Η απορία είναι εύλογη: αν ο Χριστός είναι αληθινός Θεός και αληθινός άνθρωπος, γιατί δεν πρόσφερε στους ανθρώπους της εποχής Του προχωρημένες επιστημονικές γνώσεις —ιατρική, φυσική, τεχνολογία— ώστε να ανακουφιστεί άμεσα η ανθρώπινη ζωή; Γιατί το κέντρο της διδασκαλίας Του είναι η Βασιλεία του Θεού, η μετάνοια, η αποκάλυψη του Τριαδικού Θεού και το μυστήριο της σωτηρίας;
Η χριστιανική θεολογία έχει διατυπώσει αρκετές απαντήσεις.
1) Ο σκοπός της Ενανθρώπησης είναι η σωτηρία, όχι η μετάδοση πληροφοριών
Στην Πατερική σκέψη ο Χριστός δεν έρχεται ως «καθηγητής επιστήμης», αλλά ως Ιατρός της ανθρώπινης ύπαρξης. Η βασική ανθρώπινη πληγή δεν είναι η έλλειψη δεδομένων, αλλά η φθορά, η αμαρτία, ο χωρισμός από τον Θεό και τελικά ο θάνατος. Γι’ αυτό το έργο του Χριστού είναι θεραπευτικό και ανακαινιστικό: αναλαμβάνει την ανθρώπινη φύση για να την μεταμορφώσει.
Η γνωστή αρχή που αποδίδεται στον άγιο Γρηγόριο τον Θεολόγο είναι η εξής: «Ό,τι δεν προσλαμβάνεται, δεν θεραπεύεται». Δηλαδή, ο Χριστός δεν έρχεται να προσθέσει απλώς γνώσεις, αλλά να προσλάβει τον άνθρωπο, ώστε να τον θεραπεύσει και να τον οδηγήσει στην κοινωνία με τον Θεό.
2) Η επιστήμη έχει δικό της πεδίο: το κτιστό· η Αποκάλυψη αφορά κυρίως τον Θεό
Η επιστήμη ερευνά το «πώς» του κόσμου: νόμους, αιτιότητες, μετρήσεις, προβλέψεις. Η χριστιανική αποκάλυψη, χωρίς να περιφρονεί την κτίση, εξετάζει κυρίως το «ποιος» και το «γιατί»: ποιος είναι ο Θεός και ποιος είναι ο τελικός προορισμός του ανθρώπου.
Με αυτή τη διάκριση, η απουσία επιστημονικών «μαθημάτων» από τον Χριστό δεν σημαίνει αντι-επιστημονική στάση. Σημαίνει ότι ο Χριστός δεν ήρθε να υποκαταστήσει τη φυσική λειτουργία του ανθρώπινου νου, ούτε να ακυρώσει την ιστορική πορεία της έρευνας. Η επιστήμη μπορεί να αναπτυχθεί μέσα στον χρόνο με ανθρώπινη εργασία, ενώ το μυστήριο της σωτηρίας δεν «ανακαλύπτεται» απλώς—χαρίζεται ως σχέση και χάρη.
3) Η θεία παιδαγωγία σέβεται την ελευθερία και την ωρίμανση
Μια άλλη θεολογική σκέψη είναι παιδαγωγική: ο Θεός δεν κατακλύζει τον άνθρωπο με δύναμη και έτοιμες λύσεις που θα τον έκαναν παθητικό. Η γνώση στην ανθρώπινη ιστορία συνοδεύεται από ηθική ευθύνη. Η τεχνολογία χωρίς ανάλογη πνευματική ωρίμανση μπορεί να γίνει μέσο καταπίεσης ή καταστροφής.
Εδώ συναντάμε και μια σύγχρονη παρατήρηση: ο φυσικός και ιερέας John Polkinghorne υπογραμμίζει ότι ο Θεός δεν λειτουργεί ως «μηχανισμός συμπλήρωσης κενών», αλλά ως Πρόσωπο που καλεί σε σχέση, ελευθερία και νόημα—και όχι σε εξαναγκασμό μέσω αδιάσειστων επιδείξεων ισχύος.
