα στους πιστούς Του λέγοντας: «Ελπίζω στο Θεό μου και δεν φοβάμαι τίποτα». Στην συνέχεια ο Έπαρχος τον κατέβασε από το ξύλο, τον έβαλε στη γη και έδωσε εντολή σε 5 στρατιώτες να τον χτυπούν με χοντρά ξύλα. Συγχρόνως του έλεγαν να θυσιάσει στους θεούς που λατρεύει ο αυτοκράτορας.

Ο Άγιος απαντούσε: «Ο Θεός μου είναι Αυτοκράτωρ των αυτοκρατόρων και όποιος θυσιάσει στους ψεύτικους θεούς θα πεθάνει από αιώνιο θάνατο». Ο Τερενζιανός γεμάτος θυμό τον κρέμασε στη στρέβλη και με αναμμένες φωτιές τον έκαιγαν και με αγκίστρια και σιδερένια νύχια του έσκιζαν τις σάρκες. Ο Άγιος σε εκείνο το αποτρόπαιο βασανιστήριο, ήταν ενωμένος με το Θεό και παρακαλούσε να του δώσει δύναμη για να μπορέσει να υποφέρει αρκετά για την αγάπη Του και απευθυνόμενος στον τύραννο είπε: «δε βλέπεις φτωχέ ότι η εχθρότητά σου με κάνει να αποκτώ περισσότερο την αγάπη του Θεού μου;».


Ο Έπαρχος προσπάθησε τότε με ωραία λόγια να τον μεταπείσει. Τον βρήκε όμως πολύ χαρισματικό και φωτισμένο και διερωτόταν: «Λες η πίστη προς το Χριστό να είναι η πραγματική και η δική μας να είναι μία τρέλα;». Έμεινε σαστισμένος αλλά όχι όμως πεπεισμένος και επειδή δεν ήταν δυνατόν να τον ξεπερνούσε κάποιος στην επιστήμη, τον πέταξε σε μια τεράστια φωτιά, και επειδή βγήκε ανέπαφος, τον γύμνωσε, και αφού τον έδεσε με μεγάλες σιδερένιες αλυσίδες τον χτυπούσε σαν τρελός και στην συνέχεια τον έριξε στη φυλακή. Μετά όμως από 5 ημέρες τον βρήκε υγιή να αποδίδει ευχές στο Θεό. Τότε του είπε: «που έμαθες ω Μέδικε την μαγική τέχνη; εάν δεν την απαρνηθείς για να λατρέψεις τους δικούς μας θεούς θα σε βασανίσω τόσο πολύ που θα γίνεις το παράδειγμα για όλους τους Χριστιανούς».

Ο Άγιος του απάντησε: «Δεν είναι μαγική τέχνη, αλλά πιστεύω στον Ιησού Χριστό, τον Υιό του Θεού που είναι ζωντανός και μου δίνει τη δύναμη να ξεπερνώ τους πόνους σε κάθε μαρτύριο. Γι'αυτό δε φοβάμαι τις απειλές σου και τα μαρτύρια και ούτε πρόκειται να θυσιάσω σε ψεύτικους θεούς». Τότε οργίστηκε τόσο πολύ ο Έπαρχος ώστε διέταξε αφού χτυπήσουν με ραβδιά τον Άγιο να του κόψουν το κεφάλι. Όταν άκουσε την απόφαση ο Άγιος απέδωσε ατελείωτες ευχαριστίες στο Θεό, γιατί αφαιρώντας του τη ζωή με τέτοιο τρόπο, θα μπορούσε πολύ νωρίς να συναντήσει όλους εκείνους τους μάρτυρες που είχαν υποστεί μαρτύρια και είχαν πεθάνει για την αγάπη του Χριστού. Μετεφέρθει τότε από τους επικεφαλής έξω από τα τείχη της πόλεως και ο δήμιος του έκοψε το κεφάλι.

Έτσι αποκτά τον ένδοξο φοίνικα του μαρτυρίου και η ψυχή του μετεφέρθει στους Ουρανούς από τους Αγγέλους το 172 στις 26 Ιουνίου.

Το σώμα του ετάφη τη νύχτα σε μία σπηλιά κοντά στην εκκλησία του Αγίου Βίκτωρα, από κάποιον χριστιανό ονόματι Ελάζιμο που ήταν ιερέας, έξω από την πόλη και αργότερα μετεφέρθει στην υπόγεια εκκλησία και εκτέθηκε για πολύ καιρό σε δημόσια λατρεία κάτω από την Αγία Τράπεζα ενός παρεκκλησίου. Προς τιμήν του τους προηγούμενους αιώνες χτίστηκε ένας ναός στην πόλη του Οτρίκολι και ονομάστηκε Κάμπο ντι Σαν Μέντικο (Campo di San Medico). Ο Πάπας Ευγένιος Γ' στην πόλη του Βιτέρμπο (Viterbo) στις 27 Φεβρουαρίου του 1148, επιβεβαιώνει σύμφωνα με τους κανόνες του Αγίου Αυγουστίνου, όπως και ο Πάπας Ονόριος Γ' το 1221 και ο Πάπας Γρηγόριος Θ' και τέλος ο Πάπας Αλέξανδρος Δ' την ύπαρξη αυτού του χώρου και του Αγίου Λειψάνου.

Το 1611, στις 5 Σεπτεμβρίου ο Τζίο Μπατίστι Τόσκο ντα Ρέτζιο (Gio Battisti Tosco da Regio), Επίσκοπος του Νάρνι (Narni), βρήκε πίσω από μία παλιά αποθήκη την εκκλησία του Αγίου Μέδικου και το Άγιό του Λείψανο ενταφιασμένο μαζί με άλλους Αγίους Μάρτυρες. Έτσι λοιπόν τον Ιούλιο του 1612 έκανε λαμπρή ανακομιδή και μετέφερε το Άγιο Λείψανο από την έξω εκκλησία, στη νέα μέσα στην πόλη του Οτρίκολι

Αργότερα στις 18 Μαΐου του 1613 τοποθέτησε το λείψανο του Αγίου σε μία υπόγεια κρύπτη, κάτω από την Αγία Τράπεζα, στον κεντρικό ναό του Οτρίκολι, όπου υπάρχει μέχρι σήμερα.

Τεμάχιο από το Ιερό Λείψανο του Αγίου Μάρτυρος και Ιαματικού Μεδίκου φυλάσσεται στον Καθεδρικό Ιερό Ναό Αγίου Νικολάου Νίκαιας.

Απολυτίκιον
Ἧχος α´. Τῆς ἐρήμου πολίτης.

Θεραπείαν παρέχεις, ἰατρός ὡς ἀνάργυρος, Μέδικε ἀεί τοῖς νοσοῦσιν, ρωστικῇ συμπαθείᾳ σου· πικρίας γάρ καί ἄλγη αἰκισμῶν, ὑπέμεινας γενναίῳ λογισμῷ, μαστιγώσεις τάς ἐτάσεις τήν φυλακήν, καί ξίφους τήν ἀναίρεσιν. Χαίροις τῆς Ἰταλίας ἀπαρχή, χαίροις σφραγίς τῆς πίστεως· χαίροις ὁ θησαυρίσας ἐν Θεῷ, τόν πλοῦτον τόν αἰώνιον.

(Ποίημα Καθηγουμένης Ισιδώρας Μοναχής Αγιεροθεϊτίσσης).

Πηγή: Αρχιμανδρίτη Επιφανίου Δημητρίου, Ιεροκήρυκος Ιεράς Μητροπολέως Δημητριάδος.

Η αγία Αναστασία η Ρωμαία και η Μονή Οσίου Γρηγορίου (& η εμφάνισή της σε έναν ορθόδοξο Αφρικανό, τον Φουρτουνάτο...)


π. Δαμασκηνός Γρηγοριάτης

Κοινωνία Ορθοδοξίας

Η αγία Αναστασία η Ρωμαία μαζί με τον Πολιούχο της Ιεράς Μονής μας Ιεράρχη της Λυκίας άγιο Νικόλαο και τον Κτίτορά της όσιο Γρηγόριο είναι οι τρεις Προστάτες της Αδελφότητος των Γρηγοριατών πατέρων. Πολλά περιστατικά και μαρτυρίες μάς διαβεβαιώνουν ότι οι άγιοι αυτοί σκέπουν και φρουρούν την Ιερά Μονή μας. Εμφανίζονται είτε και οι τρεις μαζί, είτε κατά μόνας, κατά το θέλημα του Θεού, για να υπηρετήσουν τους πατέρες στις διάφορες δοκιμασίες τους και να τους βοηθήσουν στον αγώνα για την ψυχική σωτηρία τους.

Η αγία Αναστασία μαζί με δύο άλλες αγίες, τη Θεοπρομήτορα Άννα και την Ισαπόστολο Μαρία τη Μαγδαληνή, είναι οι μόνες άγιες γυναίκες που κατά παράβαση του Αβάτου του Αγίου Όρους τιμώνται και πανηγυρίζονται στο Άγιον Όρος. Ως γνωστόν, μόνο η Θεοτόκος κατέχει την κεντρική θέση εντός του Όρους, διότι είναι κλήρος δικός της, γι’ αυτό και Αυτή είναι Ηγουμένη και η μόνη εκ των γυναικών που τόσο πολύ τιμάται και δοξάζεται ως Μητέρα στοργική και στερρά καταφυγή των Αγιορειτών πατέρων, τόσο στην παρούσα ζωή, όσο και στη μέλλουσα.

