Όταν το γέλιο σβήνει από τα πρόσωπα των παιδιών
Ευθυμία Πορφυριάδου
Εκπαιδευτικός Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης
Επικεφαλής Θ.Ο. Παιδείας της ΝΙΚΗΣ
Με βαριά καρδιά παρακολουθούμε όσα συνέβησαν με τα δύο κορίτσια στην Ηλιούπολη. Μπροστά σε τέτοιες στιγμές, τα λόγια περισσεύουν. Προέχει ο σεβασμός, η σιωπή, η σκέψη. Κι ένα επίμονο ερώτημα που δεν μπορούμε να αποφύγουμε… Πώς γίνεται παιδιά να φτάνουν να νιώθουν ότι δεν υπάρχει τίποτα να τα κρατά εδώ;
Γιατί δύο νέοι άνθρωποι επέλεξαν το άλμα στο κενό από τη ζωή; Τι έγινε και δυστύχησαν τα παιδιά μας;
Όπως εύστοχα έχει θέσει και ο Πρόεδρος μας Δημήτριος Νατσιός, κάτι έχει αλλάξει βαθιά όταν το γέλιο σβήνει από τα πρόσωπα των παιδιών. Και πράγματι, το βλέπουμε γύρω μας: έφηβοι κουρασμένοι πριν καν ξεκινήσουν, αγχωμένοι χωρίς σαφή λόγο, απογοητευμένοι χωρίς να έχουν δοκιμάσει ακόμη τη ζωή.
Είναι πλέον φανερό πως κάτι βαθύτερο δεν πάει καλά.
Οι νέοι σήμερα μεγαλώνουν μέσα σε έναν κόσμο που τους ζητά διαρκώς να αποδείξουν την αξία τους, αλλά σπάνια τους εξηγεί γιατί αξίζει να ζουν. Η επιτυχία μετριέται με δείκτες, επιδόσεις, επιτεύγματα. Όμως η ζωή δεν χωρά μόνο σε αυτά. Όταν λείπει το νόημα, όταν δεν υπάρχει μια αίσθηση σκοπού, όλα τα υπόλοιπα αδειάζουν.
Μέσα σε αυτό το τοπίο, και το σχολείο έχει χάσει κάτι από τον πυρήνα του. Θα έπρεπε να είναι χώρος όπου το παιδί νιώθει ότι ανήκει, ότι μπορεί να αναπνεύσει, να δοκιμάσει, να κάνει λάθη χωρίς να συντρίβεται. Αντί γι’ αυτό, συχνά μετατρέπεται σε μηχανισμό πίεσης. Οι Πανελλήνιες εξετάσεις, που θα έπρεπε να είναι μια πόρτα προς το μέλλον, βιώνονται από πολλά παιδιά σαν ένα στενό πέρασμα — ιδιαίτερα όταν η αποτυχία συνδέεται άμεσα με την οικονομική δυνατότητα της οικογένειας να προσφέρει δεύτερες ευκαιρίες.
Για αυτό το θέμα δεν μπορούμε να το δούμε μόνο ως εκπαιδευτικό πρόβλημα αλλά και ως βαθιά πολιτικό. Οι γενικές διακηρύξεις δεν προσφέρουν τίποτε ουσιαστικό. Απαιτούνται δράση και συγκεκριμένες προτάσεις.
Ως ΝΙΚΗ διεκδικούμε ένα σχολείο ανθρώπινο για μαθητές, γονείς και εκπαιδευτικούς.
Πρώτα απ’ όλα, η παρουσία ψυχολόγων δεν μπορεί να είναι αποσπασματική ή συμβολική. Απαιτείται σταθερή παρουσία σε κάθε σχολική μονάδα, ώστε κάθε παιδί να ξέρει ότι υπάρχει ένας άνθρωπος διαθέσιμος να το ακούσει πριν το αδιέξοδο γίνει η μόνη επιλογή.
Δεύτερον, ο εκπαιδευτικός πρέπει να απελευθερωθεί από τον ασφυκτικό κλοιό της γραφειοκρατίας. Δεν είναι δυνατόν ο δάσκαλος να πνίγεται σε χαρτιά και ψηφιακές καταχωρήσεις και να μην έχει χρόνο να κοιτάξει το παιδί στα μάτια. Η πολιτεία οφείλει να του επιστρέψει τον παιδαγωγικό του ρόλο — να του δώσει χρόνο, στήριξη και εμπιστοσύνη.
Τρίτον, η οικογένεια χρειάζεται ουσιαστική ενίσχυση. Όχι γενικές συμβουλές, αλλά οργανωμένες δομές: σχολές γονέων, δωρεάν συμβουλευτική, πραγματική στήριξη. Δεν μπορούμε να απαιτούμε από τους γονείς να διαχειριστούν μόνοι τους μια πραγματικότητα που γίνεται όλο και πιο σύνθετη.
Και τέλος, οφείλουμε να ανοίξουμε ξανά τη συζήτηση για το νόημα της παιδείας. Τα παιδιά δεν χρειάζονται μόνο γνώσεις ή δεξιότητες, που έγινε η μόνη λέξη στα χείλη των υπεύθυνων Υπουργείων. Χρειάζονται αξίες, προσανατολισμό, μια αίσθηση ότι η ζωή έχει βάθος και σκοπό. Σε αυτό το σημείο, ο ρόλος του μαθήματος των Θρησκευτικών είναι κρίσιμος και δεν μπορεί να υποβαθμίζεται. Είναι ο χώρος όπου το παιδί μπορεί να έρθει σε επαφή με θεμελιώδη ερωτήματα ύπαρξης, να αναζητήσει νόημα, να κατανοήσει την αξία της ζωής ως δώρο και ευθύνη, να σταθεί απέναντι στον εαυτό του και τον άλλον με σεβασμό. Είναι η δυνατότητα εσωτερικής καλλιέργειας που σήμερα λείπει όσο ποτέ. Γιατί τα παιδιά πρωτίστως πετυχαίνουν όταν καταλάβουν γιατί αξίζει να ζουν. Αν δεν το δούμε αυτό, θα συνεχίσουμε να διορθώνουμε επιφάνειες, ενώ το πρόβλημα θα βαθαίνει.
Η συζήτηση, λοιπόν, δεν είναι πώς θα κάνουμε το σχολείο πιο αποδοτικό. Είναι πώς θα το κάνουμε ξανά ζωντανό. Πώς θα γίνει ένας χώρος όπου κανένα παιδί δεν θα αισθάνεται μόνο του μέσα σε πλήθος. Όπου δεν θα μετριέται μόνο η επίδοση, αλλά θα στηρίζεται η ίδια η ύπαρξη.