4) Τα θαύματα δεν είναι πρόγραμμα τεχνολογικής προόδου, αλλά «σημεία» της Βασιλείας
Ο Χριστός, βέβαια, κάνει θαύματα: θεραπείες, χορτασμό πλήθους, ανάσταση νεκρών. Κι όμως, τα θαύματα στα Ευαγγέλια δεν παρουσιάζονται ως εργαλεία για να χτιστεί επιστημονική μέθοδος. Είναι «σημεία» που φανερώνουν την φιλανθρωπία του Θεού και προαναγγέλλουν την τελική νίκη της Ζωής.
Επιπλέον, ο Χριστός απορρίπτει την λογική του θεάματος («ζητάτε σημεία»). Αντί για εντυπωσιασμό, ζητά μεταστροφή καρδιάς. Αυτό δείχνει ότι ο Θεός δεν θέλει μια σχέση ωφελιμισμού: «δώσε μου γνώση/δύναμη για να σε δεχτώ». Θέλει ελεύθερη αγάπη.
5) Ο Χριστός θεμελιώνει έμμεσα το έδαφος για την επιστήμη: απομαγεύει τη φύση
Πολλοί ιστορικοί και θεολόγοι επισημαίνουν ότι ο χριστιανισμός — ιδίως στην μεσαιωνική και νεότερη Δύση [Ν: με συγχωρείτε, και στο Βυζάντιο] — συνέβαλε στην γέννηση του επιστημονικού τρόπου σκέψης, επειδή απομυθοποίησε τη φύση: ο κόσμος είναι κτιστός, έχει τάξη, δεν είναι θεός. Άρα μπορεί να μελετηθεί, να πειραματιστείς, να ερευνήσεις.
Ο Ian Barbour, από τους πιο γνωστούς θεωρητικούς του διαλόγου επιστήμης και θρησκείας, μιλά για διαφορετικά επίπεδα εξήγησης: η επιστήμη απαντά στο «πώς», ενώ η θεολογία στο «νόημα» και στην τελική αιτία. Έτσι, η απουσία επιστημονικών αποκαλύψεων από τον Χριστό μπορεί να ιδωθεί ως συνέπεια μιας διάκρισης ρόλων, όχι ως αδιαφορία.
Αν ο Χριστός έδινε έτοιμες επιστημονικές γνώσεις, ίσως να επιτάχυνε την τεχνική πρόοδο, αλλά δεν θα έλυνε το βαθύτερο ανθρώπινο πρόβλημα: την υπαρξιακή ρήξη, τη φθορά και τον θάνατο. Το Ευαγγέλιο δεν είναι εγκυκλοπαίδεια, αλλά πρόσκληση σε ζωή: σε κοινωνία με τον Θεό, σε μεταμόρφωση του ανθρώπου, σε ελπίδα που δεν τελειώνει στο όριο του τάφου. Και, μέσα σε αυτή τη ζωή, η επιστήμη βρίσκει τον δικό της νόμιμο χώρο ως δώρο του ανθρώπινου λόγου—όταν συνοδεύεται από ευθύνη, αλήθεια και ήθος.
Συμπλήρωμα
Μειώνεται ή αυξάνει η πίστη για τους αληθινά πιστούς με την αύξηση τής γνώσεως;
Επιστήμη & Θρησκεία, Ορθολογισμός & Δόγμα
Andrew Parker, Το Αίνιγμα της Γενέσεως - Γιατί η Βίβλος είναι επιστημονικά ακριβής
π. Ειρηναίος Δεληδήμος: Ο χριστιανισμός δεν είναι θρησκεία - Χριστιανισμός & επιστήμη
Οι διάφορες απόψεις του Χόκινγκ...
Εισαγωγή στην "ψυχολογία του Αθεϊσμού"
«Παιδιά χωρίς Θεό»: ιστοσελίδα για την προώθηση του αθεϊσμού στα παιδιά
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου