Σάββατο, 17 Μαρτίου 2018

The guards of the heart (and St John of Climacus)

Impulsivity, Addiction, and the Passions

By Hieromonk Alexis Trader
Ancient Christian Wisdom 
Death to the World (about)
It should come as no surprise to those familiar with individuals struggling with addiction that impulsivity is a core issue. In technical terms, there is a certain fundamental correlation between addiction and impulsivity. People who are impulsive are more vulnerable to developing addictive behavior, because they give little regard to adverse consequences (Impulse Control Disorders and Co-Occurring Disorders, Potenza, p. 51) or to be more precise, they prefer immediate reinforcers to delayed ones, instant gratification to long-term satisfaction. Being impulsive means acting without forethought. And although those struggling to be free of an addiction know full well that not acting on impulse is in the long run more beneficial than giving in, when temptation arises, forethought that motivates becomes a nigh impossible task and impulsivity takes over, impulsivity that in its pathological form can be defined as “a failure to regulate, monitor, or control behavior and emotional expression” (Impulsivity in Neurobehavioral Disorders, Holmes, Johnson, Roedel, p. 309).
The first step in all the many 12 step-groups begins with “we admitted that we were powerless over _______ that our lives had become unmanageable.” This certainly fits the above definition for pathological impulsivity and clearly expresses the strong link between addiction and impulsivity. And the impulsive life can certainly become unmanageable. In fact, left unchecked, impulsive behavior will eventually take on the characteristics of infantile behavior without any of the innocence of childhood (Gratifying Impulses, Toch & Adams, p. 145) becoming increasingly destructive and even potentially violent. Toch and Adams note the danger in gratifying the impulses: “Gratifying impulses is by definition a destructive enterprise, because other people become objects of need satisfaction. Less obviously, impulse gratification can be self-destructive, because the reactions the person invites compound his or her problems and can escalate into ugly, no-win confrontations.”

In the ascetic literature, the closest notions to that of impulses are provocations (προσβολή) and momentary disturbances (παραρριπισμός). These particular thoughts or λογισμοί assail human beings from the outside and call forth, if not demand, a response. They are temptations, which if repeatedly acted on, become passions that automatically direct hapless souls down crooked paths away from God. The ascetic struggles of the Church fathers have been directed at recognizing and rooting out the passions in all of their manifestations. And though provocations or impulses still come, the soul remains steadfast in cleaving to God and fulfilling His holy will. Whether the problem be addiction, impulsivity, the passions or some combination of the three, the starting point for healing is always rigorous honesty, “a searching and fearless moral inventory.” Thus, Saint Mark the Ascetic writes, “Do not say, ‘I don’t want it, but it happens.’ For even though you may not want the thing itself, you welcome what causes it” (On the Spiritual law, 142). The welcoming of impulses is the real problem that needs to be addressed.
Whether the problem be impulses, addiction, or the passions, real change requires a new way of life, a new way of engaging with the world, of relating to others, and of relying on God. The Fathers, in their ascetic works, describe in detail this life in which one need not be at the mercy of impulses. Early on in his The Ladder of Divine Ascent, Saint John Climacus writes, “At the gate of your heart place strict unsleeping guards. Restrain actions and movements of your limbs, practice noetic (intellectual) stillness. And, most paradoxical of all, in the midst of commotion, be unmoved in soul. Curb your tongue which rages to leap into arguments (4:37).” 

Guards are aware that burglars may try to enter and know precisely what to do if they appear. This kind of awareness then is the first treatment for impulsivity. The second is paying strict attention to your hands and legs and not allowing them to move according to the dictates of impulses. Though difficult this is certainly possible. If this battle is won, one can find stillness by turning again and again to Christ. Finally, what applies to the limbs can apply also to one’s tongue. Saint John of Climacus continues, “Stillness of the body is knowledge and composure of the habits and feelings. And stillness of soul is the knowledge of one’s thoughts and an inviolable mind. (27:2); Bring out the staff of patience, and the dogs will soon stop their insolence” (27:70). Again watchfulness over what one does and how one feels as well as watchfulness over the thoughts, with patience, can make us less impulsive.
In combating the manifestation of impulsivity in a particular destructive behavior or passion as the fathers call it, the holy fathers have a specific strategy to combat each behavior/passion. For example, Saint John Climacus counsels those who have a problem with anger by first describing it, “An angry person is a willing epileptic, who due to an involuntary tendency keeps convulsing and falling down.” (8:11) and then offering a healing strategy, “The beginning of freedom from anger is silence of the lips when the heart is agitated; the middle is silence of the thoughts when there is a mere disturbance of the soul; and the end is an imperturbable calm under the breath of unclean winds” (8:4). The description is meant to wake the reader up to the reality of the negative consequences of the passion. The healing strategy is meant to offer tools that can be used at the time of the struggle.
Rather than focusing on the passion, the fathers often counsel their spiritual children to focus on the corresponding virtue to the passion that assails them. In the case of anger, Saint John counsels the cultivation of meekness by keeping the tongue silent, the mind undisturbed (by not focusing on the object of the anger), and finally calm in spite of the circumstances. Of course, no virtue is achieved on one’s own but only through synergy with the grace of God, which is something 12 Step Groups struggling for recovery from addiction acknowledge when they say “we turn our will and our lives over to the care of God.” With God’s help, with wise watchfulness, with control over our limbs, and with much patience, the addicted, the impulsive, and the passionate can all hope to say, as once did Saint Paul: “I can do all things through Christ which strengtheneth me” (Phillipians 4:13).