Σύμφωνα με ανεξακρίβωτες μαρτυρίες γνωρίζουμε ότι τα λείψανα της αγίας Αναστασίας προσφέρθηκαν ως δώρο στην Ιερά Μονή μας στις αρχές του 18ου αιώνα. Το ευρισκόμενο παρεκκλήσιό της εντός του δευτέρου περιβόλου της Μονής μας, σύμφωνα με σαφείς μαρτυρίες, ιδρύθηκε το 1739. Ασφαλώς λίγα χρόνια πριν θα δωρήθηκαν και τα λείψανά της από το ευσεβές ζεύγος Εμμανουήλ και Ραλλούς, οι οποίοι κατοικούσαν στην Οδησσό της Ρωσσίας. Γνωρίζουμε ακόμη ότι η τιμία κάρα της βρίσκεται στην Πετρούπολη.

Στην Ιερά Μονή μας υπάρχουν τα εξής λείψανά της: μέρος της δεξιάς παλάμης της άφθαρτο, το δεξιό μηριαίο οστό, το αριστερό μηριαίο οστό μαζί με την κνήμης διαστρεβλωμένα, όπως έμειναν μετά τα σκληρά βασανιστήρια της Αγίας, το από τον αστράγαλο και κάτω άφθαρτο τεμάχιο του ενός ποδιού της, καθώς και μερικά άλλα τεμάχια μεμονωμένα και ξεραμένο αίμα από το μαρτύριο της Αγίας.

Αν διαβάσει κανείς τον Βίο της Αγίας, στις 29 Οκτωβρίου, θα εκπλαγεί από τα πάμπολλα και σκληρά βασανιστήρια, στα οποία την υπέβαλαν οι άνομοι ειδωλολάτρες. Της απέκοψαν μαστούς, χέρια, πόδια, γλώσσα, της έβγαλαν τα νύχια των χεριών και ποδιών της, της ξερίζωσαν με την τανάλια τα δόντια ένα-ένα και κατόπιν απέμεινε η τιμία κεφαλή της.

Η Αγία, παρά τον νεαρόν της ηλικίας της, υπέμεινε με ανδρικό φρόνημα τα απερίγραπτα κολαστήρια και, πριν της κόψουν την κεφαλή, ζήτησε μία χάρη: να προσευχηθεί στον παμπόθητο Νυμφίο της Χριστό. Δεν του ζήτησε κάποια ιδιαίτερη δόξα στον ουρανό, αλλά την ευλογία Του να θεραπεύει τους ασθενείς που θα προστρέχουν ζητώντας τη βοήθειά της. Αντιλαμβάνεται λοιπόν ο καθένας μας πόση αγάπη είχε πλημμυρίσει την καρδιά της για τους πονεμένους ανθρώπους όλων των γενεών που εκείνη τη στιγμή περνούσαν νοερά ενώπιόν της. Ο φιλάνθρωπος Κύριός μας εμφανίσθηκε στους αιθέρες και τη διαβεβαίωσε ότι θα εκπληρωθεί το αίτημά της. Να γιατί η αγία Αναστασία η Ρωμαία είναι θαυματουργός, διότι η ίδια έλαβε ως δωρεά από το ίδιο το στόμα του Σωτήρα μας Χριστού το χάρισμα να θεραπεύει κάθε ασθένεια.

Από προσωπικές μαρτυρίες παλαιών Γεροντάδων μας ακούσαμε για την ιδιαίτερη ευλάβεια που είχαν στην αγία Αναστασία αλλά και την άμεση βοήθεια που δέχονταν κάθε φορά που την επικαλούνταν. Μας είπαν για τον αγιότατο Γέροντά τους, τον παπα-Θανάση, ότι ουδέποτε στη ζωή του ζήτησε ένα χάπι. Καθε φορά, μέχρι τον θάνατό του, κατέφευγε με εμπιστοσύνη στην Αγία και ελάμβανε πάραυτα τη θεία βοήθεια.

Αξιώθηκα κι εγώ ο γράφων να γνωρίσω και συνομιλήσω με παλαιούς πατέρες, οι οποίοι μου διηγήθηκαν περιστατικά επισκέψεως των προστατών Αγίων μας.

Ο παπα-Διονύσιος, που καταγόταν από το Ζευγολατιό Καλαμάτας και τα χρόνια 1972-1974 χρημάτισε και ηγούμενος της Μονής, μου είπε το εξής περιστατικό. Καποτε τον έπνιξαν οι λογισμοί φυγής για τους Αγίους Τοπους. Τη νύκτα όμως ήρθαν στον ύπνο του οι τρεις Προστάτες και του είπαν να μην αναχωρήσει, διότι δεν ήταν αυτό το θέλημα του Θεού.

Ο π. Δημήτριος, ο οποίος έζησε 23 χρόνια στη Μονή μας και κοιμήθηκε το 1977 σε ηλικία 46 ετών, μου είπε δύο σημεία σχετικά με την αγία Αναστασία. Τη μια φορά τον επισκέφθηκε η Αγία την ώρα που εκείνος έκαμε τον κανόνα της προσευχής του. Ήταν ντυμένη στα λευκά και σε εφηβική ηλικία. Βλέποντάς την εκείνος φοβήθηκε και τη ρώτησε: «Μήπως είσαι πειρασμός;». Εκείνη με νεύμα τον διαβεβαίωσε ότι δεν είναι. Του χαμογέλασε και αναχώρησε.

Άλλη φορά την έστειλε ο π. Δημήτριος στο πατρικό του σπίτι, όπου διέμενε ο αδελφός του, για να θεραπεύσει το παιδί του που ήταν άρρωστο. Η Αγία πήγε στον ύπνο του ανιψιού του και του είπε: «Μ’ έστειλε ο θείος σου να σε κάμω καλά. Είμαι η αγία Αναστασία από το Μοναστήρι, όπου μένει ο θείος σου».

Ο σεβαστός μας Γέροντας και Καθηγούμενος της Ιεράς Μονής μας Αρχιμανδρίτης π. Γεώργιος († Κυριακή της Πεντηκοστής, 8 Ιουνίου 2014), ο οποίος ανέλαβε το πηδάλιο διακυβερνήσεως της Μονής τον Οκτώβριο του 1974, υπέστη το 1990 νευραλγία του τριδύμου. Επί εννέα μήνες υπέφερε στο κρεββάτι με φρικτούς πόνους. Η αγία Αναστασία παρουσιάστηκε σ’ έναν ορθόδοξο Αφρικανό, τον Φουρτουνάτο, νυν Νεόφυτο Μοναχό, που εργάζεται ιεραποστολικά στο Ορθόδοξο Κλιμάκιο της Κανάγκα στο Κογκό, φιλοξενούμενο επί έξι χρόνια της Μονής μας, στον ύπνο του και του έδωσε ένα φάκελο λέγοντάς του: «Δώσε αυτό το φάκελο αύριο στον Γέροντα». Και από την αυριανή ημέρα αποκαταστάθηκε πλήρως η υγεία του Γέροντά μας.

Αυτά και άλλα νεώτερα θαύματα έγιναν, όχι μόνο σε αδελφούς της Μονής μας, αλλά και σε άλλους Αγιορείτες πατέρες και κληρικούς και ευλαβείς Χριστιανούς από την Αγία, η οποία δεν αρνείται να προσφέρει την ταχεία βοήθειά της προς αυτούς που την ευλαβούνται και τιμούν την ιερή μνήμη της.

Για την Ιερά Μονή Οσίου Γρηγορίου του Αγίου Όρους

29 Οκτωβρίου: εορτή της αγίας μεγαλομάρτυρος Αναστασίας της Ρωμαίας

 
Από εκεί και μετά (& ο σύγχρονος Χιλιανός μάρτυρας Ιωσήφ Μουνιόθ Κορτέζ)
 
Άγιος Ζηνόβιος ο Ιατρός και Ζηνοβία η αδελφή του (30 Οκτ.)

Η αγία μάρτυς Απολλωνία, προστάτις των οδοντιάτρων (30 Οκτωβρίου)


Saint Jose Munoz-Cortes the new martyr of Athens/ Greece, from Chile & Canada (+31 October 1997) 
 

Ο Χιλιανός νεομάρτυρας Χοσέ (Ιωσήφ) Μουνιόθ-Κορτέζ (+ 31 Οκτ. 1997)

Άγιοι στις 28, 29, 30 & 31 Οκτωβρίου...


Πέμπτη, 29 Οκτωβρίου 2020

Η Εθνική και Αντιστασιακή δράση τών Ελλήνων Ορθοδόξων Κληρικών κατά τη Γερμανική κατοχή 1941-1944


Ιωάννης Ελ. Σιδηράς
Θεολόγος – Εκκλησιαστικός Ιστορικός – Νομικός
Καστροπολίτες - Ιστορικός & Πολιτιστικός Σύλλογος Διδυμοτείχου // ΟΟΔΕ

Ιεράρχες και Ιερείς ως μέλη των Αντιστασιακών Οργανώσεων (ΕΑΜ, ΕΛΑΣ, ΕΔΕΣ)

Η Σωτηρία των Ελλήνων Εβραίων από τους Έλληνες Ιεράρχες

«Διά του Χριστού την πίστιν την αγίαν και της πατρίδος την ελευθερίαν»

 

Οι λέξεις «Έπος» και «Εθνική Εποποιΐα» εκφράζουν στον απόλυτο βαθμό τους εθνικούς και αντιστασιακούς αγώνες του ελληνικού λαού για το ύψιστο αγαθό της Ελευθερίας έναντι του φασισμού και του Ναζισμού κατά τη φρικτή Γερμανοϊταλική Κατοχή (1941-1944). Οι λέξεις αυτές, που η αδέκαστη ιστορία δια «πολλών τεκμηρίων» απέδωσε και καθιέρωσε μέσα στις χρυσές σελίδες του «Έπους του ’40», εκφράζουν προσφυώς και δικαίως την απαράμιλλη ηρωική και μαρτυρική αντίσταση του ελληνικού κλήρου και λαού, που προκάλεσε τον θαυμασμό όλης της υφηλίου.

