ΑΝ ΠΕΘΑΝΕΙΣ ΠΡΙΝ ΠΕΘΑΝΕΙΣ, ΔΕ ΘΑ ΠΕΘΑΝΕΙΣ ΟΤΑΝ ΠΕΘΑΝΕΙΣ

(ΠΑΡΟΙΜΙΑ ΟΡΘΟΔΟΞΩΝ ΜΟΝΑΧΩΝ)

Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Ορθόδοξες ρίζες στη Δύση. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Ορθόδοξες ρίζες στη Δύση. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Τετάρτη 19 Αυγούστου 2026

Orthrobros, η νέα τάση στις ΗΠΑ: Από το TikTok στην Παναγία, η Ορθοδοξία γοητεύει τους νέους!

Πρώτο θέμα / Φωτογραφία: Getty images / Ideal image

Σχόλιο του ιστολογίου μας: Αυτό που κρατάμε πρωτίστως εδώ είναι το υπέροχο γεγονός της μεταστροφής Αμερικανών αδελφών μας στην Ορθοδοξία. Κατά τα άλλα, αν μπείτε στα σχόλια της αρχικής ανάρτησης (που είναι εκατοντάδες!), ο καθένας γράφει ό,τι νομίζει και γίνεται λίγο "χαμός" με αντιπαραθέσεις, εντάσεις κ.τ.λ., που προκαλούν λύπη.

Το πιο λυπηρό σε όλα αυτά είναι ότι υπάρχουν Έλληνες που καταφέρονται κατά της αγίας Ορθοδοξίας μας, της παράδοσης των προγόνων τους, είτε επειδή είναι άθεοι, είτε επειδή προσχώρησαν στους "Αναγεννημένους Χριστιανούς" (προτεστάντες πεντηκοστιανικών αποχρώσεων) είτε, είτε... Όλα αυτά είναι συμπτώματα της βαθιάς πνευματικής & πολιτισμικής αλλοτρίωσης που έχει υποστεί ο ταλαίπωρος λαός μας. Ας προσέξει λίγο ο Έλληνας τους αγίους του, που έζησαν διαχρονικά και στην εποχή μας, ας ταπεινώσει και λίγο τον εγωισμό του (ότι δήθεν τα ξέρει όλα) και θα καταλάβει πολλά για το πραγματικό νόημα του Ευαγγελίου και της Ορθοδοξίας. Στην πραγματικότητα, είναι ακριβώς αυτό που ψάχνει, είτε το συνειδητοποιεί είτε όχι.

Μέσα στο ρεπορτάζ βάλαμε κι εμείς τα ταπεινά μας σχόλια σε λίγα σημεία, με καφέ χρώμα (όχι οι λεζάντες των φωτογραφιών). Καλή ανάγνωση. (Αξίζει). Ο Θεός και η Παναγία μαζί μας και μαζί τους, αδελφοί. Ειρήνη και αγάπη.


Η τάση είναι μάλλον αθόρυβη, αλλά εμφανής. Ίσως είναι ακόμα πρόωρο να μιλήσει κανείς για μαζικό ρεύμα, καθώς τα αριθμητικά στοιχεία απέχουν ακόμα για να το επιβεβαιώσουν, αλλά το φαινόμενο είναι υπαρκτό στην τελευταία πενταετία και δεν επιδέχεται αμφισβήτηση.

Από τη Νέα Υόρκη και τη Βοστόνη μέχρι το Τέξας και από το Μαϊάμι μέχρι το Λος Άντζελες και το Σαν Φρανσίσκο, ένα κύμα νέων ανθρώπων ασπάζεται την Ορθοδοξία, εγκαταλείποντας τα συντριπτικά κυρίαρχα στις Ηνωμένες Πολιτείες χριστιανικά δόγματα των προτεσταντών και των καθολικών.

Οι ορθόδοξοι ναοί, στους οποίους ιστορικά σπεύδουν μετανάστες από την Ελλάδα, την Ουκρανία και άλλες χώρες με μεγάλους ορθόδοξους πληθυσμούς, υποδέχονται ολοένα περισσότερους νέους πιστούς Αμερικανούς, που βαπτίζονται ορθόδοξοι.