The ancient Christian Church - About the Orthodox Church in the West World
Miley Cyrus, or: why Orthodox Mission in the West is an urgent need...
St John of Climacus

Φτάσαμε κιόλας στην 4η Κυριακή της Μεγάλης Σαρακοστής: του αγίου Ιωάννη της Κλίμακος!...


Ένας μοντέρνος άνθρωπος που ανακάλυψε τον άγιο Ιωάννη της Κλίμακος
Η "Σκάλα" του αγίου Ιωάννη της Κλίμακος (4η Κυριακή της Μεγάλης Σαρακοστής)
Ολόκληρη η "Κλίμαξ" του αγίου Ιωάννη, στα νέα ελληνικά
Ο Τσαρλς Μπουκόφσκι συνομιλεί με τον Άγιο Ιωάννη τον Σιναΐτη


Άγιοι στις 17 Μαρτίου (δώστε βάση)

Όσιος Αλέξιος ο άνθρωπος του Θεού
Όσιος Θεοστήρικτος ο Ομολογητής
Άγιος Πατρίκιος της Ιρλανδίας
Μνήμη της φοβεράς απειλής του σεισμού
Άγιος Παύλος ο Οσιομάρτυρας
Άγιος Μαρίνος
Άγιος και Δίκαιος Λάζαρος ο φίλος του Χριστού
Όσιος Μακάριος ηγούμενος της μονής Κολγιαζίν της Ρωσίας
Άγιος Γαβριήλ ο Μικρός ο Οσιομάρτυρας
Άγιος Θεόδουλος ο Ιερομάρτυρας ο Σιναΐτης
Άγιος Παύλος ο Οσιομάρτυρας ο ἐν Κύπρῳ ἀθλήσας

Άγιοι στις 18 Μαρτίου

Άγιος Κύριλλος Αρχιεπίσκοπος Ιεροσολύμων

Άγιοι Τρόφιμος και Ευκαρπίων
Άγιοι Μύριοι Μάρτυρες
Όσιος Ανανίας ο Θαυματουργός
Άγιος Edward βασιλέας της Αγγλίας
Όσιος Κύριλλος του Αστραχάν
Άγιοι Οκτώ εν Φθιώτιδι
Σύναξη πάντων των εν Ρόδω Αγίων
Άγιος Γρηγόριος ο ιερομάρτυς
Σύναξις των Φθιωτών Αγίων

Παρασκευή, 16 Μαρτίου 2018


Ο τουρισμός καλό είναι να συναντά και την πνευματικότητα του τόπου μας. Κι αυτό έχει σημασία - γιατί ταξίδι δεν γίνεται μόνο έξω από εμάς, αλλά και μέσα μας.
Επίσης, το Πάσχα δεν είναι (ή δεν είναι μόνο) σοκολατένια αβγά, λαγουδάκια και λαμπάδες με φιρμάτο παιχνίδι από λαμπερά καταστήματα. Είναι και κάτι άλλο, αληθινά πιο φωτεινό, λαμπερό και "πασχαλινό".

Η θλίψη της Σαρακοστής και η ελληνική φύση

Η πολιτική σημασία της Δ΄ Στάσης των Χαιρετισμών της Θεοτόκου

Κένυα, Χαιρετισμοί στην Ορθόδοξη Εκκλησία του Ναϊρόμπι (από εδώ)

Παραθέτουμε (από εδώ) το κείμενο της 4ης Στάσης των Χαιρετισμών της Θεοτόκου, δηλ. του 4ου τμήματός του, που ψάλλεται στις Ορθόδοξες Εκκλησίες την Παρασκευή της 4ης Εβδομάδας της Μεγάλης Σαρακοστής. Σημειώνουμε με αστερίσκο μερικούς στίχους και στη συνέχεια, Θεού θέλοντος, θα τους σχολιάσουμε.