Οι Έλληνες Ορθόδοξοι κληρικοί υπήρξαν «πρόσωπα-σύμβολα» σε όλους τους εθνικοαπελευθερωτικούς αγώνες της πατρίδος και σε πολλές περιπτώσεις απετέλεσαν τα φωτεινά πρότυπα ηρωϊσμού και αυτοθυσίας υπέρ του αγωνιζόμενου ελληνικού λαού. Ιεράρχες, Ιερείς, Ιερομόναχοι ακόμη και Μοναχές πότισαν με το αίμα τους την ευλογημένη ελληνική γη «δια του Χριστού την πίστιν την αγίαν και της πατρίδος την ελευθερίαν». Και τούτο, όπως συνήθως γράφεται, δεν συνέβη μόνο κατά την περίοδο του κορυφαίου αγώνος για την εθνική Παλιγγενεσία (1821), αλλά και κατά τη διάρκεια της Γερμανοϊταλικής κατοχής (1940-1944) στην Ελλάδα, όταν οι παντός βαθμού Έλληνες Ορθόδοξοι κληρικοί, από τους Αρχιεπισκόπους Αθηνών και μέχρι τον τελευταίο παπά και καλόγερο υπέμειναν ανδροπρεπώς και γενναιοφρόνως «το εθνικόν μαρτύριον» και έδωσαν αφόβως την «Ορθόδοξη μαρτυρία» υπέρ του δεινώς δοκιμαζομένου και μαρτυρικώς καταδιωκόμενου ελληνικού λαού, μπολιασμένοι «ως ένα σώμα και μια ψυχή» με τον λαό, ως τέκνα και οι ίδιοι αυτού του περήφανου και αδούλωτου λαού.

Η αδέκαστη ιστορία λοιπόν  στις σελίδες της έχει καταγράψει την εθνική και αντιστασιακή δράση των Ελλήνων Ορθοδόξων κληρικών εκ των οποίων πολλοί –ακόμη και ιεράρχες–συγκρότησαν και ενίσχυσαν τις αντιστασιακές οργανώσεις γενόμενοι μάλιστα και μέλη αυτών επιδεικνύοντας πρωτοφανή και πρωτόγνωρη συμμετοχή και στον ένοπλο αγώνα για την αποτίναξη της «Γερμανοϊταλικής κατοχικής μπότας» και την απελευθέρωση της Ελλάδος. Και αν για κάτι περισσότερο θα μπορούσε να εγκαυχάται η Ορθόδοξη Εκκλησία της Ελλάδος, αυτό είναι ο ανυπέρβλητος αγώνας των Ιεραρχών και λοιπών κληρικών της για τη σωτηρία των Ελλήνων Εβραίων από τη θηριωδία του Γερμανικού ναζισμού στα κρεματόρια, όπου οδηγούνταν ως «πρόβατα επί σφαγήν» γενόμενοι «ολοκαύτωμα» θυσίας στον βωμό της αρρωστημένης ναζιστικής ρατσιστικής και σωβινιστικής ιδεολογίας και κοσμοθεωρίας.

 

Αρχιεπίσκοποι Χρύσανθος Α΄ (1938-1941) και Δαμασκηνός Α΄ (1941-1949)

 

Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Χρύσανθος Α΄ (1938-1941)

 

Τα κατά την Εκκλησιαστική Ιεραρχία δύο πρώτα πρόσωπα που με την όντως και αποδεδειγμένα ηρωϊκή εθνική στάση και δράση τους σφράγισαν ανεξίτηλα την απαρχή και συνέχεια της αδούλωτης ελληνικής εθνικής αντίστασης του λαού μας, ήταν οι Αρχιεπίσκοποι Αθηνών, ο Κομοτηναίος την καταγωγή, Χρύσανθος Α΄ (1938-1941) και Δαμασκηνός Α΄ (1941-1949).

Όταν κατέρρευσε το εθνικό μέτωπο και τα κατοχικά γερμανικά στρατεύματα επρόκειτο να εισέλθουν θριαμβευτικά στην πρωτεύουσα πόλη των Αθηνών, ακούστηκε τότε και ένα δεύτερο ηχηρό «όχι», ύστερα από εκείνο του Ιωάννου Μεταξά, το οποίο με παρρησία και απαράμιλλο ψυχικό σθένος εξέφρασε ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Χρύσανθος όταν ευθαρσώς αρνήθηκε να συμμετάσχει στη συμβολική παράδοση της πόλεως των Αθηνών και εδήλωσε ανδροπρεπώς ότι: «ο αρχηγός της Εκκλησίας δεν παραδίδει την πρωτεύουσα της πατρίδος του εις ουδένα ξένον. Ο αρχηγός της Εκκλησίας ένα καθήκον έχει: να φροντίσει δια την απελευθέρωσιν αυτής».

Όταν επίσης εζητήθη από τον ίδιο να ορκίσει την πρώτη κατοχική κυβέρνηση Τσολάκογλου, ο Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος και πάλι αρνήθηκε μετ’ επιτάσεως, λέγοντας ότι: «Ο αρχηγός της Εκκλησίας δεν δύναται να ορκίσει κυβέρνηση σχηματιζόμενη υπό την διοίκηση του εχθρού της πατρίδος».

Αλλά και στον Γερμανό Στρατάρχη των κατοχικών δυνάμεων στην Ελλάδα Φον Στούμε, τον οποίο εδέχθη ως επισκέπτη στην Ιερά Αρχιεπισκοπή, «ορθός, ατάραχος και γαλήνιος με ψυχρό και ανέκφραστο ύφος», δείχνοντας την έντονη δυσφορία του για την υπό των ναζιστικών στρατευμάτων κατάκτηση της Ελλάδος, όταν εκείνος (ο στρατάρχης) του είπε: «ο γερμανικός στρατός δεν έφθασε με εχθρικές διαθέσεις», ο Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος του απάντησε άφοβα και σταθερά: «Κύριε Στρατάρχα, πρωτίστως ο στρατός σας εισέβαλε σε έναν τόπο του οποίου ο λαός αγωνίσθηκε με πραγματική πίστη για την ελευθερία του… και εξακολουθεί πάντοτε να πιστεύει στα ιδανικά του. Η ελλαδική Εκκλησία ευρέθη πάντοτε στο πλευρό του ελληνικού λαού στους αγώνες του… και να είσθε βέβαιοι ότι δεν θα λείψει να πράξει το καθήκον της και κατά την κρίσιμη αυτή περίσταση».

Από δε τον Ιούλιο του 1941 νέος Αρχιεπίσκοπος Αθηνών εξελέγη ο από Κορίνθου Δαμασκηνός ο Α΄ (1941-1949). Ο Χρύσανθος έκτοτε ιδιώτευσε, αλλά και εφυσηχάζων ενίσχυε κάθε πατριωτική και αντιστασιακή δράση. Ο γνωστός ως «ασύρματος του Δεσπότη» στην κατοχή εκρύπτετο και λειτουργούσε στην κατοικία του, επί της οδού Σουμελά, στην Κυψέλη Αθηνών.

 

Ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Δαμασκηνός Α΄ (1941-1949)

 

Όταν ο Αθηνών Δαμασκηνός ανήλθε στον αρχιεπισκοπικό θρόνο ανέδειξε και το μέγεθος της ακαταβλήτου ψυχικής δυνάμεως και γενναιότητός του. Κράτησε στα χέρια του ένα ολόκληρο έθνος, το οποίο κρεμόταν από τα χείλη του σαν τον άκουγε να εκφωνεί πύρινους λόγους δίδοντας τις πρέπουσες απαντήσεις στις προκλητικές και απειλητικές υποδείξεις των κατακτητών και των ενταύθα προδοτών συνεργατών τους. Αρχικώς οργάνωσε ένα πανελλήνιο δίκτυο παροχής βοήθειας στους δεινώς δοκιμαζομένους και πένοντες Έλληνες, τον ΕΟΧΑ (Εθνικό Οργανισμό Χριστιανικής Αλληλεγγύης), που υπήρξε η μεγαλύτερη αντιστασιακή οργάνωση των μετόπισθεν διότι αυτή εξασφάλισε στον ελληνικό λαό διατροφή, περίθαλψη, προστασία, σωτηρία, επιβίωση.

Ο Αθηνών Δαμασκηνός με το ατρόμητο θάρρος του συνέβαλε ώστε να σωθεί η Θεσσαλονίκη από την αδηφάγο εθνικιστική πολιτική των Βουλγάρων, οι οποίοι ζητούσαν από τους Γερμανούς την παραχώρησή της στη γερμανική σφαίρα κατοχής, να αποφευχθεί η πολιτική επιστράτευση του ελληνικού λαού και συνάμα απέρριψε τις επίμονες και πιεστικές υποδείξεις των ναζιστών κατακτητών να καταδικάσει και αποδοκιμάσει η Εκκλησία της Ελλάδος όλες τις αντιστασιακές ομάδες και οργανώσεις. Καταλυτικός δε υπήρξε ο ρόλος του και στη διάσωση και πολλών Ελλήνων Εβραίων, όπως θα αναπτύξουμε παρακάτω.

