Επισκεπτόμαστε:
Ὁ ἅγιος Βενέδικτος τῆς Νουρσίας, ὁ προστάτης τῆς Εὐρώπης
Άγιος Βενέδικτος της Νουρσίας, ο πατέρας του δυτικού ορθόδοξου μοναχισμού
Άγιος Γρηγόριος ο Διάλογος (ο Μέγας), πάπας Ρώμης (12 Μαρτίου)
Σάββατο 14 Μαρτίου 2026
6 Προϋποθέσεις για έναν Επιτυχημένο Γάμο
Ο Μητροπολίτης Λεμεσού κ. Αθανάσιος, εμπνεόμενος από τη ζωή των μοναχών, μιλά για τα προβλήματα που μπορεί να προκύψουν σε μια οικογένεια και τον τρόπο που πρέπει να αντιμετωπίζονται από τους συζύγους, στον Ι.Ν. Αγίου Γερασίμου Ιλισίων, στις 31/10/2016.
- Σωστά θεμέλια του γάμου: Ο κύριος σκοπός του γάμου (δεν είναι μόνο να είμαστε ευτυχισμένοι ή να περνάμε καλά)
- Γρήγορη καταλλαγή, μετάνοια & συγχώρηση: να ζητάμε συγνώμη (πριν το τέλος της μέρας) χωρίς δικαιολόγηση του εαυτού μας
- Επένδυση στην επικοινωνία και την κατανόηση των αναγκών, επιθυμιών, τρόπου σκέψης του/της συζύγου, τι τον/την αναπαύει
- Πρόθυμη, αμοιβαία υπακοή (και όχι ιδιοτροπία) ως έκφραση ανιδιοτελούς αγάπης: να βάζουμε τον/την σύζυγο πρώτο/η και να κόβουμε τα δικά μας «θέλω»
- Καλλιέργεια κλίματος αμοιβαίας εμπιστοσύνης
- Η συμβουλή του Άγιου Παϊσίου για αρμονική οικογενειακή ζωή: η ύπαρξη κοινού πνευματικού
Γιατί να παντρευτώ;
Παρασκευή 13 Μαρτίου 2026
Η τραγική κατάσταση της παιδείας – πρόταση από το παρελθόν
Δημήτριος Καμπισιούλης - Υποστράτηγος ε.α.
Υπερπολύτεκνος – συγγραφέας
Σύμβουλος δημογραφικής πολιτικής προέδρου ΝΙΚΗΣ
Με αφορμή το τραγικό περιστατικό με την εκπαιδευτικό θα προσπαθήσω να περιγράψω την αιτία της πολύ κακής κατάστασης που βρίσκεται η παιδεία μας και να προτείνω λύση. Τα γραφόμενα φυσικά και δεν πηγάζουν από το γεγονός το οποίο θα διερευνηθεί, αλλά από την επαφή μου με πολλούς εκπαιδευτικούς στον κύκλο της οικογένειάς μου, από τα παιδιά μου και φυσικά από τον τεράστιο αριθμό των σχολίων της ανάρτησης που κοινοποιώ.
Είναι δεδομένο ότι η κατάσταση δεν είναι καλή. Τα παιδιά είναι απείθαρχα και δύσκολα ελεγχόμενα, οι εκπαιδευτικοί έχουν δύσκολο έργο και νιώθουν θύματα μίας δύσκολης καθημερινότητας από την οποία δεν μπορούν να ξεφύγουν. Η κατάσταση σαφώς έχει και πολύ σοβαρά αρνητικά αποτελέσματα στο επίπεδο της παρεχόμενης παιδείας.
Πώς όμως φτάσαμε εδώ; Για εμένα το ζήτημα είναι απλό και εύκολα εξηγήσιμο. Ο λόγος είναι η ολιγοτεκνία και η κακή ανατροφή σε συνδυασμό με το διαδίκτυο και τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης (ΜΚΔ).
Τα παιδιά κουβαλούν στο σχολείο την ανατροφή που λαμβάνουν από το σπίτι τους. Τι συμβαίνει σήμερα κατά κανόνα; Η πρώτη τεκνογονία λαμβάνει χώρα στα 32+ χρόνια (συνεπώς στα χρόνια της εφηβείας οι γονείς είναι 40+ ή και 50+ χρονών) και οι οικογένειες κάνουν ένα ή το πολύ δύο παιδιά, τα οποία είναι κλεισμένα στα διαμερίσματα και μεγαλώνουν με παρέα τα ΜΚΔ.
Οι μεγάλοι σε ηλικία και κουρασμένοι από την πολύωρη εργασία γονείς, δεν έχουν το κουράγιο να ασχοληθούν με το παιδί (ή τα δύο παιδιά) το οποίο κακομαθαίνουν κάνοντας όλα τα χατίρια και αφαιρώντας κάθε πρωτοβουλία. Άλλωστε ένα είναι, γιατί να κουραστεί το καημένο; Έτσι δημιουργούνται παιδιά «κανακάρηδες», μαθημένα να γίνεται πάντα το δικό τους, χωρίς καμία πρωτοβουλία, καμία επικοινωνία με άλλα παιδιά, παρά μόνο με τον άγριο και πονηρό κόσμο του διαδικτύου.
Αυτήν την κακή ανατροφή κουβαλάνε μαζί στο σχολείο και περιμένουν από τους εκπαιδευτικούς να τους φερθούν με τον ίδιο τρόπο. Δυστυχώς το ίδιο περιμένουν και οι γονείς με αποτέλεσμα τη συνεχή τριβή και σύγκρουση με τους εκπαιδευτικούς ακόμα και όταν τα παιδιά έχουν καταφανή βίαιη συμπεριφορά.
Θα αναφερθώ σύντομα σε δύο άλλους παράγοντες.