Τείχος ει των Παρθένων, Θεοτόκε Παρθένε,
καί πάντων των εις σε προστρεχόντων·
ο γαρ του ουρανού καί της γης, κατεσκεύασέ σε Ποιητής, Άχραντε,
οικήσας εν τη μήτρα σου,
καί πάντας σοι προσφωνείν διδάξας·
χαίρε η στήλη της παρθενίας
χαίρε η πύλη της σωτηρίας
χαίρε αρχηγέ νοητής αναπλάσεως
χαίρε χορηγέ θεϊκής αγαθότητος
χαίρε συ γάρ ανεγέννησας τους συλληφθέντας αισχρώς
χαίρε συ γαρ ενουθετησας τους συληθέντας τόν νούν
χαίρε η τόν σπορέα της αγνείας τεκούσα
χαίρε παστάς ασπόρου νυμφεύσεως
χαίρε πιστούς Κυρίω αρμόζουσα
χαίρε καλή κουροτρόφε παρθένων
χαίρε ψυχών νυμφοστόλε αγίων
Χαίρε Νύμφη ανύμφευτε.

Ύμνος άπας ηττάται, συνεκτείνεσθαι σπεύδων,
τω πλήθει των πολλών οικτιρμών σου·
ισαρίθμους γαρ τή ψάμμω ωδάς, αν προσφέρωμέν σοι Βασιλεύ άγιε,
ουδέν τελούμεν άξιον, ών δέδωκας ημίν, τοις σοι βοώσιν·

Φωτοδόχον λαμπάδα, τοις εν σκότει φανείσαν,
ορώμεν τήν αγίαν Παρθένον·
το γάρ άϋλον άπτουσα φως,
οδηγεί πρός γνώσιν θεϊκήν άπαντας,
αυγή τόν νουν φωτίζουσα, κραυγή δε τιμωμένη ταύτα·
χαίρε ακτίς νοητού ηλίου
χαίρε βολίς του αδύτου φέγγους
χαίρε αστραπή τας ψυχάς καταλάμπουσα 
χαίρε ως βροντή τους εχθρούς καταπλήττουσα*
χαίρε ότι τόν πολύφωτον ανατέλλεις φωτισμόν
χαίρε ότι το πολύρρυτον αναβλύζεις ποταμόν
χαίρε της κολυμβύθρας ζωγραφούσα τόν τύπον
χαίρε της αμαρτίας αναιρούσα τον ρύπον
χαίρε λουτήρ εκπλύνων συνείδησιν
χαίρε κρατήρ κιρνών αγαλλίασιν
χαίρε οσμή της Χριστού ευωδίας χαίρε ζωή μυστικής ευωχίας
Χαίρε Νύμφη ανύμφευτε.

Χάριν δούναι θελήσας, οφλημάτων αρχαίων,
ο πάντων χρεωλύτης ανθρώπων, επεδήμησε δι εαυτού,
πρός τους αποδήμους της αυτού χάριτος·
καί σχίσας το χειρόγραφον,
ακούει παρά πάντων ούτως·

Ψάλλοντές σου τόν τόκον, ανυμνούμεν σε πάντες,
ως έμψυχον ναόν Θεοτόκε·
εν τή ση γαρ οικήσας γαστρί,
ο συνέχων πάντα τή χειρί Κύριος ηγίασεν,
εδόξασεν, εδίδαξεν βοάν σοι πάντας·
χαίρε σκηνή του Θεού καί Λόγου*
χαίρε αγία αγίων μείζων
χαίρε κιβωτέ χρυσωθείσα τω Πνεύματι*
χαίρε θησαυρέ της ζωής αδαπάνητε
χαίρε τίμιον διάδημα βασιλέων ευσεβών*
χαίρε καύχημα σεβάσμιον ιερέων ευλαβών
χαίρε της Εκκλησίας ο ασάλευτος πύργος
χαίρε της βασιλείας το απόρθητον τείχος*
χαίρε δι ης εγείρονται τρόπαια*
χαίρε δι ης εχθροί καταπίπτουσι*
χαίρε χρωτός του εμού θεραπεία
χαίρε ψυχής της εμής σωτηρία
Χαίρε Νύμφη ανύμφευτε.