Είναι μάλιστα χαρακτηριστική η στιχομυθία, που διαμοίφθηκε με τον κατοχικό πρωθυπουργό Τσολάκογλου, όταν με αφορμή τις σκληρές από άμβωνος ομιλίες του κατά των Γερμανών, του είπε: «Μακαριώτατε, προσέχετε μήπως οι Γερμανοί σας τουφεκίσουν» ο Δαμασκηνός τότε με αγέρωχο γνώριμο ύφος του απάντησε: «Οι στρατηγοί τουφεκίζονται, οι αρχιερείς απαγχονίζονται και είμαι έτοιμος προς τούτο». Όσες φορές πάλι η γερμανική διοίκηση ζητούσε καταστάσεις με τα ονόματα των Ελλήνων αντιστασιακών για να τους απαγάγουν ως ομήρους, ο αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός έγραφε πρώτο το όνομά του στην κατάσταση, όπως και πολλοί άλλοι Αρχιερείς της Εκκλησίας της Ελλάδος. Έτσι οι Γερμανοί ματαίωναν την εκτέλεση των Ελλήνων αντιστασιακών αγωνιστών. Κάθε φορά που οι Γερμανοί αρνούνταν να δώσουν στους συγγενείς τους τα ονόματα των εκτελεσθέντων Ελλήνων αγωνιστών, ο Αρχιεπίσκοπος με κίνδυνο της ζωής του απαιτούσε και ελάμβανε τα ονόματα και τα σώματα των εκτελεσθέντων.

Κορυφαία έκφραση της φιλάνθρωπης και κοινωνικά αλληλέγγυας ποιμαντικής δράσεως του Αθηνών Δαμασκηνού υπέρ του ελληνικού λαού υπήρξε η απόφασή του, κατά τις αρχές του έτους 1942, να διαθέσει όλη την περιουσία της Εκκλησίας της Ελλάδος για την ανεύρεση τροφίμων, επειδή οι στερήσεις και η πείνα με σύμμαχο τον βαρύ εκείνο χειμώνα αποδεκάτιζαν τον πληθυσμό κάθε ηλικίας και κυρίως στα μεγάλα αστικά κέντρα της χώρας (Αθήνα, Πειραιά κ.ά.). Τότε απέστειλε στον Πατριάρχη Αλεξανδρείας Χριστοφόρο το παρακάτω τηλεγράφημα: «Ελληνικός λαός αποθνήσκει εκ πείνης. Ελληνική φυλή εξολοθρεύεται. Ποιούμεθα έκκλησιν και ικετεύομεν εκ βαθέως ψυχής ευρεθή τρόπος σταλούν οπωσδήποτε τρόφιμα, πάση θυσία. Θέτομεν διάθεσιν υμών άπασαν περιουσίαν Εκκλησίας Ελλάδος, άμφια ιερέων, αρχιερέων και τιμαλφή ναών και μονών». Το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας αντεπεκρίθη άμεσα, αποτρέποντας μάλιστα την εκποίηση της περιουσίας της Εκκλησίας της Ελλάδος.

 

Αγωνιστές και Αντιστασιακοί Ιεράρχες της Εκκλησίας της Ελλάδος

 

Την ίδια περίοδο συμπαρίστανται στον δοκιμαζόμενο ελληνικό λαό, το Οικουμενικό Πατριαρχείο, τα υπόλοιπα πατριαρχεία και οι λοιπές αυτοκέφαλες Ορθόδοξες Εκκλησίες ανά την Οικουμένη. Είναι χαρακτηριστική η κινητοποίηση εκ μέρους του Οικουμενικού Πατριαρχείου για τη διενέργεια εράνων υπέρ του αποδεκατιζόμενου ελληνικού λαού, οι οποίοι έλαβαν χώρα μεταξύ των Ελλήνων ομογενών της Κωνσταντινουπόλεως και των Ελληνορθοδόξων κοινοτήτων της διασποράς, σε όλες τις εκκλησιαστικές ανά τον κόσμο επαρχίες που υπάγονται στη δικαιοδοσία της Μητρός Αγίας Μεγάλης του Χριστού Κωνσταντινουπολίτιδος Εκκλησίας.

Οι Ιεράρχες της Εκκλησίας της Ελλάδος επέδειξαν παρόμοια εθνική και αντιστασιακή δράση  πρωτοστατώντας στο έργο της ΕΟΧΑ και προφέροντας από τη μισθοδοσία τους στον πανελλήνιο έρανο κοινωνικής πρόνοιας και στην κεντρική Επιτροπή Συσσιτίων. Συμπαρίστανται στους στρατευμένους και τις οικογένειές τους, στους φυλακισμένους, στους διωκόμενους, και διαμαρτύρονται με παρρησία για τις απάνθρωπες βιαιότητες και εκτελέσεις αθώων Ελλήνων πάσης ηλικίας εκ μέρους των κατακτητών. Παράλληλα κρύβουν, περιθάλπουν και φυγαδεύουν με κίνδυνο της ζωής τους, τους άνδρες της εθνικής αντιστάσεως και σε πολλές περιπτώσεις συνεργάζονται ακόμη και ως ενεργά μέλη με τις αντιστασιακές οργανώσεις και ομάδες.

Αξίζει να αναφέρουμε τα ονόματα των αγωνιστών και όντως αντιστασιακών εκείνων Ιεραρχών της Εκκλησίας της Ελλάδος, οι οποίοι συνέβαλαν καταλυτικά στην ενίσχυση του αντικατοχικού αγώνα ως «αληθείς ποιμένες» του λαού. Αυτοί υπήρξαν: ο Ιωαννίνων Σπυρίδων (μετέπειτα Αρχιεπίσκοπος Αθηνών), ο Αττικής Ιάκωβος (μετέπειτα Αρχιεπίσκοπος Αθηνών), ο Φιλίππων και Νεαπόλεως Χρυσόστομος (μετέπειτα Αρχιεπίσκοπος Αθηνών), ο Δημητριάδος και Αλμυρού Ιωακείμ, ο Ζακύνθου Χρυσόστομος, ο Ζίχνων και Νευροκοπίου Αλέξανδρος, ο Ηλείας και Ωλένης Αντώνιος, ο Θεσσαλονίκης Γεννάδιος, ο Θηβών και Λεβαδείας Πολύκαρπος, ο Καρυστίας και Σκύρου (μετέπειτα Χίου) Παντελεήμων (Φωστίνης), ο Καστορίας Νικηφόρος, ο Κέρκυρας Μεθόδιος, ο Σερβίων και Κοζάνης Ιωακείμ, ο εκ Μαρωνείας της Θράκης καταγόμενος Μητροπολίτης Κορίνθου Μιχαήλ (μετέπειτα Αρχιεπίσκοπος Αμερικής), ο Λευκάδος και Ιθάκης Δωρόθεος, ο Μαρωνείας και Θάσου Βασίλειος, ο Μυτιλήνης Ιάκωβος, ο Παραμυθίας, Φιλιατών και Γηρομερίου Δωρόθεος, ο Σάμου και Ικαρίας Ειρηναίος, ο Σιδηροκάστρου Βασίλειος, ο Σύρου Φιλάρετος, ο Χαλκίδος Γρηγόριος, και ο τότε νεαρός και μαχητής Αρχιμανδρίτης Σεραφείμ (μετέπειτα Μητροπολίτης Άρτης, είτα Ιωαννίνων και μετέπειτα Αρχιεπίσκοπος Αθηνών). Οι δε αριστεροί συγγραφείς συγκαταλέγουν στα κείμενά τους και τους Μητροπολίτες Χίου Ιωακείμ (Στρουμπή), Δρυϊνουπόλεως, Πωγωνιανής και Κονίτσης Δημήτριο, Λαρίσης Καλλίνικο και Μηθύμνης Διονύσιο. Οι πλείστοι εκ των παραπάνω Ελλήνων Ιεραρχών αγωνίσθηκαν πάση δυνάμει και ιερώ ζήλω να διασώσουν και πολλούς Έλληνες Εβραίους, όπως λεπτομερώς καταγράφουμε παρακάτω.

Δύο εκ των ως άνω ανθισταμένων ισχυρώς –ακόμη και ενόπλως– Μητροπολιτών κατά των δυνάμεων κατοχής, ήτοι ο Σερβίων και Κοζάνης Ιωακείμ (Αποστολίδης) και ο Ηλείας και Ωλένης Αντώνιος (Πολίτης), οργανώθηκαν στη διάρκεια της ναζιστικής κατοχής στο ΕΑΜ και εξελέγησαν «εθνοσύμβουλοι» αναπτύσσοντας πρωτοφανή αντιστασιακή δράση. Ο Ηλείας Αντώνιος στην πορεία της αντιστασιακής δράσεώς του συναντήθηκε στη Γορτυνία, μεταξύ άλλων, και με τον αρχηγό του ΕΛΑΣ, Άρη Βελουχιώτη. Ο Μητροπολίτης Καρυστίας και Σκύρου, μετέπειτα Χίου, Παντελεήμων Φωστίνης την 25η Φεβρουαρίου 1941 παραιτήθηκε της ενεργού υπηρεσίας και διέφυγε στη Μέση Ανατολή, όπου ονομάσθηκε «Αρχιερεύς των Ενόπλων Δυνάμεων». Ανέπτυξε πολυσχιδή εθνική δράση κατά την εθνική αντίσταση και μεταγενέστερα ιδρύοντας το γνωστό «Τάγμα Φωστίνη».

Μια όντως εμβληματική και «μπαρουτοκαπνισμένη» από τις μάχες εκκλησιαστική μορφή της Εκκλησίας της Ελλάδος υπήρξε ο κατά την περίοδο της Γερμανικής κατοχής αρχιμανδρίτης Σεραφείμ (Τίκας), ο από Άρτης και είτα Ιωαννίνων, μετέπειτα Αρχιεπίσκοπος Αθηνών (1974-1998), ο οποίος από το 1943 οργανώθηκε στην αντιστασιακή οργάνωση ΕΔΕΣ υπό τον Στρατηγό Ναπολέοντα Ζέρβα. Ο Αθηνών Σεραφείμ σε συνέντευξή του προ ετών εξιστορούσε τα εξής: «Από την άλλη πλευρά ήσαν οι δύο Μητροπολίτες, ο Ηλείας Αντώνιος και Κοζάνης Ιωακείμ. Αυτοί ήσαν με το ΕΑΜ. Ο Άρης Βελουχιώτης είχε κι άλλους κληρικούς. Τον Ηγούμενο της Μονής Αγάθωνος Γερμανό. Αυτός ήταν γνωστός ως «Καπετάν Ανυπόμονος». «Επίσημα όμως εγώ ήμουν εκείνος που αντιπροσώπευα την Εκκλησία της Ελλάδος στην Εθνική Αντίσταση. Αντιλαμβάνεσαι, μάχες από εδώ, μάχες από εκεί εναντίον των Γερμανών, εναντίον των Ιταλών και δυστυχώς, αυτό ήταν το άσχημο, και εναντίον των κομμουνιστών…».

 

Το τιμημένο «ορθόδοξο ράσο» των απλών κληρικών

 

Το τιμημένο «ορθόδοξο ράσο» στο πρόσωπο των απλών Ιερέων, οι οποίοι στάθηκαν πλησίον των αγωνιστών Ιεραρχών της Εκκλησίας της Ελλάδος, σήκωσε όλο το βάρος του διμέτωπου αγώνος, τόσο στη διακονία του δοκιμαζομένου, πενομένου και αποδεκατιζόμενου ελληνικού λαού, όσο και στο μέτωπο της αντιστασιακής δράσεως εναντίον του δυνάστη κατακτητή. Στα «μαύρα και ανελεύθερα» εκείνα χρόνια ο ρόλος και η όντως αυτοθυσιαστική προσφορά του απλού κλήρου, των Ιερέων του λαού μας, υπήρξε καταλυτικής σημασίας. Οι ιερείς προσεύχονταν για τους αγωνιζόμενους στρατιώτες και τις δεινώς δοκιμαζόμενες οικογένειές τους. Εκφωνούσαν πύρινους λόγους με τους οποίους ενθάρρυναν και παρηγορούσαν, ενώ παράλληλα στέκονταν ως ακλόνητοι βράχοι πλησίον των οικογενειών που σήκωναν το βαρύ πένθος της απώλειας αγαπημένων προσώπων τους, τα οποία έπεσαν μαχόμενα «υπέρ πίστεως και πατρίδος», «υπέρ βωμών και εστιών». Δεν παρέλειπαν να συμμετέχουν με εθνικό ζήλο και στις διάφορες επιτροπές των μετόπισθεν για την ανακούφιση και αρωγή του κατακρεουργημένου ελληνικού λαού. Μετείχαν και γίνονταν κοινωνοί της κατοχικής πείνας και ζοφερής ευτυχίας καθώς και πάσης άλλης δοκιμασίας του ποιμνίου τους, αγωνιζόμενοι νυχθημερόν να ανεύρουν τρόφιμα και φάρμακα για τους λιμοκτονούντες και ασθενείς.

Ουδείς δύναται να αμφισβητήσει ότι οι απλοί ιερείς της Εκκλησίας υπήρξαν μεταξύ των πρωτεργατών για την απελευθέρωση της πατρίδος και προς τούτο βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή του αγώνος, στο πολεμικό μέτωπο, στις μυστικές αντιστασιακές ομάδες, στα νοσοκομεία, στα σανατόρια, στα σχολεία, στις φυλακές, στα υπόγεια της Γκεστάπο, στα στρατόπεδα, στους τόπους εκτελέσεων των αντιστασιακών αγωνιστών και στους τόπους αναγνωρίσεων των νεκρών και ενταφιασμού τους, στα ολοκαυτώματα, στα συσσίτια, στις διαμαρτυρίες (βλ. Παναγιώτη Χατζόπουλου, Η Εκκλησία στους Εθνικούς αγώνες 1940-1944).

Γιγάντια όμως υπήρξε και η προσφορά των Στρατιωτικών Ιερέων στην ενίσχυση του αντιστασιακού και απελευθερωτικού αγώνος του λαού μας και κυρίως των στρατευμένων ανδρών του έθνους στα μέτωπα των πολεμικών επιχειρήσεων. Οι στρατιωτικοί ιερείς ως μόνιμοι ή ως έφεδροι αλλά και ως εθελοντές βρέθηκαν πλησίον του μαχόμενου Έλληνα φαντάρου, έγιναν μια καρδιά και μια ψυχή «με τα παιδιά, της Ελλάδος τα παιδιά», τα οποία εμψύχωναν και ενθάρρυναν, εξομολογούσαν και κοινωνούσαν, επευλογούσαν και κήδευαν. Οι στρατιωτικοί ιερείς, οι οποίοι εστάλησαν υπό της Εκκλησίας της Ελλάδος στα αιματοβαμμένα μέτωπα ήταν Διάκονοι, έγγαμοι εφημέριοι, Αρχιμανδρίτες και Ιεροκήρυκες, εκ των οποίων πολλοί θυσιάστηκαν στα μέτωπα των μαχών γενόμενοι «τύπος και υπογραμμός» για τα «παιδιά της Ελλάδος» που πολεμούσαν τους φασίστες και ναζιστές κατακτητές.

Ο Μήτσος Καΐλας στο ιστορικό πόνημά του, υπό τον τίτλο: «Ο λαϊκός κλήρος στην Αντίσταση» γράφει χαρακτηριστικά: «Απλοί κληρικοί εντάχθηκαν στο ΕΑΜ, πολέμησαν και πολλοί έπεσαν για την πατρίδα. Η δημιουργία της παγκληρικής Ένωσης Ελλάδας –ανωτέρου καθοδηγητικού οργάνου των συλλόγων κληρικών της Ορθοδόξου Εκκλησίας της Ελλάδας– συνέβαλε στη συσπείρωση του κατώτερου κλήρου στον αγώνα της Εθνικής Αντίστασης. Στις αποφάσεις της Β΄ ολομέλειας της Παγκληρικής τονίζεται: «Ο κλήρος θεωρεί τον εθνικό αγώνα του Λαού σαν δικό του αγώνα γιατί γίνεται ενάντια στον αντίχριστο φασισμό. Για την καλύτερη συμβολή του κλήρου στον αγώνα επιβάλλεται η σύντομη και σφιχτή οργάνωση του κλήρου της Ελλάδος στους συλλόγους κληρικών και στην Παγκληρική. Επιβάλλεται μορφωμένοι ιδία κληρικοί να πλαισιώνουν τον Λαϊκό Στρατό του ΕΛΑΣ, για να καθαγιάσουν και να δώσουν τον πνευματικό μαχητικό χαρακτήρα στον αντιφασιστικό αγώνα του Λαού. Η συνεργασία του οργανωμένου κλήρου με όλες τις αδελφές απελευθερωτικές οργανώσεις πρέπει να είναι στενή και αποδοτική για τον αγώνα…».

Σε άλλο σημείο ο συγγραφέας αναφέρεται λεπτομερώς στα πρόσωπα των κληρικών που έλαβαν ενεργό μέρος στον αντιστασιακό αγώνα εναντίον των κατακτητών, γράφοντας μεταξύ άλλων: «πρώτοι βγήκαν στον αγώνα κληρικοί της Ρούμελης, ανταποκρινόμενοι στο κάλεσμα του Άρη Βελουχιώτη, ο οποίος, εκτός των άλλων πολλών ικανοτήτων, είχε και το χάρισμα να επικοινωνεί και να πείθει τους ιερωμένους για το δίκιο του αγώνα. Ανάμεσα σ’ αυτούς τους πρώτους, οι παπάδες Κώστας Τζεβελέκης (Παπακουμπούρας) από την Κολοκυθιά, Νίκος Αυγερόπουλος από την Ανατολή, Λάϊος Δροσογιάννης από τη Δάφνη, Παπαριστείδης από τη Στρώμη, Δημήτριος Χολέβας (Παπαφλέσσας) από την Τσιούκα, ο Αρχιμανδρίτης Γερμανός Δημάκης (Ανυπόμονος). Κι ύστερα πολλές εκατοντάδες άλλο κληρικοί στη Θεσσαλία, στη Μακεδονία, στην Ήπειρο, στην Πελοπόννησο, στην Κρήτη, σε όλη την κατεχόμενη Ελλάδα, γυρίζουν πόλεις και χωριά εμψυχώνοντας τον λαό, πολεμώντας στα βουνά».

Δεν παραλείπει ν’ αναφερθεί επίσης στους «πεσόντες-ήρωες» παπάδες του λαού μας, οι οποίοι θυσιάστηκαν προσφέροντας το αίμα τους για την ελευθερία της πατρίδος. Γράφει λοιπόν ότι: «πάνω από 140 αρχιμανδρίτες, παπάδες, διάκονοι, ηγούμενοι, καλόγεροι, καλόγριες σκοτώθηκαν από τους κατακτητές. Το πρώτο θύμα, ήδη από τις 4 Ιούνη 1941, υπήρξε ο αρχιμανδρίτης Φώτιος Θεοδοσάκης από το Σκαλάνι Ηρακλείου Κρήτης. Ηρωϊκός ο θάνατος του Αρχιμανδρίτη Κοζάνης Ιωακείμ Λιούλια, που βασανίστηκε άγρια πριν εκτελεστεί στις 6 Ιούνη 1943. Ηρωϊκός και περήφανος ο θάνατος και του παπά Δημήτρη Κουτσούμπα, ΕΑΜίτη και καθοδηγητή της οργάνωσης «Εθνική Αλληλεγγύη», στο Δομοκό, όπου συνελήφθη μετά από προδοσία την ώρα της θείας λειτουργίας μαζί με τον γιό του Κώστα. Αμφότεροι φυλακίστηκαν, βασανίστηκαν και εκτελέστηκαν, τον Απρίλη του 1944 στο Χρισσό της Άμφισσας. Οι εκτελέσεις συνεχίστηκαν μέχρι λίγο πριν την απελευθέρωση και τα τελευταία θύματα ήσαν οι παπάδες Δημήτριος Τομαράς από τον Χορτιάτη, Χρήστος Παπαδόπουλος από την Καβάλα και Χρήστος Σιάνος από τη Φλώρινα…». (Βλ. Το ράσο στον αγώνα για την πατρίδα. Εφήμ. «Ριζοσπάστης», της 26ης Απρίλη 1998).

Από τους παραπάνω ιερείς, που έλαβαν ενεργό δράση στην Εθνική Αντίσταση, ο πλέον ονομαστός υπήρξε ο Αρχιμ. Γερμανός Δημάκης (1912-2004), Ηγούμενος της Ιεράς Μονής Αγάθωνος, γνωστός και ως «Πάπα-Ανυπόμονος». Άξια μνείας είναι μία αναφορά του σε προσωπική του εξιστόρηση για τον Άρη Βελουχιώτη: «“Θα φοράς πάντα το καλλυμαύχι. Το σταυρό δε θα το βγάλεις ποτέ”, μου έλεγε ο Άρης. “Μα δεν με βολεύει. Να βάλω μαύρο σκουφί όπως όλοι;”, “όχι, θα φοράς καλλυμάυχι”, μου απαντούσε».

Ανεκτίμητη υπήρξε επίσης η συμβολή και των Ιερών Μονών της Εκκλησίας της Ελλάδος και των Εκκλησιών Κρήτης και Δωδεκανήσου, που ανήκουν στη δικαιοδοσία του Οικουμενικού Πατριαρχείου, στην ευόδωση του αγώνος της Εθνικής Αντιστάσεως. Στις ιερές μονές εύρισκαν καταφύγιο οι αντιστασιακοί μαχητές τους οποίους οι μοναχοί και οι μοναχές έτρεφαν, φιλοξενούσαν, περιέθαλπαν και στη συνέχεια φυγάδευαν. Επειδή δε οι κατοχικές αρχές γνώριζαν καλά τον ρόλο των μοναστηριών στην εδραίωση του αντιστασιακού αγώνος, άλλοτε προέβαιναν σε έντονα και απειλητικά διαβήματα προς τη Διοικούσα Εκκλησία και άλλοτε με βάρβαρο και προκλητικά ασεβή τρόπο επιχειρούσαν επιθετικές ενέργειες πυρπολώντας τα μοναστήρια, κλέβοντας τα ιερά κειμήλιά τους και συλλαμβάνοντας τους μοναχούς και τις μοναχές, τους οποίους σε πολλές περιπτώσεις φυλάκιζαν, βασάνιζαν και εκτελούσαν.

 

Η διάσωση των Ελλήνων Εβραίων από τους Έλληνες Ιεράρχες

 

Μία εν πολλοίς άγνωστη πτυχή της εθνικής, αντιστασιακής και ανθρωπιστικής δράσεως των Ιεραρχών και εν γένει των κληρικών της Εκκλησίας της Ελλάδος υπήρξε και η καθοριστικής σημασίας συμβολή τους στη διάσωση των Ελλήνων Εβραίων καθ’ όλη τη διάρκεια του ναζιστικού διωγμού.

Πρωτίστως ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Δαμασκηνός σε συνεργασία με τον τότε αρχηγό της Ελληνικής Αστυνομίας Άγγελο Έβερτ εφάρμοσαν ένα σχέδιο σωτηρίας των Ελλήνων Εβραίων. Έτσι, ο μεν Αρχιεπίσκοπος έδωσε εντολή να εκδώσει η Εκκλησία ψευδή πιστοποιητικά βάπτισης στους Εβραίους εκείνους οι οποίοι επρόκειτο να απελαθούν και να οδηγηθούν στα κρεματόρια, ενώ ο Άγγελος Έβερτ, κατ’ εντολήν του Αρχιεπισκόπου εξέδωσε ψευδείς ταυτότητες. Ο Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός σε πολλές περιπτώσεις αντέδρασε άμεσα και δυναμικά προς τις γερμανικές κατοχικές αρχές απαιτώντας την αναστολή των ρατσιστικών μέτρων σε βάρος των Εβραίων και όταν ο Γερμανός Διοικητής τον απείλησε με τυφεκισμό, εκείνος αγέρωχα απάντησε: «Οι Ιεράρχες της Ελλάδος δεν τυφεκίζονται αλλά απαγχονίζονται. Σας παρακαλώ σεβασθείτε την παράδοση». Παρόμοια στάση ετήρησε και ο πολιός Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Γεννάδιος, ο οποίος διεμαρτυρήθη εντόνως στον Γερμανό Διοικητή Μαξ Μέρτεν για τα σχέδια εξολοθρεύσεως των Ελλήνων Εβραίων. Τότε κρυφίως έλαβε την πρωτοβουλία και εκδόθηκαν 500 περίπου ταυτότητες σε Εβραίους στους οποίους απέδωσαν χριστιανικά ονοματεπώνυμα για να σωθούν.

Μεγάλη υπήρξε επίσης η ανθρωπιστική δράση υπέρ διασώσεως των Εβραίων και από τους Μητροπολίτες Ιωαννίνων Σπυρίδωνα, Θηβών και Λεβαδείας Πολύκαρπο, Καστοριάς Νικηφόρο, Κέρκυρας Μεθόδιο, Κορίνθου Μιχαήλ, Δημητριάδος και Αλμυρού Ιωακείμ και Ζακύνθου Χρυσόστομο, ο οποίος μάλιστα κατόπιν των εντόνων διαβημάτων του στον Γερμανό Διοικητή, αρνήθηκε να υποκύψει στις απαιτήσεις του και να παραδώσει έγγραφη κατάσταση (λίστα) με τα ονοματεπώνυμα και τις διευθύνσεις των Ελλήνων Εβραίων της νήσου Ζακύνθου. Αντ’ αυτού του εγγράφου παρέδωσε ένα χαρτί στο οποίο είχε γράψει μόνο δύο ονόματα, το δικό του και του γενναιόφρονος Δημάρχου Λουκά Ζακύνθου Καρρέρ. Ο Φρεζής μάλιστα αναφέρει ότι ο Μητροπολίτης Χρυσόστομος απευθυνόμενος στον Γερμανό Διοικητή εδήλωσε ανδροπρεπώς: «Είμαι στις διαταγές σας. Μπορείτε να συλλάβετε εμένα και όχι τους Εβραίους. Αν αυτό δεν σας ικανοποιεί, σας δηλώνω ότι θα είμαι μαζί τους κι εγώ, ακολουθώντας τη μοίρα τους». Ο Μητροπολίτης όμως δεν εφησύχαζε και λίγες μέρες αργότερα επισκέφθηκε και πάλι τον Γερμανό Διοικητή προς τον οποίον επέδωσε μια επιστολή προς τον Χίτλερ, τον οποίο είχε γνωρίσει κατά τη διαμονή του στο Μόναχο κατά το έτος 1924. Έπειτα από λίγες μέρες αναμονής και αγωνίας, έφθασε η διαταγή του Χίτλερ, η οποία –μεταξύ άλλων– έγραφε: «Οι Εβραίοι θα παραμείνουν στο νησί με την ευθύνη του Μητροπολίτη». Έτσι σώθηκαν οι 275 Εβραίοι της Ζακύνθου. Αξίζει επίσης να αναφέρουμε ότι στη μεν Λευκάδα ο Ιερεύς Δημήτριος Θωματζίδης έσωσε πολλούς Εβραίους, στα δε Ιωάννινα ο κληρικός π. Αθανάσιος εμερίμνησε για την έκδοση ταυτοτήτων σε Εβραίους με χριστιανικά ονοματεπώνυμα (Βλ. Α. Ζώη, Η συμβολή των Ελλήνων στη διάσωση των Εβραίων συμπολιτών τους στη διάρκεια του ναζιστικού διωγμού).