Πρώτον στο κράτος, που έχει σκοπίμως διαλύσει την εθνική παιδεία και αντί τα παιδιά να διδάσκονται την ιστορία, τους ήρωες και τους άγιους του Έθνους, τα ήθη και τα έθιμα και τις παραδόσεις, μαθαίνουν για τις ποικίλες μορφές οικογένειας και για τη σεξουαλική αγωγή από το Δημοτικό. Με τέτοια παιδεία πως θα σφυρηλατηθούν σωστοί και ηθικοί χαρακτήρες;
Δεύτερον στους ίδιους τους εκπαιδευτικούς, μεγάλο μέρος των οποίων δυστυχώς έχει υιοθετήσει την αθεϊα και τον εθνομηδενισμό που επιβάλει το κράτος. Τα παιδιά μας χρειάζονται δασκάλους του Γένους, χρειάζονται νέους Πατροκοσμάδες για να ανακάμψει αυτός ο τόπος. Εκπαιδευτικούς που θα δίνουν πρώτιστη σημασία στην εθνική αγωγή και θα διδάσκουν ότι η μόρφωση θα πρέπει πρωτίστως να στοχεύει στο εθνικό κοινό καλό και όχι μόνο στην ατομική πρόοδο.
Ποια είναι η λύση; Πλήρης μεταστροφή του τρόπου ζωής, απόδοση αξίας στην ελληνορθόδοξη παιδεία και παράδοση, τα ήθη και έθιμα της πατρίδας μας. Αποκέντρωση και ανάπτυξη της περιφέρειας άμεσα για να μπορούν τα παιδιά μας να παίζουν έξω από το σπίτι ανάλογα με την ηλικία τους, να έρχονται σε επαφή με τα άλλα παιδιά και να κοινωνικοποιούνται στις γειτονιές, μακριά από το διαδίκτυο και τα ΜΚΔ όσο είναι αυτό δυνατόν.
Τέλος, η επιστροφή στην ευλογημένη πολυτεκνία που ήταν ελληνική συνήθεια για 4.000 χρόνια ενώ η ολιγοτεκνία επικρατεί τα τελευταία 50-70 χρόνια. Μέσα στην πολύτεκνη οικογένεια τα παιδιά μοιράζονται, επικοινωνούν, κοινωνικοποιούνται και δεν κακομαθαίνουν. Δεν έχουν την πολυτέλεια να τραβήξουν την αποκλειστική προσοχή για να κακομάθουν.
Οι εκπαιδευτικοί είναι απαραίτητο να κάνουν ευσυνείδητα τη δουλειά τους και να προσφέρουν στα παιδιά μας αυτό που αυτά αξίζουν: εθνική παιδεία.
Όσο και να φαίνεται παράξενο και παράδοξο, πρέπει να επιστρέψουμε όχι σε όλες αλλά στις καλές συνήθειες του παρελθόντος. Καλά και πολλά παιδιά στο σπίτι με ήθος και αγωγή θα αποδίδουν στο σχολείο και θα βοηθάνε τους εκπαιδευτικούς, θα τους στηρίζουν και δεν θα τους δυσκολεύουν τη ζωή. Πολλά παιδιά στην επαρχία και στα ευλογημένα χωριά μας θα προκαλέσουν το άνοιγμα και όχι το κλείσιμο των σχολείων που δείχνει αδράνεια, εγκατάλειψη, μαρασμό, απουσία προοπτικής και ενισχύει την απογοήτευση. Θα προκαλέσουν τον διορισμό νέων σε ηλικία εκπαιδευτικών με όρεξη και μεράκι να διδάξουν τα παιδιά μας ό,τι απαιτείται από την εθνική μας παράδοση μέχρι τις νέες και απαραίτητες γνώσεις και τεχνολογίες.
Γράφοντας τα παραπάνω μου έρχεται στον νου η ρήση του προέδρου τους ΝΙΚΗΣ «Παιδιά και Παιδεία». Πραγματικά αυτά τα δύο πάνε χέρι – χέρι, μόνο του το καθένα δεν μπορεί να σταθεί, το οικοδόμημα καταρρέει. Όπως είναι έτοιμο να καταρρεύσει.
Υ.Γ. Από το κράτος δεν περιμένω τίποτα. Συνεχώς το γράφω και το επαναλαμβάνω. Κράτος που δεν ενδιαφέρεται για τη γέννηση νέων Ελλήνων, δεν είναι ικανό να ενδιαφέρεται για τίποτα σε αυτόν τον τόπο, ούτε φυσικά για την παιδεία.
Η Ασκητική των Συναισθημάτων: Μία Ορθόδοξη Προσέγγιση της Συμπερίληψης
Ένα από τα πιο δύσκολα πράγματα που καλείται να κάνει ένας συγγραφέας είναι να μιλήσει ή να γράψει για το ίδιο του το έργο. Οι συγγραφείς σπάνια είναι ικανοί να ερμηνεύσουν τα ίδια τους τα κείμενα για τον πολύ απλό λόγο ότι τις περισσότερες φορές βλέπουν τα γραπτά τους ως δικά τους παιδιά. Είναι γνωστό ότι οι γονείς σπάνια είναι αντικειμενικοί όταν πρόκειται για τα παιδιά τους. Μπορεί να συμβεί, αλλά αυτό είναι η εξαίρεση και όχι ο κανόνας. Όπως κάθε καλός γονιός, οι συγγραφείς είναι πρόθυμοι να επισημάνουν γιατί το παιδί τους είναι, αν όχι το πιο, τουλάχιστον ένα από τα πιο υπέροχα, έξυπνα, αστεία και χαριτωμένα παιδιά στον κόσμο. Κάπως έτσι πρέπει να φαίνεται σε κάποιον και αυτό εδώ το κείμενο. Εγκωμιάζω το βιβλίο μου για διάφορους λόγους, αλλά κυρίως επειδή είναι το πρώτο σε ορισμένους θεολογικούς τομείς. Ζητώ λοιπόν από τον αναγνώστη να είναι επιεικής με αυτό το κείμενο καθώς και τον ενθουσιασμό που μπορεί να εκφράζεται σε κάποια σημεία.
Κατά τη γνώμη μου, αυτό το βιβλίο είναι σημαντικό πρώτα απ’ όλα επειδή αποτελεί την πρώτη σημαντική ορθόδοξη συμβολή στη θεολογία της αναπηρίας, έναν τομέα που κυριαρχείται από ρωμαιοκαθολικές και προτεσταντικές φωνές, με ελάχιστους ορθόδοξους να ασχολούνται με το θέμα. Οι λόγοι είναι πολλοί, από την έλλειψη κατανόησης του τι είναι η αναπηρία έως την ανάγκη να αντιμετωπιστούν πιο επείγοντα ζητήματα, όπως η εκκλησιολογία ή η εκκλησιαστική πολιτική.
Παραδόξως, όμως, η ορθόδοξη θεολογική σκέψη εκπροσωπείται έμμεσα μέσω των γραπτών του Ιωάννη Ζηζιούλα, του οποίου τα έργα συχνά παρατίθενται από Ρωμαιοκαθολικούς ή Προτεσταντικούς θεολόγους. Αν και ο Ζηζιούλας δεν έγραψε τίποτα για την αναπηρία καθεαυτή – τουλάχιστον από ό,τι γνωρίζω – αρκετοί Προτεστάντες θεολόγοι, μεταξύ των οποίων και ο γνωστός Χανς Ρέιντερς, βρήκαν τη θεολογία του Ζηζιούλα ιδιαίτερα χρήσιμη για την παροχή ενός σταθερού πλαισίου που προσφέρει μια συμπεριληπτική κατανόηση των ανθρώπινων πλασμάτων.
Πιο συγκεκριμένα, αυτό που τραβά την προσοχή είναι η έννοια του προσώπου στον Ζηζιούλα, διότι για αυτόν το να είναι κανείς πρόσωπο δεν είναι κάτι που κατακτά ο ίδιος μέσω κάποιων προσόντων ή αρετών, αλλά είναι κάτι το οποίο δίνεται ως δώρο από τον Θεό, ανεξάρτητα από τα επιτεύγματα ή τα φυσικά χαρακτηριστικά του καθενός. Μια τέτοια οπτική είναι απόλυτα κατάλληλη για να εξηγήσει γιατί τα άτομα με διαφορετικές γνωστικές ικανότητες από τις δικές μας πρέπει να θεωρούνται πρόσωπα και ως τέτοια να χαίρουν σεβασμού και εκτίμησης.
Ο στόχος αυτού του βιβλίου ήταν να αποτελέσει την πρώτη ορθόδοξη μονογραφία στη θεολογία της αναπηρίας. Ο λόγος ήταν η πεποίθησή μου ότι η ορθόδοξη θεολογία έχει πολλά περισσότερα να πει για την αναπηρία από όσα έχουν ήδη εξαχθεί από τον Ζηζιούλα. Μια παράδοση που εκτείνεται σε βάθος δύο χιλιάδων ετών και περιλαμβάνει τις φωνές του Μεγάλου Αθανασίου, των Καππαδοκών Πατέρων, του Μαξίμου του Ομολογητή, την πνευματική παράδοση του Ευαγρίου Ποντικού, του Ιωάννη της Κλίμακος και της Φιλοκαλίας, ή φωνές όπως εκείνες του π. Δημητρίου Στανιλόαε, Σέργιου Μπουλγκάκοφ και της Μαρίας Σκόμπτσοβα, έχει σίγουρα πολλά περισσότερα να προσφέρει από όσα έχουν ήδη συζητηθεί.
Αυτή η εκπληκτική παράδοση μπορεί να βοηθήσει στην αντιμετώπιση ενός από τα τυφλά σημεία της θεολογίας της αναπηρίας, το ζήτημα του λεγόμενου αισθητικού σοκ. Είναι γνωστό ότι όταν ένα άτομο με ένα μη τυπικό σώμα μπαίνει σε ένα δωμάτιο, κάνει όλους όσους έχουν κανονικά ή τυπικά σώματα να νιώθουν άβολα, προκαλώντας μια σειρά αρνητικών συναισθημάτων, από φόβο έως οίκτο, αηδία και θυμό. Τα συναισθήματα αυτά τείνουν να λειτουργούν ως αόρατα εμπόδια που προστατεύουν όσους τα βιώνουν από την συνειδητοποίηση της δικής τους ευαλωτότητας. Αυτά τα συναισθήματα τείνουν να εκφράζονται με διάφορους τρόπους, από την φαινομενικά άκακη παρατήρηση: «Αποτελείς μεγάλη έμπνευση» έως την πολύ επιθετική: «Θα προτιμούσα να πεθάνω παρά να είμαι ανάπηρος».
Η θεολογία της αναπηρίας δεν τοποθετήθηκε σωστά απέναντι στο ζήτημα των αρνητικών συναισθημάτων, οπότε μου φάνηκε ότι η ασκητική θεολογία των Πατέρων θα μπορούσε να αποτελέσει ένα εξαιρετικό σημείο εκκίνησης ώστε να αντιμετωπίσουμε εννοιολογικά το παραπάνω ζήτημα. Ο λόγος που με οδήγησε να στραφώ στους ασκητικούς Πατέρες είναι το γεγονός ότι στον πυρήνα τόσο της ζωής όσο και της θεολογίας τους βρίσκεται μια διαρκής ανησυχία για το πώς να αντιμετωπίσουμε τα αρνητικά, αντικοινωνικά συναισθήματα.
Πατέρες όπως ο Ευάγριος, ο Μάξιμος ή ο Ιωάννης Κλίμακος γνωρίζουν ότι αν θέλουμε πραγματικά να ακολουθήσουμε την εντολή του Ιησού και να αγαπάμε τον πλησίον μας, πρέπει πρώτα να ξεπεράσουμε τα αρνητικά μας συναισθήματα: την τάση μας για φθόνο, απληστία ή αυταρέσκεια. Όλα αυτά προκύπτουν από την πεπτωκυία τάση μας να είμαστε εγωιστές, να αγνοούμε τους άλλους ή, ακόμα χειρότερα, να τους φθονούμε σε βαθμό που να επιθυμούμε την πτώση τους. Οι ασκητικοί Πατέρες μας παρέχουν καθοδήγηση για το πώς να μετασχηματίσουμε τα αρνητικά αυτά συναισθήματα σε θετικά.
Στο βιβλίο, αναλύω τις συμβουλές τους σε τέσσερα βήματα (διάγνωση, απάντηση, επαναπροσδιορισμός και δράση) και εξηγώ πώς μπορούν να έχουν εφαρμογή σε συναισθήματα όπως ο φόβος, η λύπηση ή η αηδία που μπορεί να νιώθουν ορισμένοι άνθρωποι απέναντι στα άτομα με αναπηρία. Πρώτον, όταν βιώνουμε ένα συναίσθημα το οποίο αυτόματα δημιουργεί και μια αλυσίδα σκέψεων, πρέπει να προσπαθήσουμε να καταλάβουμε γιατί και από πού προέρχεται. Μόλις το κάνουμε αυτό, μπορούμε να απαντήσουμε σε αυτό το συναίσθημα σκεπτόμενοι αποσπάσματα από τις Γραφές που μας προτρέπουν να ενεργήσουμε διαφορετικά. Στη συνέχεια, μπορούμε να επαναπροσδιορίσουμε το συναίσθημα με τρόπο που μας φέρνει πιο κοντά στον Θεό και στον πλησίον μας. Τέλος, μπορούμε να αποφασίσουμε να ενεργήσουμε με τρόπο που είτε διαλύει είτε επισφραγίζει τη μεταμόρφωση αυτού που αρχικά ήταν ένα αρνητικό συναίσθημα.
Για παράδειγμα, μπορώ να φοβάμαι ότι ο Θεός με έχει ξεχάσει και ότι θα καταλήξω μόνος και άρρωστος, αλλά πρώτα πρέπει να αναγνωρίσω ότι αυτός ο φόβος εμπνέεται σε μεγάλο βαθμό από την έλλειψη πίστης μου στον Θεό και να ανταποκριθώ με ένα απόσπασμα από τις Γραφές που θα με εμπνεύσει να εμπιστευτώ το σχέδιο του Θεού για τη ζωή μου. Στη συνέχεια, μπορώ να μετατρέψω αυτό το συναίσθημα σε φόβο του Θεού, δηλαδή φόβο ότι ο Θεός θα δυσαρεστηθεί μαζί μου, και τελικά να αποφασίσω να ενεργήσω με τρόπο που θα επιτρέψει στον Θεό να είναι ευχαριστημένος με τα έργα μου. Αν και οι Πατέρες δεν ασχολούνται άμεσα με κάποια από αυτά τα συναισθήματα, όπως π.χ. με το συναίσθημα της αηδίας, ή έχουν διαφορετική αντίληψη για τον οίκτο, η απίστευτη διορατικότητα τους γύρω από τη δυναμική της ανθρώπινης ψυχής μπορεί να χρησιμοποιηθεί και εύκολα να επεκταθεί ώστε η διαύγεια τους να ρίξει φως και σε αυτά τα συναισθήματα.
Αυτή η ασκητική συμβολή συμπληρώνει ή μάλλον εξισορροπεί την έμφαση που δίνουν συνήθως οι θεολόγοι της αναπηρίας στις κοινωνικές και κοινοτικές δομές. Η βασική προϋπόθεση της θεολογίας της αναπηρίας είναι ότι ζούμε σε μια κοινωνία που κάνει διακρίσεις εις βάρος των ατόμων με αναπηρία μέσω του στιγματισμού, της έλλειψης πρόσβασης σε κοινοτικούς χώρους και της διαγραφής της παρουσίας τους από τις συμβολικές αναπαραστάσεις του τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος. Για να καταπολεμήσουμε αυτή την αδικία και να δημιουργήσουμε ένα περιβάλλον ένταξης, πρέπει να κάνουμε δομικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τον άλλον: να εξαλείψουμε το στίγμα, να κάνουμε τις κοινότητές μας προσβάσιμες και χωρίς αποκλεισμούς και να διατηρήσουμε την παρουσία τους στην εννοιολογική αναπαράσταση του τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος.
Εκείνο όμως στο οποίο δεν γίνεται συχνή αναφορά, είναι ο τρόπος με τον οποίο οι πιστοί που πηγαίνουν στην εκκλησία πρέπει να αντιμετωπίζουν την ένταξη των ανθρώπων με αναπηρία σε προσωπικό επίπεδο. Θα γίνουν οι ενορίτες πιο ευγενικοί και πιο στοργικοί προς τους άλλους απλώς και μόνο επειδή η εκκλησία διαθέτει πλέον ράμπες ή επειδή ο ιερέας κήρυξε για την αξιοπρέπεια όλων των ανθρώπων, ανεξάρτητα από την αναπηρία τους; Μερικοί ναι, αλλά σίγουρα όχι η πλειοψηφία.
Αν υπάρχει κάτι που έχουμε μάθει από την ιστορία του Χριστιανισμού, είναι ότι οι παλιές συνήθειες δεν αλλάζουν εύκολα. Για να αλλάξουν, οι άνθρωποι πρέπει να ακολουθήσουν μια μακρά και συχνά δύσκολη διαδικασία. Αυτή η διαδικασία, που ξεκινά με τη μεταμόρφωση της καρδιάς, περιγράφεται πλήρως στα γραπτά των ασκητών Πατέρων, αφού, όπως ανέφερα παραπάνω, ο κύριος στόχος της θεολογίας τους είναι να μας διδάξουν πώς να αγαπάμε ο ένας τον άλλον εν Χριστώ. Σε αυτό το βιβλίο, αποκαλύπτω τα κύρια βήματα αυτής της μεταμόρφωσης και πώς μπορεί να εφαρμοστεί στην καθημερινή μας ζωή, ιδιαίτερα σε σχέση με τους ανθρώπους με αναπηρίες.
Ωστόσο, υπάρχει μια συμβολή που κάνει αυτό το βιβλίο στην ίδια την ορθόδοξη θεολογία, μέσω του κεφαλαίου που είναι αφιερωμένο στη φιλία. Αν και είναι εξαιρετικά σημαντικές, οι θεολογικές συζητήσεις για τη φιλία απουσιάζουν σχεδόν από τη σύγχρονη ορθόδοξη θεολογία. Το κείμενο ‘’Ὑπέρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς – Το κοινωνικό ήθος της Ορθόδοξης Εκκλησίας’’ που εκδόθηκε από το Οικουμενικό Πατριαρχείο καταδικάζει την κατάσταση και ενθαρρύνει τους θεολόγους να γράψουν περισσότερα για αυτό το θέμα. Το συγκεκριμένο κεφάλαιο αποτελεί μια προσπάθεια προς αυτή την κατεύθυνση, συνδυάζοντας τους στοχασμούς γύρω από το θέμα της φιλίας που ήδη έχουν υπάρξει στο χώρο της θεολογίας της αναπηρίας με εκείνες του ορθόδοξου θεολόγου Πάβελ Φλορένσκι.
Για τους θεολόγους που ασχολούνται με θέματα αναπηρίας, η φιλία είναι ένα ουσιαστικό θέμα για την αυθεντική και ουσιαστική ένταξη των ανθρώπων με αναπηρία στις χριστιανικές κοινότητες. Όπως συχνά λένε, δεν αρκεί να δημιουργηθούν κανόνες, κανονισμοί ή ακόμη και να τροποποιηθεί ο χώρος ώστε να είναι πιο προσβάσιμος. Όλα αυτά μπορούν να επιτευχθούν μέσω μιας σειράς κανονισμών που προέρχονται από έναν επίσκοπο ή μια σύνοδο, αλλά αν λείπουν οι προσωπικές αλληλεπιδράσεις και όσοι παρακολουθούν τη λειτουργία δεν θέλουν καν να μιλήσουν στους ανθρώπους με αναπηρία, τότε όλα είναι μάταια. Το να πηγαίνεις στην εκκλησία και να βρίσκεις μια ράμπα, ενώ κανείς δεν είναι διατεθειμένος να σου πει ούτε μια λέξη, μπορεί να είναι εξίσου οδυνηρό, αν όχι περισσότερο, από το να μην μπορείς να έχεις φυσική πρόσβαση στο κτίριο. Αυτό που χρειάζεται είναι ένα τέτοιο συναισθηματικό κλίμα όπου οι προσωπικές αλληλεπιδράσεις μπορούν να εξελιχθούν σε φιλίες.
Αντλώντας από τον Φλορένσκι, προτείνω μια νέα αντίληψη της φιλίας που δεν βασίζεται σε κοινά χόμπι ή αμοιβαιότητα, αλλά στο να ερωτευόμαστε την κρυφή, εν Χριστώ, διάσταση του άλλου προσώπου. Αυτή η κρυφή διάσταση αποκαλύπτεται μέσω της ακτινοβολίας του Πνεύματος και μπορεί να βιωθεί στην Εκκλησία μέσω της προσωπικής αλληλεπίδρασης. Αυτή η ακτινοβολία είναι προσωπική, όπως και η προσωπικότητά μας, και προσελκύει ή απωθεί άλλους ανθρώπους ανάλογα με την προσωπικότητά τους, δημιουργώντας ένα ιδιαίτερο μείγμα δυσαρμονιών και αρμονιών μεταξύ ημών και του άλλου, ακριβώς όπως δύο διαφορετικές μελωδίες που συνδυάζονται αρμονικά.
Ελπίζω ότι μέχρι τώρα κατάφερα να σας πείσω ότι αυτό δεν είναι ένα συνηθισμένο βιβλίο, αλλά ένα βιβλίο καλύτερο, πιο έξυπνο και πιο όμορφο από οποιοδήποτε άλλο βιβλίο που έχει εκδοθεί φέτος, οπότε τώρα θα πρέπει να το διαβάσετε οι ίδιοι για να δείτε αν έχω δίκιο ή απλώς καυχιέμαι. Αν, ωστόσο, δεν σας έπεισα για κανένα από τα παραπάνω, τότε τουλάχιστον ελπίζω να έχω κινήσει το ενδιαφέρον σας για τη θεολογία της αναπηρίας, ώστε να σερφάρετε στο διαδίκτυο από περιέργεια και αυτό να αλλάξει την καρδιά σας και να εμπλακείτε περισσότερο στο να κάνετε την ενορία σας πιο συμπεριληπτική.
Το παρόν κείμενο αποτελεί μια σύντομη περιγραφή του βιβλίου του συγγραφέα με τίτλο «The Ascetism of Emotions. An Eastern Orthodox Approach to Inclusion» το οποίο εκδόθηκε το 2025 από τις εκδόσεις Palgrave Macmillan Cham και αποτελεί το πρώτο ακαδημαϊκό βιβλίο για την αναπηρία στον τομέα των Ανατολικών Ορθόδοξων Σπουδών.
Μετάφραση από τα Αγγλικά: Θεοδώρα Βαλσάμου.
Πέμπτη 12 Μαρτίου 2026
Μεταφιλελευθερισμός: Η Δύση ἀναζητεῖ τὴν Ρωμηοσύνη
ΝΙΚΗ / In English: Post-Liberalism: The West in Search of Romeosyne
Στὴ σύγχρονη Δύση παρατηρεῖται ἕνα φαινόμενο ἐνδιαφέρον καὶ ἀποκαλυπτικό. Μετὰ ἀπὸ δεκαετίες ἀκραίου φιλελευθερισμοῦ, ἀτομοκεντρισμοῦ καὶ διαλύσεως κάθε παραδόσεως, ἀρχίζει νὰ ἀναδύεται ἕνας νέος στοχασμός, ποὺ ὀνομάζεται «μεταφιλελευθερισμός» (Post-liberalism). Κύριοι ἐκπρόσωποί του μεταξύ ἄλλων εἶναι, οἱ Patrick Deneen, John Milbank καὶ Alasdair MacIntyre.
Οἱ ἴδιοι οἱ δυτικοὶ διανοητές παραδέχονται πλέον ὅτι: ἡ κοινωνία χωρὶς ἠθικὸ δεσμό, χωρὶς κοινότητα, χωρὶς ἱερὸ κέντρο, καταρρέει. Ὁ ἄνθρωπος, ὅταν θεοποιεῖ τὸ ἄτομο, χάνει τὸ νόημα. Ἡ ἐλευθερία δὲν μπορεῖ νὰ διατηρηθεῖ σὲ μία κοινωνία ποὺ ἔχει διαλύσει κάθε ἠθικὸ δεσμό, κάθε παράδοση καὶ κάθε ἱερὸ κύτταρο, ὅπως ἡ οἰκογένεια. Ὁ φιλελευθερισμός, στὴν προσπάθειά του νὰ ἀπελευθερώσει τὸν ἄνθρωπο ἀπὸ τὶς ρίζες του, τὸν ἄφησε ἀνυπεράσπιστο, σὲ μία ζωή χωρὶς οὐσιαστικὸ νόημα.
Αὐτὸ ποὺ ἡ Δύση (Εὐρώπη καὶ εὐρωγενὴς κόσμος) βαπτίζει σήμερα «μεταφιλελευθερισμό» δὲν εἶναι μία νέα σοφία. Εἶναι ἡ ἀμήχανη παραδοχὴ τῆς ἀποτυχίας της. Ἀφοῦ διέλυσε τὴν κοινότητα, τὴν οἰκογένεια καὶ τὴν πίστη, ἀναζητεῖ τώρα – ἔστω καὶ ἀσυνείδητα – οὐσιαστικά τὶς ρωμαίικες ρίζες της, τις ὁποῖες ἀπώλεσε στο πέρασμα τῶν αἰώνων κυρίως ὑπό το βάρος καταρχήν τῆς Φραγκοσύνης και τῆς συνακόλουθης Παποσύνης. Ἀναζητεῖ τὶς ρίζες ποὺ ἐμεῖς γνωρίζουμε ἐδῶ καὶ αἰῶνες ὡς Ρωμηοσύνη. Ἡ Ρωμηοσύνη δὲν εἶναι ἰδεολογία οὔτε πολιτικὸ ρεύμα, ἀλλὰ ὁ ζωντανὸς τρόπος ὑπάρξεως τοῦ Γένους μας.
Γιὰ τὴν Ρωμηοσύνη, ἡ ἐλευθερία δὲν εἶναι ἀσυδοσία, ἀλλὰ ἀρετὴ καὶ κάθαρση τῆς καρδιᾶς. Εἶναι ἀπελευθέρωση ἀπὸ τὰ πάθη. Εἶναι καρπὸς ἀσκητικῆς ζωῆς καὶ θείας Χάριτος. Δὲν εἶναι ἡ ἄρση κάθε ὁρίου, ἀλλὰ ἡ ἐκούσια αὐτοδέσμευση τοῦ ἀνθρώπου στὸ καλό.
Αὐτὸ ποὺ σήμερα οἱ δυτικοὶ στοχαστὲς ἀνακαλύπτουν ὡς ἀνάγκη «ἠθικοῦ πλαισίου» καὶ αὐτοσυγκρατήσεως, ἡ παράδοσή μας τὸ ζεῖ αἰῶνες ὡς φιλοτιμία, ὡς τὴν ἐσωτερικὴ ὁρμὴ τοῦ ἀνθρώπου νὰ πράττει τὸ σωστὸ ὄχι ἀπὸ φόβο νόμου, ἀλλὰ ἀπὸ ἀγάπη πρὸς τὸν Θεό, τὸν πλησίον καὶ τὸ Γένος.
Ἡ Ρωμηοσύνη δὲν γνώρισε ποτέ τὸ ἀπομονωμένο ἄτομο, τὸν αὐτονομημένο ἑαυτὸ τῆς νεωτερικότητος. Γνωρίζει μόνο τὸ Πρόσωπο, καὶ τὸ Πρόσωπο ὑπάρχει μόνον ἐν σχέσει. Στὴν οἰκογένεια, στὴν ἐνορία, στὴν ἐκκλησιαστικὴ κοινότητα, στὸ Γένος. Ἐκεῖ ὁ ἄνθρωπος δὲν «συνδέεται» κοινωνιολογικά· κοινωνεῖ ὑπαρξιακά. Ὅ,τι σήμερα ἡ Δύση ὀνομάζει «ἀναζήτηση τῆς κοινότητας», εἶναι ἀπλῶς μία καθυστερημένη διαπίστωση μιᾶς ἀληθείας ποὺ ἐμεῖς ζοῦμε αἰῶνες. Ἡ ἐλευθερία τοῦ Ρωμηοῦ εἶναι ἐλευθερία ἀγάπης, διακονίας καὶ θυσίας ὄχι τῆς ἰδιοτελοῦς ἀπομονώσεως.
Ἡ οἰκονομία ὀφείλει νὰ ὑπηρετεῖ τὶς ἀνάγκες τῆς κοινότητος καὶ ὄχι τὸ ἀντίστροφο. Αὐτὸ ποὺ σήμερα ὁρισμένοι δυτικοὶ στοχαστὲς διατυπώνουν ὡς «νέα ἀρχή», ἡ ρωμαίικη παράδοση τὸ ἐθεώρησε πάντοτε αὐτονόητο. Ἡ παραγωγὴ καὶ ὁ πλοῦτος ὑπάρχουν γιὰ νὰ στηρίζουν τὴν οἰκογένεια, τὴν ἐνορία καὶ τὸ Γένος, ὄχι γιὰ νὰ τὰ ὑποτάσσουν.
Ἕνας σύγχρονος ρεαλιστικὸς πατριωτισμὸς ὀφείλει νὰ μετουσιώσει αὐτὴν τὴν ἀρχὴ σὲ πράξη. Ἔτσι γιὰ παράδειγμα ἡ πλήρης φορολογικὴ ἀπαλλαγὴ τῶν πολυτέκνων καὶ ἡ σταθερὴ στήριξη τῶν μεγάλων οἰκογενειῶν δὲν ἀποτελοῦν ἀπλὴ κοινωνικὴ πρόνοια. Ἀποτελοῦν στοιχειώδη δικαιοσύνη. Ἡ ρωμαίικη παράδοση ἀντιλαμβάνεται τὴν οἰκογένεια ὡς θεμέλιο τῆς κοινωνίας, καὶ ἡ οἰκονομία ὀφείλει νὰ τὴν προστατεύει, ὄχι νὰ τὴν συνθλίβει. Ἡ οἰκονομία ὑπάρχει γιὰ νὰ θωρακίζει τὴν ἐστία, ὄχι γιὰ νὰ τὴν ἐκποιεῖ.
Ἡ πατρίδα μας χρειάζεται σήμερα μίαν ἀληθινὴ ἐπιστροφή στὶς ρίζες της. Χρειάζεται μία ρωμαίικη ἀναγέννηση· μία ἀφύπνιση πνευματικὴ καὶ ἐκκλησιαστική, ποὺ θὰ μᾶς βγάλει καταρχὰς ἐμᾶς τοὺς ἴδιους ἀπὸ τὰ ἀδιέξοδα τῆς νεωτερικῆς ἰδεολογίας, ἀλλά καὶ θὰ φωτίσει τὸν δρόμο καὶ γιὰ τὴν Δύση ποὺ ὅλο καὶ περισσότερο ἀναζητεῖ.
Ἡ Ρωμηοσύνη δὲν προτείνει θεωρίες. Γεννᾷ τρόπο ζωῆς. Καὶ ἀπὸ αὐτὸν τὸν τρόπο ζωῆς προκύπτουν φυσικὰ καὶ οἱ ἀναγκαῖες πολιτικὲς κατευθύνσεις μὲ κύριους ἄξονες:
α) Οἰκονομία ὡς διακονία τῆς χρείας, θεμελιωμένη στὸ Εὐαγγέλιο καὶ στὸ παράδειγμα τῶν Ἁγίων μας, ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν, ποὺ ἔζησαν ἔμπρακτα τὴν ἀγάπη καὶ τὴν κοινωνία. Ὄχι συσσώρευση, ἀλλὰ μοίρασμα. Ὄχι θησαυρισμὸς ἐπὶ γῆς, ἀλλὰ θησαυρὸς ἐν οὐρανῷ. «Ὁ ἔχων δύο χιτῶνας μεταδότω τῷ μὴ ἔχοντι…» καὶ «Μὴ θησαυρίζετε ὑμῖν θησαυροὺς ἐπὶ τῆς γῆς…».
β) Παιδεία μὲ ρίζες, ὄχι ἀπλὴ μετάδοση γνώσεων, ἀλλὰ μύηση στὴν ἀλήθεια, καλλιέργεια ἤθους, πίστεως καὶ ζώσης ἱστορικῆς μνήμης.
γ) Παραγωγικὴ αὐτάρκεια, διότι ἕνας λαὸς εἶναι ἐλεύθερος μόνον ὅταν δύναται νὰ τρέφεται, νὰ στεγάζεται καὶ νὰ δημιουργεῖ μὲ τὸν ἴδιο του τὸν κόπο, χωρὶς νὰ ἐξαρτᾶται ἀπὸ ξένες δυνάμεις. Ἡ οἰκονομία ὑπηρετεῖ τὸν ἄνθρωπο καὶ τὴν κοινότητα, ὄχι τὸ ἀντίστροφο.
δ) Κυριαρχία καὶ ἀξιοπρέπεια, ἡ προστασία τῆς πατρίδος, τῶν συνόρων καὶ τῶν στρατηγικῶν δομῶν δὲν εἶναι τεχνικὸ ζήτημα διοικήσεως, ἀλλὰ ἱερὴ παρακαταθήκη καὶ χρέος πρὸς τοὺς προγόνους μας καὶ προς τὰ παιδιά μας.
Ἡ Δύση, κουρασμένη ἀπὸ τὸν πνευματικὸ καὶ κοινωνικὸ της μαρασμό, ψηλαφεῖ ἀμήχανα κάποια διέξοδο. Ἐμεῖς ὅμως δὲν ἔχουμε νὰ τῆς προσφέρουμε μία νέα ἰδεολογία. Ἔχουμε νὰ τῆς μαρτυρήσουμε τὸν τρόπο ζωῆς μας. Τὴν Ρωμηοσύνη μας. Τὴν πίστη μας, τὴν φιλοτιμία μας, τὴν ἀγάπη καὶ τὴν ἐλευθερία ποὺ γεννιέται ἀπὸ τὴν κοινωνία μὲ τὸν Θεό καὶ ἑνώνει τὸ Γένος. Αὐτὴ ἡ παρακαταθήκη πρέπει νὰ ξαναγίνει τὸ ἔδαφος ἐπάνω στὸ ὁποῖο θὰ σταθεῖ ὄχι μόνο ἡ Ἑλλάδα τοῦ αὔριο, ἀλλὰ καὶ ὅλοι ὅσοι προσωπικὰ ἢ συλλογικὰ ἀναζητοῦν τὴν ἤδη βιωμένη καὶ ἐμπράκτως σαρκούμενη ἀλήθεια.
Χριστόδουλος Μολύβας
Ὑπεύθυνος Θεματικῆς Ὀμάδας Ἀνάπτυξης καί Ἐπενδύσεων τῆς ΝΙΚΗΣ
Ἰωάννης Κων. Νεονάκης
Ὑπεύθυνος Θεματικῆς Ὀμάδας Ρωμηοσύνης τῆς ΝΙΚΗΣ
ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ
Αναζητώντας τη Ρωμιοσύνη (ως νέα πολιτική και πολιτισμική πρόταση)
Τι μας αφορά πιο πολύ; Η Άλωση της Βαστίλης ή της Κωνσταντινούπολης; [Ν: Αυτό το άρθρο είναι γραμμένο το 2017, προ ΝΙΚΗΣ, γι' αυτό ρωτάει "πού είστε, ηγέτες μας;". Τώρα, με τη χάρη του Θεού, εμφανίστηκαν οι ηγέτες - για όποιους έχουν ανοιχτά τα μάτια τους & θάρρος στην καρδιά τους φυσικά].
Οι ορθόδοξες ρίζες της Δύσης ως παράγοντας πανευρωπαϊκής ενότητας
Ρωμηοσύνη (ενότητα άρθρων)
Πώς θα ήταν ο κόσμος σήμερα αν είχε εφαρμοστεί η Συνθήκη των Σεβρών;
Η ιστορία δεν γράφεται με υποθέσεις, ωστόσο, λαμβάνοντας υπόψη όσα τραγικά συμβαίνουν αυτή τη στιγμή στην ευρύτερη Μέση Ανατολή, οφείλουμε ως Έλληνες και, κυρίως, ως πολίτες της οικουμένης, να αναρωτηθούμε: Πώς θα ήταν ο κόσμος σήμερα αν είχε εφαρμοστεί η Συνθήκη των Σεβρών;
Το 1920, μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι νικήτριες δυνάμεις σχεδίασαν έναν ριζικά διαφορετικό χάρτη της Μέσης Ανατολής. Η Συνθήκη των Σεβρών προέβλεπε ουσιαστικά τη διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και τη δημιουργία νέων πολιτικών οντοτήτων: ανεξάρτητης Αρμενίας, αυτόνομου –και δυνητικά ανεξάρτητου– Κουρδιστάν, καθώς και σημαντική ελληνική παρουσία στη Μικρά Ασία και στην Ανατολική Θράκη. Παράλληλα, μεγάλες περιοχές θα περνούσαν υπό διεθνή ή ευρωπαϊκή επιρροή, ενώ τα αραβικά εδάφη της αυτοκρατορίας θα οργανώνονταν σε νέα κράτη και εντολές [1].
Η συνθήκη αυτή δεν εφαρμόστηκε ποτέ. Η τουρκική εθνική εξέγερση υπό τον Μουσταφά Κεμάλ ανέτρεψε πλήρως το σχέδιο και οδήγησε λίγα χρόνια αργότερα στη Συνθήκη της Λωζάννης, η οποία διαμόρφωσε σε μεγάλο βαθμό τα σύνορα της σημερινής Τουρκίας. Μαζί με την ανατροπή εκείνης της συμφωνίας, χάθηκε και η προοπτική δημιουργίας ανεξάρτητου κουρδικού κράτους· οι Κούρδοι διαμοιράστηκαν τελικά ανάμεσα σε Τουρκία, Ιράκ, Ιράν και Συρία [2].
Από τότε μέχρι σήμερα, η «κουρδική εκκρεμότητα» παραμένει μία από τις βαθύτερες γεωπολιτικές ρωγμές της περιοχής. Δεκαετίες συγκρούσεων, εξεγέρσεων και γεωπολιτικών παιχνιδιών γύρω από το κουρδικό ζήτημα έχουν στοιχίσει δεκάδες χιλιάδες ζωές και συνεχίζουν να επηρεάζουν τις ισορροπίες σε Τουρκία, Συρία, Ιράκ και Ιράν. Την ίδια στιγμή, οι μεγάλες δυνάμεις εξακολουθούν να αξιοποιούν τις εθνοτικές και πολιτικές αντιθέσεις της περιοχής ως μοχλούς στρατηγικής πίεσης [3].
Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι ιστοριοδιφικό. Είναι βαθιά πολιτικό και ανθρωπολογικό:
Αν είχε εφαρμοστεί η Συνθήκη των Σεβρών — με ένα κουρδικό κράτος, μια διαφορετική ισορροπία στη Μικρά Ασία και ίσως μια πιο πολυκεντρική Μέση Ανατολή — θα είχαν αποφευχθεί έναν αιώνα συγκρούσεων;
Ή μήπως απλώς θα είχαν προκύψει άλλες, εξίσου σκληρές, συγκρούσεις;
Η ιστορία δεν προσφέρει βεβαιότητες. Προσφέρει όμως μια αυστηρή υπενθύμιση: οι γεωπολιτικές αποφάσεις που λαμβάνονται σε ένα τραπέζι διαπραγματεύσεων μπορούν να καθορίσουν τη μοίρα ολόκληρων λαών για έναν αιώνα.
(Του ίδιου, από εδώ):
Ελλάδα:
Ανατολική Θράκη μέχρι σχεδόν την Τσατάλτζα, διοίκηση της περιοχής
Σμύρνης με προοπτική δημοψηφίσματος για ένωση, τα νησιά του Αιγαίου
(εκτός Δωδεκανήσων που παρέμεναν ιταλικά)
Διεθνής ζώνη Στενών: Κωνσταντινούπολη και Στενά υπό διεθνές καθεστώς.
Αρμενία:Μεγάλο κράτος στον ανατολικό Πόντο και στην Ανατολία (η λεγόμενη «Αρμενία του Wilson»).
Κουρδιστάν: Αυτόνομη περιοχή στην ανατολική Ανατολία με πιθανότητα ανεξαρτησίας.
Ζώνες επιρροής στην Ανατολία: Ιταλική στη νοτιοδυτική Μικρά Ασία, Γαλλική στην Κιλικία.
Αραβικά εδάφη: Συρία και Λίβανος → γαλλική εντολή, Μεσοποταμία (Ιράκ) και Παλαιστίνη → βρετανική εντολή.
[1]: https://en.wikipedia.org/wiki/Treaty_of_S%C3%A8vres... "Treaty of Sèvres"
[2]: https://www.reuters.com/.../kurdish-struggle-rights.../... "The Kurdish struggle for rights and land"
[3]: https://www.theguardian.com/.../airstrikes-hit-iran-iraq... "Airstrikes hit Iran-Iraq border as US and Israeli plan to mobilise Kurds gathers pace"
ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ
Αναζητώντας τη Ρωμιοσύνη (ως νέα πολιτική και πολιτισμική πρόταση)
Τι μας αφορά πιο πολύ; Η Άλωση της Βαστίλης ή της Κωνσταντινούπολης; [Ν: Αυτό το άρθρο είναι γραμμένο το 2017, προ ΝΙΚΗΣ, γι' αυτό ρωτάει "πού είστε, ηγέτες μας;". Τώρα, με τη χάρη του Θεού, εμφανίστηκαν οι ηγέτες - για όποιους έχουν ανοιχτά τα μάτια τους & θάρρος στην καρδιά τους φυσικά].
29 Μαΐου: “Επίθεση” στους Τούρκους!
Οι ορθόδοξες ρίζες της Δύσης ως παράγοντας πανευρωπαϊκής ενότητας
Κωνσταντινούπολις, ἡ αἰώνια πρωτεύουσα καὶ καρδιὰ τοῦ γένους τῶν Ρωμηῶν
Ρωμηοσύνη (ενότητα άρθρων)
Τετάρτη 11 Μαρτίου 2026
Άκουσέ το, να καταλάβεις τι εστί Νατσιός
Νατσιός: Η Ελλάδα χρειάζεται δικαιοσύνη, κάθαρση και εθνική αναγέννηση
Ο
πρόεδρος της ΝΙΚΗΣ κατήγγειλε θεσμική συγκάλυψη στην υπόθεση του
ΟΠΕΚΕΠΕ, ζήτησε πλήρη διερεύνηση για τον θάνατο της εκπαιδευτικού Σοφίας Χρηστίδου και παρουσίασε επτά άξονες για τη στήριξη της αγροτιάς και
της ελληνικής υπαίθρου.
Εγγραφή σε:
Σχόλια (Atom)