Ώ πανύμνητε Μήτερ,
η τεκούσα τόν πάντων Αγίων αγιώτατον Λόγον (3 φορές)
δεξαμένη τήν νυν προσφοράν, από πάσης ρύσαι συμφοράς άπαντας·
καί της μελλούσης κολάσεως, τους συμβοώντας·

Έχουμε γράψει και στο παρελθόν ότι η υμνογραφία και το εορτολόγιο της Ορθόδοξης Εκκλησίας έει έντονη πολιτική προέκταση, γιατί προάγει μηνύματα δικαιοσύνης και ελευθερίας. Αυτό ισχύει έντονα στους Χαιρετισμούς της Θεοτόκου, όπως φαίνεται στο άρθρο Χαιρετισμοί σε χρόνους μαύρης σκλαβιάς.

Ιδιαίτερα πολιτική είναι η δ΄ στάση των Χαιρετισμών και μάλιστα ο τελευταίος από τους εκτενείς Οίκους, που αρχίζει με το γράμμα Ψ.
Ο Οίκος Χ ("Χάριν δούναι θελήσας..."), παρομοιάζοντας τον Κύριο με τον δανειστή που σκίζει το χρεόγραφο και χαρίζει τα χρέη τους οφειλέτες, μιλάει βέβαια για τις αμαρτίες μας και ιδιαίτερα για το προπατορικό αμάρτημα, αλλά δίνει και ένα σαφές μήνυμα ενάντια στην τοκογλυφία και την επιθυμία του πλουτισμού.
Ο Οίκος Ψ, όπως και ο σημειωμένος στίχος του Φ, μας προσφέρει τις εξής σκέψεις:
Η Θεοτόκος είναι για μας σκηνή του μαρτυρίου και κιβωτός της διαθήκης: δύο σύμβολα όχι μόνο θρησκευτικά, αλλά και εθνικά για το αρχαίο Ισραήλ.
Διά της Θεοτόκου νικώνται οι εχθροί.
Η Θεοτόκος είναι το στέμμα των βασιλέων και το στήριγμα της βασιλείας (του πολιτεύματος που ίσχυε την εποχή της συγγραφής των Χαιρετισμών).
Ας αναλογιστούμε τι είδους βασιλείς προϋποθέτουν αυτοί οι στίχοι, τι είδους βασιλεία και πολιτεία (πολίτευμα), αλλά και τι είδους λαό, που πολεμά τους επιτιθέμενους εχθρούς με χριστιανικό πνεύμα και όχι με βάρβαρο επιθετικό και ζωώδες πνεύμα... Και ας συγκρίνουμε όλα αυτά με την κατάσταση που επικρατεί σήμερα στην πατρίδα μας και στον κόσμο ολόκληρο.


Ερμηνεία των Χαιρετισμών της Παναγίας
Για τους Χαιρετισμούς της Θεοτόκου γενικότερα 
Ορθοδοξία. Thinking outside the box.
Γίνε κι Εσύ Πολεμιστής του Φωτός
Σαμουράι ορθόδοξοι ιεραπόστολοι & ομολογητές στην Ιαπωνία!!...
«Όταν θα σκοτώσουν τους παπάδες, εγώ θα πω για τον παπα-Νικόλα να μην τον σκοτώσουν. Και όχι μόνο θα πω, αλλά θα τον περιφρουρήσω!»...
Άγιος Ιωακείμ ο Βατοπαιδινός, ο Παπουλάκης, το στήριγμα του λαού (2 Μαρτίου)

Αντιεξουσιαστές και Μεγάλη Παρασκευή!... 
Όταν δε γονατίζουμε, ούτε μπροστά στο Θεό!...
«Ου προσκυνούμεν!»: Το επαναστατικό μήνυμα του Μεγάλου Σαββάτου
Εκκλησία & Εξουσία: Υπήρχε καισαροπαπισμός στο Βυζάντιο;  
Το χριστιανικό κράτος 

Ροκ, ροκάδες, χέβι μέταλ & Ορθοδοξία
Ραπ προσευχή προς την Παναγία
Για μηχανόβιους (& όχι μόνο)
Ένα μυστήριο που μας κυνηγάει από παιδιά
Η θρησκεία της χαράς - Γελαστοί άγιοι
Η θεία τρέλα και οι αναρχικοί της Ορθοδοξίας
Ο νέος που καταράστηκε το Θεό
Ελεωνόρα Ζουγανέλη, "Έλα!" - Σαν προσευχή του μοντέρνου ανθρώπου...  