Όλα τα παραπάνω, τα οποία αψευδώς και δια πολλών τεκμηρίων έχουν καταγραφεί από την αδέκαστη και απροσωπόληπτη ιστορία, αποδεικνύουν ακραδάντως και πέραν πάσης κακόβουλης, μικρόψυχης και πολιτικάντικης αντεκκλησιαστικής σκοπιμότητας ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία, το «τιμημένο», μπαρουτοκαπνισμένο και αιματόβρεχτο ράσο, στο πρόσωπο των Ελλήνων Αρχιεπισκόπων, Ιεραρχών, Αρχιμανδριτών, Ιερέων, Διακόνων, μοναχών και μοναζουσών, είπε πολλά, αγέρωχα και περήφανα «όχι» απέναντι στους ναζιστές και φασίστες κατακτητές, έχοντας πάντοτε ως γνώμονα τη σωτηρία όχι μόνο του ελληνορθόδοξου ποιμνίου της αλλά και κάθε Έλληνα πολίτη ανεξαρτήτως θρησκεύματος. Η ελευθερία της Πατρίδος και η σωτηρία του ελληνικού λαού υπήρξαν οι πνεύμονες με τους οποίους ανέπνεε η Ορθόδοξη Εκκλησία καθ’ όλη τη διάρκεια της Γερμανικής κατοχής προσφέροντας και η ίδια τους κάθε βαθμίδος κληρικούς της ως θυσία ευάρεστη στον Θεό, «υπέρ πίστεως και πατρίδος», «υπέρ βωμών και εστιών».

Στους δε αρνητές της αναμφισβήτητης αυτής ιστορικής αλήθειας και οι «λίθοι κεκράξονται».

 

Βασίλειος Μαρκάκης, ο αντιστασιακός Μητροπολίτης Κρήτης

 

Ιερά Μητρόπολις Γορτύνης και Αρκαδίας (απόσπασμα εκτενούς βιογραφικού του, όπου φαίνεται και η κοινωνική προσφορά του)

(...) Βαρειά απλωνόταν η φοβέρα της γερμανικής κατοχής. Πικρότερη, στυγνότερη  και φοβερή σκλαβιά πλάκωνε την Κρήτη. Στους δυνατούς του ώμους απάνω κάθισε βαρύ το φορτίο μιας καινούργιας, μεγάλης και ιστορικής αποστολής. Η φλογερή πατριωτική ψυχή του Σχολάρχη της Σχολής του Αγίου Πνεύματος, αχτινοβολούσε από θέληση και αποφασιστικότητα για δράση εναντίον των καταχτητών. Ύψωσε το γιγάντιο από τη δράση του ανάστημα πάνω στο θρόνο το Μητροπολιτικό και η φωνή του η συμπυκνωμένη όλων των φοβερών και μεγάλων κραυγών των ρασοφόρων Εθνομαρτύρων Γρηγορίων, Παπαφλέσηδων, Χρυσοστόμων ξεχυνόταν βροντερή συνέχεια των επαναστάσεων του ’21, του ’66, του ’97, του 1905 και απλωνόταν σε όλο το νομό Ηρακλείου. Ο Μητροπολίτης κεραύνωνε τους προδότες και δυνάμωνε την ψυχή των ανθρώπων για την Αντίσταση. Έβγαζε Ποιμαντορικές εγκύκλιες και καλούσε παπάδες, λαϊκούς και καλογέρους να διαφωτίσουν το λαό. Να οπλισθεί με θάρρος ν’ αντιμετωπίσει την σκλαβιά και να αντιδράσει με κάθε τρόπο στον καταχτητή. Να κρατήσει ψηλά την τιμή, την αξιοπρέπεια και τον πατριωτισμό του, για να περάσει η μπόρα.

Αυτός ο Ατρόμητος Ποιμενάρχης πάνω απ’ το θρόνο που λάμπρυνε η παρουσία του, βροντοφωνούσε μετά την λειτουργία μέσα στις εκκλησίες θαρρετά παραδειγματίζοντας και δυναμώνοντας τα πλήθη: «ΚΑΛΗ ΛΕΥΤΕΡΙΑ». Και σε κάθε μεγάλη γιορτή φώναζε «ΚΑΙ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΟΙ». Ο Ιεράρχης ήταν συνεπής στην αποστολή του και ατράνταχτος στο μεγάλο θεόπνευστο έργο του. Αλλά ο Ιούδας δεν έλειψε κι από δω. Προδόθηκε ο Ιεράρχης υβρίστηκε αλλά έμεινε ατάραχος και μεγαλόπρεπος σαν βράχος που κοίταζε με απάθεια τις καταιγίδες να ξεσπούνε απάνω του και τις φουρτούνες να ξεφτίζουν στο γρανίτη του. Δικάστηκε από τους γερμανούς σε θάνατο και τη τελευταία στιγμή ο τότε Γενικός Διοικητής Κρήτης Εμμανουήλ Λουλακάκης κατόρθωσε να αποτρέψει την εκτέλεση.

Ο Ιεράρχης είχε οδηγηθεί στον τόπο της εκτέλεσης περίφανος αλύγιστος και φλογερός κύτταζε με περιφρόνηση τους καταχτητές και οραματιζόταν μπροστά του ολόφωτο το δρόμο της Δόξας που τον περίμενε, ενώ του γνέφανε φιλικά και συναδελφικά ο Παπαφλέσας και ο Χρυσόστομος της Σμύρνης. Στιγμές υπερούσιες συγκλονιστικές και Άγιες ενός ανθρώπου και ενός Ιεράρχη που άρχισε ν’ ανεβαίνει τη σκάλα του Ιακώβ και με το σεμνό του άσπιλο χέρι άγγιζε το Θεό.

Στις 25 Μαρτίου 1942 ελειτούργησε στον Άγιο Μηνά και στο κήρυγμά του καταφέρθηκε ανοικτά εναντίον των κατακτητών. Το επόμενο πρωί 26 Μαρτίου ο ατρόμητος Ιεράρχης συλλαμβάνεται από μια ομάδα της Γκεστάμπο που τον οδηγεί στο αεροδρόμιο Ηρακλείου, τον βάλανε σ’ ένα στρατιωτικό αεροπλάνο τον αποβίβασαν στο Τατόϊ στην Αθήνα και γέροντα άρρωστο οι ανελέητοι τον πέταξαν έξω και τον άφησαν να στρατοκοπά μ’ ένα μπόγο στην πλάτη για την Αθήνα. Έμεινε εκεί σ’ όλη την υπόλοιπη διάρκεια της κατοχής μαζί με τον επίσης εξόριστο και μεγάλο Πατριώτη Ιεράρχη Κισσάμου και Σελίνου Ευδόκιμο Συγγελάκη ο οποίος εξορίσθη και αυτός δια την μεγάλην του στρατιωτική δράσιν κατά την μάχη του Μάλεμε.

Από την εξορία ο Βασίλειος έγραφε, μηνούσε και συμβούλευε με κάθε τρόπο την Μητρόπολή του για την Αντίσταση στον καταχτητή και παρακολουθούσε τις εξελίξεις των κατοχικών γεγονότων αδιάκοπα.

Στις αρχές Φεβρουαρίου 1945 πέρασε από την κλινική Ευαγγελισμός (όπου νοσηλευόταν ο Σεβασμιώτατος μετά από τόσες κακουχίες που πέρασε) ο αιδεσιμότατος ιερέας Νικόλαος Νεονάκης για να πάρει την ευχή του να κατέβει στο ΡΙΜΙΝΙ εις την στρατιωτικήν Διοίκησιν Κρήτης. Ο Σεβασμιώτατος με δακρυσμένα μάτια του λέγει: "Παιδί μου μη φύγεις. Κάθησε να φροντίσεις να με πας στην Κρήτη, να μην πεθάνω εδώ. Θέλω να πεθάνω στο ποίμνιό μου". Ο αιδεσιμώτατος πήγε στο Στρατηγείο του [Βρετανού] Σκόμπυ το ανέφερε στον υπασπιστή FAOLER SIDON λέγοντας του ότι ο εξόριστος Μητροπολίτης επιθυμεί να επανέλθει εις Κρήτην. Αφού τα στρατεύματα Κατοχής διαθέτουν ειδικό πολεμικό αεροπλάνο και στις 12 Φεβρουαρίου 1945 μετεφέρθη εις Κρήτην. Του έγινε παλλαϊκή υποδοχή και τιμές αντάξιες στο μεγάλο άνθρωπο. ["Ν": προφανώς τα βρετανικά στρατεύματα εννοεί, υπό τον στρατηγό Σκόμπυ, γιατί τότε οι ναζί είχαν φύγει από την Ελλάδα].

Λίγο πριν πεθάνει εκάλεσε το συμβολαιογράφο και χάρισε το ιδιόκτητο σπίτι του στους Άγιους Δέκα (η μόνη περιουσία που είχε) στον Τουρισμό. Θα το χάριζε στην επισκοπή αλλά η έδρα είχε μεταφερθεί στις Μοίρες.

Έτσι με την τελευταία χειρονομία του επεσφράγισε το πνεύμα της προόδου του εκπολιτισμού και της εξέλιξης που τον διέκρινε σ’ όλο το δημιουργικό και σεμνό βίο του.

Ο Βασίλειος Μαρκάκης μπαίνει στην ιστορία της Κρήτης σαν φωτισμένος πρωτοποριακός ιεράρχης και άνθρωπος.

 

Άγιοι μάρτυρες κατά του ναζισμού

Αναδημοσίευση από: Euxh.gr

Είναι γνωστό ότι σημαντικοί και σοβαροί άνθρωποι της Εκκλησίας αντιστάθηκαν στους ναζί υπέρ του λαού. Παράδειγμα, ο αρχιεπίσκοπος Αθηνών Δαμασκηνός, ο οποίος αγωνίστηκε με όλες του τις δυνάμεις για να υπερασπιστεί τους υπόδουλους Έλληνες (αλλά και τους Εβραίους) απέναντι στους κατακτητές. Λόγω των προσπαθειών του για τη διάσωση των Εβραίων, απειλήθηκε με τουφεκισμό από τον διοργανωτή της Γκεστάπο στην Αθήνα στρατηγό Γιούρκεν Στρόοπ και απάντησε με μια φράση που έμεινε στην ιστορία: «Οι Ιεράρχες της Ελλάδος δεν τουφεκίζονται, απαγχονίζονται. Σας παρακαλώ να σεβασθήτε αυτήν την παράδοσιν». (Προφανώς υπαινισσόταν τον απαγχονισμό του πατριάρχη αγίου Γρηγορίου Ε΄ από τους Τούρκους το Πάσχα του 1821).

Ανάμεσα στις εκκλησιαστικές προσωπικότητες που αντιστάθηκαν στους κατακτητές (όχι με τα όπλα, αλλά με παρεμβάσεις και με τη γενικότερη δράση τους) διακινδυνεύοντας τη ζωή τους και μερικοί καταζητούμενοι και καταδικασθέντες σε θάνατο, ας αναφέρουμε τον άγιο γέροντα της Πάρου Φιλόθεο Ζερβάκο, το γέροντα της Πάτμου Αμφιλόχιο Μακρή (ο οποίος αναγνωρίστηκε ως άγιος από το Οικουμενικό Πατριαρχείο τα τέλη Αυγούστου 2018), τον αρχιμανδρίτη και μετέπειτα επίσκοπο Φλωρίνης Αυγουστίνο Καντιώτη, τον ιεροκήρυκα και μετέπειτα αρχιμανδρίτη των Αθηνών π. Χαράλαμπο Βασιλόπουλο κ.ά. Φυσικά υπάρχουν και πολλοί κληρικοί και άλλοι πιστοί χριστιανοί, που πήραν τα όπλα και συμμετείχαν ένοπλα στην Αντίσταση κατά των ναζί, και φυσικά στο λαό μας το θρησκευτικό συναίσθημα πάντοτε εμπλέκεται με τον πόθο της ελευθερίας με τους αγώνες για τη διατήρηση και την ανάκτησή της.

Υπήρξαν όμως και κάποιοι – σε διάφορες χώρες – που τελικά θανατώθηκαν και αναγνωρίστηκαν από την Ορθόδοξη Εκκλησία ως άγιοι και μάρτυρες. Όλα τα θύματα της Κατοχής είναι εθνομάρτυρες. Ορισμένοι όμως από αυτούς (όχι μόνο οι επίσημα αναγνωρισμένοι, αλλά ασφαλώς πολύ περισσότεροι – όπως η γερόντισσα Στεφανίδα από το Κοσσυφοπέδιο, η οποία ξυλοκοπήθηκε μέχρι θανάτου το 1945 από τους ναζί στην πόλη του Μοναστηρίου, της σημερινής πΓΔΜ, επειδή διατηρούσε αναμμένο το καντήλι στα εικονίσματα παρά τη διαταγή για γενική συσκότιση) είναι επίσης μάρτυρες της πίστης και άγιοι. Τέτοιοι είναι:

Ο Άγιος Γκόραζντ, ορθόδοξος αρχιεπίσκοπος Τσεχίας, ο οποίος, για να αποτρέψει τα ναζιστικά αντίποινα, ανέλαβε την ευθύνη για τη δολοφονία του «Δήμιου της Πράγας» Ράινχαρντ Χάιντριχ και εκτελέστηκε στις 4 Σεπτεμβρίου 1942 μαζί με τον ιερέα του καθεδρικού ναού. Δυστυχώς, η θυσία του δεν απέτρεψε τελικά την εκτέλεση άλλων 256 ιερέων, το κλείσιμο όλων των ορθόδοξων ναών και την ισοπέδωση του χωριού Lidice, για τη μεγάλη συμμετοχή των κατοίκων του στην αντίσταση. Η μνήμη του τιμάται στις 4 Σεπτεμβρίου, ενώ υπάρχει εικόνα που τον παρουσιάζει να κατανικά το φίδι του ναζισμού με τη μορφή του «Δήμιου».

Οι ορθόδοξοι πνευματικοί αγωνιστές του Παρισιού (Ρώσοι στην καταγωγή, με μεγάλο φιλανθρωπικό, συγγραφικό και γενικότερα πνευματικό έργο) μοναχή Μαρία Σκόμπτσοβα (μια φλογερή προσωπικότητα που ενέπνευσε πολλούς), Γιούρι Σκόμπτσωβ, π. Δημήτριος Κλεπίνιν και Ηλίας Φονταμίνσκι, οι οποίοι συνελήφθησαν από τους ναζί λόγω των μυστικών ενεργειών τους για τη διάσωση των Εβραίων και θανατώθηκαν σε στρατόπεδα συγκεντρώσεως. Η αγία Μαρία μάλιστα λέγεται ότι πήρε με τη θέλησή της τη θέση μιας Εβραίας μάνας και πέθανε σε θάλαμο αερίων. Εορτάζονται και οι τέσσερις στις 20 Ιουλίου.

Ο αρχιμανδρίτης και πανεπιστημιακός άγιος Γρηγόριος Περάντζε από τη Γεωργία, που συνελήφθη για τον ίδιο λόγο και κάηκε ζωντανός στο Άουσβιτς στις 6 Δεκεμβρίου 1942, όταν ανέλαβε την ευθύνη για το θάνατο ενός Γερμανού αξιωματικού, για να γλιτώσει τους άλλους κρατουμένους από τα βασανιστήρια. Τιμάται στις 6 Δεκεμβρίου.

Ο άγιος Αλέξανδρος Σμόρελ, ορθόδοξος Γερμανός ρωσικής καταγωγής, φοιτητής Ιατρικής και ιδρυτικό μέλος της αντιφασιστικής οργάνωσης «Λευκό Ρόδο», που αποκεφαλίστηκε στο Μόναχο στις 13 Ιουλίου 1943 – αυτή την ημέρα τιμάται η μνήμη του. Διασώζεται η αλληλογραφία του με τους γονείς του, ενώ ήταν φυλακισμένος, που αποδεικνύει το υψηλό επίπεδο της χριστιανικής του πίστης, της πνευματικότητας και του ήθους του.

Στο Νταχάου εξάλλου φυλακίστηκε ο άγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς, μεγάλος πνευματικός πατέρας της Σερβίας, και εκεί έγραψε ορισμένες από τις πιο συγκλονιστικές σελίδες του, αν και δεν πέθανε εκεί, αλλά το 1952 στις ΗΠΑ, όπου είχε εξοριστεί από το αθεϊστικό καθεστώς της πατρίδας του. Όταν πήγαν να αλλάξουν τα ρούχα του για την κηδεία του, αποκαλύφθηκαν αποτρόπαια σημάδια από τα φρικτά βασανιστήρια που είχε υποστεί στο Νταχάου.

Τέλος, πρέπει να προσθέσουμε τους εκατοντάδες χιλιάδες ορθόδοξους Σέρβους νεομάρτυρες, κάθε ηλικίας και φύλου, που φυλακίστηκαν, βασανίστηκαν και σφαγιάστηκαν από την κροατική φασιστική ταξιαρχία Ουστάσα, με τις ευλογίες της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, σε μια προσπάθεια επιβολής του καθολικισμού στην κατεχόμενη Σερβία. Ανάμεσά τους και οι Σέρβοι επίσκοποι Πλάτων της Μπανιαλούκα, Πέτρος του Σεράγεβο, Σάββας του Γορνιο-Καρλοβάτσκι και Διονύσιος του Ζάγκρεμπ. Ο σερβικός λαός ευλαβείται πολύ αυτούς τους μάρτυρες, οι οποίοι τιμώνται στις 15 Ιουνίου. Στα χρονικά της εξόντωσής τους διαβάζουμε και σελίδες που μας θυμίζουν τους αγίους των ρωμαϊκών χρόνων, όπως η περίπτωση του ηλικιωμένου αγίου μάρτυρα Βουκάσιν (τιμάται ιδιαίτερα στις 16 Μαΐου), που αντιμετώπισε το μαρτύριο με χριστιανικό ήθος και φρόνημα αντάξιο της αγάπης που τρέφει γι’ αυτόν ο σερβικός λαός.

Μπορείτε να δείτε επίσης

Oι γερμανικές εκτελέσεις * Οι Πατέρες της Εκκλησίας και ο σεβασμός στην επίγεια πατρίδα * Γερμανία και Ελλάδα τον 19ο αιώνα * Η γενοκτονία των Σέρβων 1941-45. Τα στρατόπεδα εξόντωσης * Οι γενοκτονίες των Ορθοδόξων Σέρβων από τον Παπισμό * Οι Έλληνες στην Τουρκοκρατία * Α΄ Μέρος: Η συμβολή τής Ιεραρχίας τής Εκκλησίας στην αντίσταση κατά τη Γερμανική Κατοχή * Β΄ Μέρος: Εθνομάρτυρες Κληρικοί και Μοναχοί στην αντίσταση κατά τη Γερμανική Κατοχή

Η 28η Οκτωβρίου δεν είναι μόνο μια επέτειος... 

Άγιοι και ναζισμός 

1940: Η Παναγία στο μέτωπο

Άγγελος Συρίγος: Γιατί εορτάζουμε την αρχή και όχι το τέλος του πολέμου