Οι άγιοι αναρχικοί 
Κάτι τύποι με μαύρα που ζουν στον κόσμο τους...
Αμερικανίδα καλλιτέχνις, ερημίτισσα των δασών
Από άθεος ροκάς, ιεραπόστολος που παλεύει για ένα λαό

5+1 μύθοι για τη Θρησκεία και την Εκκλησία 
"Πάω να εμπαίξω τον κόσμο": ο άγιος Συμεών ο διά Χριστόν Σαλός και Ιωάννης ο συνασκητής του (21 Ιουλίου)

H ποιητική και η μαθηματική ερμηνεία του Ακαθίστου Ύμνου

Μια ενδιαφέρουσα μελέτη που αναλύει τη δομή του Ακάθιστου Ύμνου βάσει των μαθηματικών.
Διαβάστε την στο ιστολόγιο e-Θεοτοκάριο.

Χαιρετισμοί στη Θεοτόκο – Η Δ΄ Στάση
Για τους Χαιρετισμούς της Θεοτόκου  

The Akathist Hymn (a very concrete spiritual preparation for the Holy Week and Easter Services five Fridays in the Great Lent)

Πέμπτη, 15 Μαρτίου 2018

Ἡ ἑβδομάδα τοῦ Σταυροῦ

π. Ἀλεξάνδρος Σμέμαν
Ἀπὸ τὸ βιβλίο Ἔσχατος ἐχθρὸς καταργεῖται ὁ θάνατος, ἐκδ. Ἐν πλῷ. Αναδημοσιευμένο στό περιδικό "Πειραϊκή Εκκλησία", τχ 225, Απρίλιος 2011.
Η ανάρτηση πλαισιώνεται από ξυλόγλυπτο σταυρό, ο οποίος φυλάσσεται στη μονή Παντοκράτορος του Αγίου Όρους.

Στα μέσα τῆς τρίτης ἑβδομάδας τῶν νηστειῶν, ὁ Σταυρὸς μεταφέρεται στὸ κέντρο κάθε ναοῦ. Οἱ πιστοὶ προσερχόμαστε γιὰ νὰ τὸν προσκυνήσουμε, κι ἔτσι ξεκινᾶμε νὰ προσεγγίσουμε τὸ πιὸ σημαντικὸ καὶ μυστικὸ θέμα τῆς πίστης μας τὸ θέμα τῆς σταύρωσης, τοῦ πάθους καὶ τοῦ θανάτου.

Γιατί εἶναι θέμα μυστικό; Δὲν βρίσκεται ὁ πόνος στὸ ἀπόλυτο κέντρο τῆς ζωῆς; Δὲν ἔχουμε ὅλοι μας συχνὰ προσωπικὴ ἀντίληψη περὶ αὐτοῦ; Ναί, αὐτὸ εἶναι πράγματι ἀλήθεια. Ὅμως ἐδῶ τὸ ἐρώτημα δὲν ἀφορᾶ ἐμᾶς ἀλλὰ τὸ Χριστό.

Δὲν ἀποδεχόμαστε τὸ Χριστὸ ὡς Θεό; Δὲν εἶναι ἐπίσης γεγονὸς ὅτι ἀπὸ τὸ Θεό, ἀπὸ τὴν πίστη, προσδοκοῦμε παρηγοριά (ἂν ὄχι ὁλοκληρωτικὴ ἐκμηδένιση τῶν συμφορῶν μας); Δὲν εἶναι ἀλήθεια ὅτι τόσο οἱ πιστοὶ ὅσο καὶ οἱ ἐπικριτὲς τῆς πίστης συμφωνοῦν, κατὰ περίεργο τρόπο, ὅτι ἡ θρησκεία σημαίνει πάνω ἀπ’ ὅλα βοήθεια, παρηγοριά, βάλσαμο, καθὼς λένε, στὴν ψυχή; Κι ὅμως, στὸ τέλος τῆς τρίτης ἑβδομάδας τῆς Μ. Τεσσαρακοστῆς, ἔχουμε μπροστά μας τὸ Σταυρό. Καὶ τὴ Μεγάλη Παρασκευὴ ὁ Σταυρὸς ξαναεμφανίζεται, κι ἀκοῦμε πάλι τὰ ἴδια λόγια: ὁ Χριστὸς «ἤρξατο λυπεῖσθαι καὶ ἀδημονεῖν» (Ματθ. 26, 37) καὶ εἶπε, «περίλυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου ἕως θανάτου» (Ματθ. 26, 38). 

Ἀντὶ νὰ συνδράμει τοὺς μουδιασμένους ἀπ’ τὴ θλίψη καὶ τὴν ἀπόγνωση μαθητές Του, ζητᾶ Ἐκεῖνος βοήθεια ἀπ’ αὐτούς: «μείνατε ὧδε καὶ γρηγορεῖτε μετ’ ἐμοῦ» (Ματθ. 26, 38). Στὴ συνέχεια ὑφίσταται ἐκεῖνο τὸ μοναχικὸ μαρτύριο: τὸ φραγγέλωμα, τοὺς χλευασμούς, τὰ ραπίσματα, τοὺς ἐμπτυσμούς, τὰ καρφιὰ στὰ χέρια καὶ τὰ πόδια καί, τὸ χειρότερο ἀπ’ ὅλα, τὴν ἐγκατάλειψη. Ὅλοι Τὸν ἐγκαταλείπουν, ὅλοι τὸ σκᾶνε. Εἶναι σὰν νὰ κρύφτηκε ὁλόκληρος ὁ οὐρανός, ἀφοῦ «περὶ τὴν ἐνάτην ὥραν ἀνεβόησεν ὁ Ἰησοῦς φωνῇ μεγάλῃ λέγων∙... Θεέ μου, Θεέ μου, ἱνατί με ἐγκατέλιπες;» (Ματθ. 27, 46) ["Ν": σχόλιο γι' αυτή τη φράση εδώ].

Ἂν ἐπιχειρήσουμε νὰ ἐξετάσουμε τὸ ζήτημα μὲ εἰλικρίνεια, ἂν τὸ παρατηρήσουμε προσεκτικά, τότε θὰ διαπιστώσουμε πὼς ἐδῶ κάτι ἀλλόκοτο συμβαίνει μὲ τὴν ἴδια τὴ θρησκεία. Μοιάζει νὰ μὴ μᾶς εἶναι τίποτα γνώριμο δὲν ὑπάρχει βοήθεια, δὲν ὑπάρχει ὑποστήριξη, δὲν ὑπάρχει «ἀσφαλιστικὴ δικλείδα».

«Ἄναψε ἕνα κερὶ κάνε ἕνα σαρανταλείτουργο ἢ ἕνα μνημόσυνο καὶ ὅλα στὴ ζωὴ θὰ πᾶνε καλά⋅ ὁ Θεὸς θὰ σπεύσει σὲ βοήθεια, εἴτε ἐδῶ στὴ γῆ εἴτε στὴν ἀντίπερα ὄχθη, ἔπειτα ἀπὸ ἕναν ἀπαίσιο καὶ μυστήριο θάνατο». Αὐτὴ ἡ ἐξαπλουστευτικὴ ἀντίληψη γιὰ τὴν πίστη δὲν εἶναι ποὺ κυριαρχεῖ μεταξὺ τῶν πιστῶν; Δὲν ἦταν οἱ θεραπεῖες, ἡ κάθε εἴδους βοήθεια καὶ ἡ ἀναζήτηση χρήσιμων καὶ πρακτικῶν διδαγμάτων ποὺ ἔκαναν τοὺς πιστούς, ἀπὸ τὰ χρόνια ἤδη τοῦ Χριστοῦ, νὰ Τὸν ἀκολουθοῦν κατὰ πλήθη; 

Ἀξίζει νὰ προσέξουμε μέσα ἀπὸ τὶς εὐαγγελικὲς περικοπὲς πῶς μειώνεται σταδιακὰ αὐτὸ τὸ πλῆθος. Τὸν ἐγκαταλείπει ἐκεῖνος ὁ πλούσιος νέος ποὺ πιστεύει πὼς ἔχει τηρήσει κάθε ἐντολὴ τῆς θρησκείας, ἀλλὰ ποὺ τελικὰ ἀδυναfτεῖ νὰ ἐφαρμόσει τὰ λόγια του Χριστοῦ: «εἰ θέλεις τέλειος εἶναι, ὕπαγε πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα καὶ δὸς πτωχοῖς, καὶ ἕξεις θησαυρὸν ἐν οὐρανῷ, καὶ δεῦρο ἀκολούθει μοι» (Ματθ. 19, 21). Τὸν ἐγκαταλείπει ὁ μαθητὴς ἐκεῖνος ποὺ τὴ νύχτα τοῦ Μυστικοῦ Δείπνου τῆς ἀγάπης φεύγει γιὰ νὰ Τὸν προδώσει. Καὶ στὸ τέλος Τὸν ἐγκαταλείπουν ὅλοι καὶ διασκορπίζονται. Στὴ ζωή μας τὰ πράγματα ἀκολουθοῦν ἀκριβῶς ἀντίστροφη φορά: ξεκινοῦμε μόνοι, μέσα στὴν ἀφάνεια, καὶ κατόπιν ἔρχεται ἡ ἀναγνώριση, ἡ ἐπιβράβευση καὶ τὸ πλῆθος ἐκείνων ποὺ μᾶς ἐπιδοκιμάζουν. 

Στὸ Εὐαγγέλιο ὡστόσο, ὅταν ἔρχεται τὸ τέλος, ὁ Χριστὸς παραμένει μόνος ἐπάνω στὸ Σταυρό. Κι ἀκόμα, προβλέποντας ὅσα πρόκειται νὰ ἀκολουθήσουν, λέει: «εἰ ἐμὲ ἐδίωξαν,καὶ ὑμᾶς διώξουσιν» (Ἰωάν. 15, 20), «ἐν τῷ κόσμῳ θλίψιν ἕξετε» (Ἰωάν. 16, 33). Ἡ ἀποστολὴ μὲ τὴν ὁποία μᾶς ἐπιφορτίζει, ἡ ἀξίωση ποὺ ἔχει ἀπὸ μᾶς, εἶναι μόνο μία: νὰ σηκώσουμε καὶ νὰ κουβαλήσουμε τὸ σταυρό μας – καὶ γνωρίζουμε ἤδη τί συνεπάγεται αὐτὸς ὁ σταυρός...

Πράγματι, κάτι ἀλλόκοτο συμβαίνει ἐδῶ μὲ τὴ θρησκεία. Ἀντὶ βοηθείας μᾶς δίνεται σταυρός, ἀντὶ ὑπόσχεσης ἀνέσεων καὶ εὐζωίας ἀκοῦμε τὴ βεβαιότητα: «εἰ ἐμὲ ἐδίωξαν, καὶ ὑμᾶς διώξουσιν». Καὶ ὅταν βλέπουμε μέσα στὸ Εὐαγγέλιο τοὺς Φαρισαίους νὰ χλευάζουν τὸν Ἐσταυρωμένο –«ἄλλους ἔσωσεν, ἑαυτὸν οὐ δύναται σῶσαι⋅ εἰ βασιλεὺς Ἰσραήλ ἐστι, καταβάτω νῦν ἀπὸ τοῦ σταυροῦ καὶ πιστεύσομεν ἐπ’αὐτῷ» (Ματθ. 27, 42) ἀμέσως μᾶς ἔρχονται στὸ νοῦ οἱ εἰρωνεῖες καὶ οἱ μομφὲς ποὺ ἀκούγονται καὶ σήμερα: «Δὲν εἶχε λοιπὸν τὴ δύναμη ὁ Θεός σου νὰ σὲ βοηθήσει;». Καὶ πράγματι, ὅσο θὰ περιμένουμε ἀπὸ τὸ Θεὸ μόνο αὐτοῦ τοῦ εἴδους τὴ βοήθεια, μόνο θαύματα ποὺ ἐλαττώνουν τὸν πόνο στὴ ζωή μας, τότε αὐτὲς οἱ μομφὲς θὰ συνεχίζονται. Καὶ θὰ συνεχίζονται, διότι τὸ ὁποιοδήποτε φτηνὸ χάπι μπορεῖ σίγουρα νὰ ἀνακουφίσει τὸν πονοκέφαλο ἀποτελεσματικότερα ἀπὸ τὴν προσευχὴ καὶ τὴ θρησκεία.

Ὅσο περιμένουμε ἀπὸ τὴ θρησκεία νὰ λειτουργήσει ὡς ἕνα τέτοιου εἴδους χάπι εἴτε πρόκειται γιὰ θέματα σημαντικά, εἴτε γιὰ ἐπουσιώδη– δὲν θὰ κατανοήσουμε ποτὲ τὸ μυστήριο τοῦ Σταυροῦ. Ὅσο τὰ πράγματα θὰ παραμένουν ἔτσι, ὁ Σταυρός, ἀνεξάρτητα ἀπὸ τὸ χρυσάφι καὶ τὸ ἀσήμι ποὺ συχνὰ τὸν καλύπτει, θὰ παραμένει, ὅπως λέει ὁ ἀπόστολος Παῦλος, «Ἰουδαίοις μὲν σκάνδαλον, Ἕλλησι δὲ μωρίαν» (Α ́ Κορ. 1, 23). Στὴν προκειμένη περίπτωση, οἱ «Ἰουδαῖοι» ἀντιπροσωπεύουν ἐκείνους ποὺ προσδοκοῦν μόνο βοήθεια ἀπὸ τὴ θρησκεία, ἐνῷ οἱ «Ἕλληνες» ἐκείνους ποὺ προσδοκοῦν λογικὲς καὶ εὔκολες ἑρμηνεῖες. Κι εἶναι στ’ ἀλήθεια γι’ αὐτοὺς ὁ Σταυρὸς σκάνδαλο καὶ μωρία.

Ὁ Σταυρὸς ἐξῆλθε γιὰ μία ἀκόμα φορὰ ἐν πομπῇ. Ἡ μοναδικὴ αὐτὴ ἑβδομάδα, ἡ Μεγάλη Ἑβδομάδα, πλησιάζει. Ἡ Ἐκκλησία μᾶς καλεῖ ὄχι τόσο σὲ συζητήσεις καί ἀναζητήσεις, ἀλλὰ σὲ σιωπηλὴ καὶ ἐπίμονη ἀκολουθία κάθε βήματος τοῦ Χριστοῦ. Μᾶς καλεῖ νὰ ἀκολουθήσουμε τὸν ἀργόσυρτο καὶ ἀνεπίστρεπτο βηματισμό Του πρὸς τὸ πάθος, τὴ σταύρωση καὶ τὸ θάνατο. Αὐτὸν ἀκριβῶς τὸ σταυρὸ εἶναι ποὺ μᾶς καλεῖ νὰ σηκώσουμε. Καὶ κάτι παράξενο μᾶς συμβαίνει: ξεφεύγουμε ξαφνικὰ ἀπὸ τὰ δικά μας προβλήματα, τὶς δικές μας δυσκολίες, ἀκόμα κι ἀπ’ αὐτὰ τὰ δικά μας βάσανα, καὶ στρέφουμε τὴν προσοχή μας σ’ Ἐκεῖνον στὸ σιωπηλό, συσπασμένο ἀπὸ τὴ θλίψη καὶ τὸν πόνο πρόσωπό Του, στὴ νύχτα τῆς φρίκης, τῆς προδοσίας, τῆς μοναξιᾶς, ἀλλὰ καὶ τῆς γιορτῆς, τῆς ἀγάπης καὶ τῆς νίκης. 

Κάτι παράξενο μᾶς συμβαίνει: ἴσως χωρὶς καλὰ καλὰ νὰ τὸ συνειδητοποιοῦμε, νιώθουμε πὼς αὐτὴ ἡ φτηνὴ καὶ ἐγωιστικὴ θρησκεία, ἀπὸ τὴν ὁποία ζητᾶ κανεὶς ἐκδουλεύσεις καὶ ἀπαιτεῖ ἀκόμα κι ὁ Θεὸς νὰ εἶναι στὴν ὑπηρεσία του, ἀρχίζει σιγὰ σιγὰ νὰ ξεφτίζει! Βλέπουμε μὲ καθαρότητα –καθαρότητα πνευματική– ὅτι ἡ θρησκεία κατὰ βάθος σχετίζεται μὲ κάτι τελείως ἄλλο, σχετίζεται τελικὰ ὄχι μὲ τὶς ὑλικὲς ἀνέσεις καὶ τὶς ἰδιοτελεῖς μας στοχεύσεις, ἀλλὰ μὲ τὴ χαρὰ καὶ τὴ νίκη.

Ἂς ἀκολουθήσουμε λοιπὸν στὴ συνέχεια –ἔστω ἁπλῶς νοητικά– τὰ βήματα τοῦ Χριστοῦ, καθὼς σηκώνει τὸ Σταυρό Του στὸ δρόμο πρὸς τὸ Γολγοθά. Κι ἴσως ἔτσι μᾶς ἀποκαλυφθεῖ γιὰ μία ἀκόμη φορὰ κάτι αἰώνιο, κάτι αἰώνια σημαντικὸ γιὰ τὶς ψυχές μας. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος ποὺ στὰ μέσα τῆς Σαρακοστῆς μεταφέρεται ὁ Σταυρὸς στὸ κέντρο τοῦ ναοῦ. Ἐνώπιον αὐτοῦ εἶναι ποὺ μᾶς τοποθετεῖ ἡ Ἐκκλησία κατὰ τὴ διάρκεια τῆς λεγόμενης ἑβδομάδας τῆς Σταυροπροσκύνησης∙ μὲ σκοπὸ νὰ ξεκινήσουμε τὴ δική μας, προσωπικὴ προσέγγιση στὸ ἀπώτατο κι ἴσως τὸ πιὸ φοβερό, μὰ σὲ τελευταία ἀνάλυση καὶ πιὸ χαρμόσυνο μυστήριο τῆς πίστης μας.