Προς επίρρωση αυτών, δημοσιεύματα στις εφημερίδες «New York Post» και «Telegraph» στα τέλη του 2024 αποτιμούσαν ότι οι αμερικανικές ορθόδοξες ενορίες κατέγραψαν αύξηση σχεδόν 80% στις μεταστροφές πιστών το 2022, σε σύγκριση με τα επίπεδα προ πανδημίας. Έκτοτε ακολούθησαν πολλά ακόμα δημοσιεύματα και αναφορές στην ίδια κατεύθυνση.

Υπενθυμίζεται ότι στις ΗΠΑ, η Ορθόδοξη Χριστιανοσύνη είναι μακράν η μικρότερη και λιγότερο γνωστή από τις τρεις μεγάλες χριστιανικές παραδόσεις, εκπροσωπώντας περίπου το 1% του πληθυσμού, έναντι 40% των προτεσταντών και 20% των καθολικών.

Από το YouTube

Πολλοί αναλυτές, όπως ο Μαρκ Μπονομέλι της «Los Angeles Daily News» (L’ADN), εκτιμούν ότι πρόκειται για ένα φαινόμενο που, προϊόντος του χρόνου, θα μπορούσε κάλλιστα να επεκταθεί, ακόμη και να διασχίσει τον Ατλαντικό. Στη συγκεκριμένη αναφορά του παρουσιάζει το παράδειγμα ενός 21χρονου, του Αντριου Μπρόντσκι, ο οποίος ανέβασε στο YouTube πέρυσι ένα βίντεο από το απλό δωμάτιό του στο σπίτι του στη Δυτική Βιρτζίνια.

Πίσω του διακρινόταν ένα ορθόδοξο λειτουργικό λάβαρο, διακοσμημένο με σταυρό και επιγραφές στα ελληνικά. Ο ίδιος καθόταν σε έναν μικρό βωμό που στεφανωνόταν από ορθόδοξες εικόνες.

«Οι αισθήσεις παίζουν ουσιαστικό ρόλο στην Ορθοδοξία. Βλέπεις την εικόνα, μυρίζεις το θυμίαμα, ακούς τους παλιούς ψαλμούς», ανέφερε μεταξύ άλλων και στη συνέχεια επεξήγησε πώς ανακάλυψε τη σχέση του με την ορθόδοξη πίστη, κατά τη διάρκεια μιας νύχτας που παρέμεινε άγρυπνος: «Ήταν ένα βράδυ που δεν μπορούσα να κοιμηθώ. Άκουγα μια λίστα αναπαραγωγής και ξαφνικά άρχισαν ορθόδοξοι ψαλμοί. Δεν είχα ξανακούσει κάτι τέτοιο». Και κατέληξε: «Όταν μπήκα στην εκκλησία για την πρώτη μου λειτουργία, ένιωσα ακριβώς το ίδιο. Ήταν σαν να ήμουν ακριβώς εκεί που έπρεπε να είμαι».

Orthrobros, η νέα τάση στις ΗΠΑ: Από το TikTok στην Παναγία, η Ορθοδοξία γοητεύει τους νέους
Orthrobros, η νέα τάση στις ΗΠΑ: Από το TikTok στην Παναγία, η Ορθοδοξία γοητεύει τους νέους
Στο κανάλι «Orthodox Andrew» στο YouTube, του 21χρονου Αντριου Μπρόντσκι από τη Δυτική Βιρτζίνια βρίσκει κανείς λόγους και προσευχές των Αγίων Παϊσίου και Πορφυρίου 
 

Η «ψηφιακή γέφυρα»

Ο Αντριου απεικονίζει με ακρίβεια μια διαρκώς μεγεθυνόμενη τα τελευταία χρόνια τάση στις Ηνωμένες Πολιτείες. Βρήκε τη νέα του θρησκευτική ταυτότητα ύστερα από μια πνευματική αναζήτηση που ξεκίνησε στο YouTube.

Άλλοι προσχωρούν στην Ορθοδοξία απευθείας στις εκκλησίες, αλλά η «ψηφιακή γέφυρα» είναι ένα χαρακτηριστικό στοιχείο αυτής της νέας κινητικότητας. Πολλοί πιστοί που σαγηνεύονται από την Ορθοδοξία έχουν την πρώτη επαφή και γνωριμία τους με το ορθόδοξο δόγμα, ανεξαρτήτως εκκλησίας (Ελληνορθόδοξη, Ρωσική κ.ο.κ.) μέσω Διαδικτύου και social media.

Μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ιστολόγια και διαδικτυακές κοινότητες διευκολύνουν τους ενδιαφερόμενους να συμμετέχουν σε συζητήσεις σχετικά με την Ορθοδοξία, ανατρέποντας το εμπόδιο των αποστάσεων. Σε πληθώρα καναλιών στο YouΤube, ιερείς και θεολόγοι τοποθετούνται για θρησκευτικά, πολιτιστικά ή ακόμη και πολιτικά ζητήματα, παρά τους προφανείς κινδύνους εκτροπής.

Χαρακτηριστικά τα κανάλια Patristic Nectar, Orthodox Ethos και το Ancient Faith Radio χρησιμεύουν ως πύλη εισόδου προς την ορθόδοξη παράδοση για εκατοντάδες χιλιάδες συνδρομητές, ένα ψηφιακό φαινόμενο που αποτελεί μέρος της ευρύτερης αναζήτησής τους για θρησκευτική -και δη ορθόδοξη χριστιανική- αυθεντικότητα. Συνακόλουθα, αυτή η ψηφιακή έκθεση της Ορθοδοξίας οδηγεί την αύξηση της συμμετοχής στις ορθόδοξες εκκλησίες, σε όλες σχεδόν τις Πολιτείες, ιδιαίτερα, όμως, σε Φλόριντα, Τέξας και Γιούτα.
 

 

Τι πιστεύουν

 

Φοιτητής Ψυχολογίας και Θεολογίας ο Μπρόντσκι, συντηρητικών πεποιθήσεων, άγαμος, μοιράζεται πολλά κοινά χαρακτηριστικά με άλλους νεοφώτιστους στην Ορθοδοξία: πολλοί εξ αυτών είναι όντως νέοι άνδρες που αναζητούν μια πιο παραδοσιακή και πιο αρρενωπή-πατριαρχική εκδοχή του Χριστιανισμού. Ο ίδιος έχει μακρά διαδρομή. Βαπτισμένος αρχικά καθολικός και στη συνέχεια προτεστάντης, βρήκε τελικά τον δρόμο του προς την Ορθοδοξία.

Ένα μέρος αυτών των νέων ορθόδοξων πιστών είναι οι λεγόμενοι Orthobros (Orthodox Brothers). «Ortho», ακριβώς γιατί εγκαταλείπουν τον Προτεσταντισμό ή τον Καθολικισμό ή την αθεΐα και βαπτίζονται ορθόδοξοι. Και «bros», από τη φιλική προσφώνηση «bro», επειδή το φαινόμενο έχει συνδεθεί με ένα συγκεκριμένο δημογραφικό μοτίβο, με βασικά χαρακτηριστικά τη νεαρή ηλικία και το ανδρικό φύλο.

Φαινομενικά αθώος νεολογισμός, αλλά μάλλον δεν είναι έτσι. Το συνθετικό «bro» παραπέμπει σε μια άλλη δύσκολη συζήτηση για το αν, πώς και κατά πόσο η Ορθοδοξία μπορεί να συνδεθεί με τη λεγόμενη -και αρνητικά φορτισμένη- «bro culture», που αφορά τις αντιλήψεις και τις συμπεριφορές μιας ομάδας νέων ανδρών οι οποίοι αντιδρούν στα επικρατούντα ιδεολογήματα της woke ατζέντας στην αμερικανική κοινωνία και αναζητούν διέξοδο διαμέσου της αυτοεπιβεβαίωσης της αρρενωπότητας. [Ν: Αρνητικά φορτισμένη για τη νέου τύπου κουλτούρα της "συμπερίληψης" βέβαια, που επιθυμεί την ισοπέδωση & τη σχετικοποίηση των πάντων. Φυσικά χρειάζεται πράγματι μεγάλη προσοχή, γιατί πάντα υπάρχει κίνδυνος να οδηγηθούμε σε φανατικό "ορθοδοξισμό", χωρίς αγάπη προς τον πλησίον και μάλιστα τον μη "δικό μας", που είναι το άλλο άκρο. Όλοι είναι "δικοί μας", αν είμαστε πραγματικά του Χριστού. Συγγνώμη, πάντα υπάρχουν δύο άκρα.].

Orthrobros, η νέα τάση στις ΗΠΑ: Από το TikTok στην Παναγία, η Ορθοδοξία γοητεύει τους νέους
Οι Orthobros αποτελούν τη θορυβώδη πλευρά της μεταστροφής προς την Ορθοδοξία, αλλά οι εικόνες των κατάμεστων από νέους πιστούς ορθόδοξων εκκλησιών όλης σχεδόν της Αμερικής υπερβαίνουν την όποια δική τους επιρροή στη συνολική εικόνα

Συνολικό φαινόμενο

Το βέβαιο είναι ότι η στροφή των Αμερικανών προς την Ορθοδοξία δεν περιορίζεται σε αυτή την ομάδα των συντηρητικών νεαρών ανδρών, αντιθέτως, βάσει των διαθέσιμων στοιχείων και ερευνών, αφορά και άλλες ομάδες, γυναίκες, παντρεμένα ζευγάρια με ή χωρίς παιδιά, στην ουσία τους πάντες. Ο περιορισμός σε μια συγκεκριμένη ομάδα αδικεί την όλη συζήτηση, ούτως ή άλλως δεν εκπροσωπεί την πλήρη πραγματικότητα.

Οι «Orthobros» αποτελούν τη θορυβώδη πλευρά της μεταστροφής προς την Ορθοδοξία, αλλά οι εικόνες των κατάμεστων από νέους πιστούς ορθόδοξων εκκλησιών όλης σχεδόν της Αμερικής υπερβαίνουν την όποια δική τους επιρροή στο αποτέλεσμα.

Μαρτυρίες εκπροσώπων της Εκκλησίας στις πλέον έγκυρες αμερικανικές εφημερίδες, αλλά και έρευνες με αριθμητικά στοιχεία επιβεβαιώνουν του λόγου το αληθές. Σύμφωνα με τον Μάθιου Νάμι, εκτελεστικό διευθυντή του Orthodox Studies Institute (Ινστιτούτο Ορθόδοξων Σπουδών), η άνοδος της Ορθοδοξίας στις ΗΠΑ έχει ευρύτερα χαρακτηριστικά, ενώ παρατηρείται σε δύο κύματα.

Το πρώτο εμφανίστηκε κατά τη διάρκεια και αμέσως μετά την πανδημία COVID, ενώ το δεύτερο εκδηλώθηκε τους τελευταίους 18 μήνες. Αρχικά όντως επικεντρώνονταν κυρίως σε ανύπαντρους νέους άνδρες, όμως το νέο κύμα περιλαμβάνει πλέον πλειοψηφικά παντρεμένους άνδρες και παντρεμένες γυναίκες, νέες οικογένειες και μέλη από διαφορετικά θρησκευτικά και εθνοτικά υπόβαθρα.

Ο ίδιος εξάλλου δηλώνει ότι δεν είναι καθόλου σίγουρος κατά πόσο το όλο αφήγημα περί αρρενωπότητας ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Θεωρεί ότι γενικά πολλοί Αμερικανοί αναζητούν κάτι σταθερό και παραδοσιακό μπροστά σε τόσες γρήγορες, αποπροσανατολιστικές αλλαγές, το κίνημα των ΛΟΑΤΚΙ είναι ένα προφανές παράδειγμα. [Ν: Ήταν αναπόφευκτο το κίνημα αυτό να προκαλέσει αντιδράσεις και φυγή από τη νοοτροπία της σύγχρονης Δύσης προς αναζήτηση της αλήθειας].

Αλλά η αίσθησή του είναι ότι οι περισσότεροι από αυτούς τους ανθρώπους έρχονται στην Ορθοδοξία επειδή αναζητούν την αλήθεια, την παράδοση και μια σταθερή βάση σε έναν αβέβαιο κόσμο, θέλοντας να γνωρίσουν την πληρότητα του Χριστιανισμού.

Orthrobros, η νέα τάση στις ΗΠΑ: Από το TikTok στην Παναγία, η Ορθοδοξία γοητεύει τους νέους
Η ιερή εικόνα της Μεγαλόχαρης περιφέρεται στους δρόμους της Τήνου, υψωμένη πάνω από τα κεφάλια των προσκυνητών

Οι «New York Times»

Δημοσίευμα των «New York Times» του περασμένου Νοεμβρίου, με τίτλο «Τα στασίδια των ορθόδοξων ναών στις Ηνωμένες Πολιτείες γεμίζουν από νέους πιστούς», ήταν ενδεικτικό του κλίματος για το τι συμβαίνει στα ενδότερα της μεταστροφής.

Η δημοσιογράφος Ρουθ Γκράχαμ ανέφερε μεταξύ άλλων πως «κάτι αλλάζει σε μια κατά τα άλλα ήσυχη γωνιά του Χριστιανισμού στις Ηνωμένες Πολιτείες, που υπερηφανεύεται για το πόσο λίγο έχει αλλάξει με το πέρασμα του χρόνου. Ιερείς μοιράζονται ιστορίες για πρωτοφανή αριθμό εκκλησιασμού. Παλαιότερα μέλη προσαρμόζονται -ή όχι- στην εισροή νέων πιστών. Ενορίες καταστρώνουν σχέδια για να αντιμετωπίσουν περισσότερους υποψήφιους προσήλυτους απ’ όσους μπορεί ρεαλιστικά να διαχειριστεί ο υφιστάμενος Κλήρος».

Στο ίδιο δημοσίευμα αναφερόταν, όμως, ότι «σε όλη τη χώρα, η παράδοση της Ορθόδοξης Χριστιανοσύνης προσελκύει ζωηρούς νέους πιστούς, ιδιαίτερα συντηρητικούς νεαρούς άνδρες. Τους ελκύει αυτό που περιγράφουν ως πιο απαιτητική, ακόμη και δύσκολη, άσκηση του Χριστιανισμού, τους προσφέρει σκληρές αλήθειες και επιβεβαιώνει την αρρενωπότητά τους. [Ν: Χρειάζεται προσοχή αυτό, είπαμε. Πολύ ωραία το σχολιάζει παρακάτω ο ορθόδοξος ιερέας π. Στέφεν Μάθιους].

Μερικοί νεοφώτιστοι αναφέρουν με επιδοκιμασία ότι η Ορθοδοξία έχει μια πιο αρρενωπή αίσθηση από άλλες παραδόσεις. Οι ιερείς, οι οποίοι πρέπει να είναι άνδρες και μπορούν να παντρευτούν, συχνά έχουν μεγάλες γενειάδες και μεγάλες οικογένειες.

Η Ορθοδοξία ζητά από τους πιστούς να κάνουν θυσίες όπως η νηστεία. Και οι διαδικτυακοί influencers, στους οποίους πολλοί νέοι άνδρες αποδίδουν την εισαγωγή τους στην Ορθοδοξία, μιλούν άμεσα για την πολιτική και τον πολιτισμό με τρόπο που οι ιερείς των ενοριών αποφεύγουν συχνότερα.

Τείνουν να μοιράζονται έναν ακλόνητο κοινωνικό συντηρητισμό, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την “παραδοσιακή οικογένεια” και αυτό που περιγράφουν ως απειλές του φεμινισμού, της ομοφυλοφιλίας και των τρανς ταυτοτήτων. Είναι επίσης γενικά αντίθετοι στο κράτος του Ισραήλ».

Orthrobros, η νέα τάση στις ΗΠΑ: Από το TikTok στην Παναγία, η Ορθοδοξία γοητεύει τους νέους
Νεοφώτιστοι σε αναμνηστική φωτογραφία μετά από ομαδική βάπτιση, ένα φαινόμενο που γίνεται όλο και πιο συχνά στις ΗΠΑ

Ο Γέρων Εφραίμ της Αριζόνας

Την ίδια περίοδο, η Πέλη Γαλίτη-Κυρβασίλη, ερευνήτρια στο Τμήμα της Παιδαγωγικής Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου του Γουισκόνσιν-Μάντισον, αλλά και συγγραφέας του βιβλίου «Εκείνο που έψαχνα: Ιστορίες Ορθόδοξης Μεταστροφής στην Αμερική», επιβεβαίωσε ότι στην ενορία της επικρατεί πλέον το αδιαχώρητο κατά τις ακολουθίες, ξεπερνώντας κάθε φαντασία. Νέες οικογένειες με μικρά παιδιά συμμετέχουν ήδη από τον Όρθρο και μετά στη Θεία Λειτουργία με περισσή ευλάβεια.

Ο δε ιερέας ανακοίνωσε ότι θα περιορίσει αρκετές δραστηριότητες της εκκλησίας (εκδρομές και άλλες εξωτερικές δραστηριότητες), γιατί θέλει να αφιερώσει περισσότερο χρόνο στους κατηχουμένους της ενορίας, οι οποίοι έχουν αυξηθεί σημαντικά. Ανάλογες εικόνες μεταφέρθηκαν και από γειτονικές ενορίες στο Σικάγο και το Μιλγουόκι.

Κατά την ίδια, στους λόγους που εξηγούν αυτή τη σύγχρονη μεταστροφή, συμπεριλαμβάνονται η χρήση του Διαδικτύου, όπου η γνώση και η πληροφορία είναι πλέον εύκολα προσβάσιμες, η εκκοσμίκευση των μεγάλων χριστιανικών ομολογιών γενικότερα, η παρουσία σημαντικών ορθόδοξων ιερέων και θεολόγων και διανοουμένων στη Δύση, όπως ο όσιος Γέροντας Εφραίμ της Αριζόνας που ίδρυσε 17 μονές στις ΗΠΑ και τον Καναδά κ.ά.

Orthrobros, η νέα τάση στις ΗΠΑ: Από το TikTok στην Παναγία, η Ορθοδοξία γοητεύει τους νέους
Η Πέλη Γαλίτη-Κυρβασίλη, συγγραφέας του βιβλίου «Εκείνο που έψαχνα: Ιστορίες Ορθόδοξης Μεταστροφής στην Αμερική», επιβεβαίωσε ότι στην ενορία της επικρατεί πλέον το αδιαχώρητο κατά τις ακολουθίες


Σε άρθρο της υπενθυμίζει την προσέγγιση του Στέφεν Μάθιους, εφημέριου στην Ελληνορθόδοξη Εκκλησία του Σωτήρος στο Bluff City του Τενεσί, ο οποίος αντικαθιστά τους όρους «ανδρικός» και «θηλυκός» και την απόχρωση που αυτοί δίνουν στην Εκκλησία, με «την ορολογία της “πατρότητας” και “μητρότητας”».

«Η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν θα έλεγα ότι είναι τόσο “ανδρική”, όσο είναι πατρική. Όπως ένας καλός πατέρας, η Ορθόδοξη Εκκλησία μού δίνει το παράδειγμα, με διδάσκει, με προκαλεί, με διορθώνει, ακόμη και με ελέγχει. Μου δίνει πνευματικούς αγώνες για να εργαστώ και να μάθω μέσα από αυτούς. Δεν μου επιτρέπει να βρίσκω δικαιολογίες για τον εαυτό μου, αλλά με σηκώνει ξανά και με καλεί να συνεχίσω. Μου αποκαλύπτει μια εσωτερική δύναμη που δεν γνώριζα ότι έχω (την ενέργεια του Χριστού μέσα μου). Με προετοιμάζει για τον δύσκολο και επικίνδυνο κόσμο στον οποίο ζω. Με μορφώνει και με μεγαλώνει στο πρόσωπο που χρειάζεται να γίνω. 

Και ταυτόχρονα, αγαπώ το ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία είναι θηλυκή ή πιο σωστά, μητρική. Όπως μια καλή μητέρα, η Ορθόδοξη Εκκλησία με τρέφει (με τη Θεία Ευχαριστία), με πλένει (με το Βάπτισμα και τη συγχώρηση), με ντύνει (με τα βαπτιστικά ενδύματα και τα ιερατικά άμφια), μου προσφέρει σπίτι (τον ναό) και οικογένεια (τους αδελφούς και αδελφές μου).

Με κρατά μέσα στον πόνο μου, φροντίζει τις πληγές μου, με καθησυχάζει όταν φοβάμαι, με παρηγορεί. Δεν μου λέει να καταπνίξω τα συναισθήματά μου, αλλά τους δίνει φωνή στις προσευχές και τους ύμνους. Μου επιτρέπει να κλαίω με λύπη και με χαρά. Και με τη φωνή και του πατέρα και της μητέρας, η Εκκλησία μού λέει πόσο πολύ με αγαπά. Χρειαζόμαστε την Εκκλησία να είναι και τα δύο. Και, δόξα τω Θεώ, είναι και τα δύο».

Φωτο: ο γέροντας Εφραίμ της Αριζόνας († 8 Δεκεμβρίου 2019)

Μαρτυρίες

Ακόμα πιο πρόσφατο ρεπορτάζ του Associated Press επιβεβαίωσε όλα τα παραπάνω. Οτι νέοι και οικογένειες στις ΗΠΑ ανακαλύπτουν την Ορθοδοξία μέσω βίντεο και social media, ενώ ταυτόχρονα οι εκκλησίες προσαρμόζονται στις ανάγκες τους. Ως παράδειγμα χρησιμοποιήθηκε ο Καθεδρικός Ναός της Αγίας Σοφίας στο Λος Αντζελες των ΗΠΑ, ο οποίος «κάθε Κυριακή γεμίζει πιστούς όλων των ηλικιών, οι οποίοι παρακολουθούν με κατάνυξη τη Θεία Λειτουργία».

Και συμπεραίνει, βάσει μαρτυριών, όπως της 28χρονης Αμπία Αϊλι, η οποία γνώρισε την Ορθοδοξία από το Διαδίκτυο και βαπτίστηκε ορθόδοξη τον Απρίλιο του 2024, ότι «πίσω από αυτές τις παραδοσιακές εικόνες μια νέα τάση αναπτύσσεται στις ΗΠΑ: η Ορθοδοξία κερδίζει ολοένα και μεγαλύτερη δημοτικότητα, και η αύξηση αυτή συνδέεται άμεσα με το Διαδίκτυο και κυρίως με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η πρώτη επαφή πολλών δεν γίνεται πλέον στον ναό, αλλά μέσω βίντεο, αναρτήσεων και συζητήσεων στα κοινωνικά δίκτυα». 

«Έκλαιγα μιάμιση ώρα»

Χαρακτηριστικό το παράδειγμα του Τζάστιν Μπράξτον, πυροσβέστη στο Λος  Άντζελες, που έγινε χριστιανός ορθόδοξος πριν από ενάμιση χρόνο. Περιέγραψε την πρώτη του εμπειρία στον ναό με συγκλονιστικό τρόπο: «Η λειτουργία ήταν μισά ελληνικά, μισά αγγλικά. Όμως δεν μπορούσα να σταματήσω να κλαίω. Έκλαιγα σε όλη τη διάρκεια της μιάμισης ώρας».

Πλέον συμμετέχει στις συναντήσεις νέων ενηλίκων, βλέποντας την Ορθοδοξία ως μια πνευματική πρόκληση, αλλά και μια πηγή βαθιάς χαράς. Η εμπειρία του, όπως και χιλιάδων άλλων, υποδηλώνει ότι το Διαδίκτυο είναι δίαυλος προσχώρησης στην Ορθοδοξία, αλλά όχι υποκατάστατο. Έχει διευρύνει σημαντικά την εμβέλεια της πίστης σε αυτήν, αλλά δεν μπορεί να υποκαταστήσει την προσωπική συμμετοχή.

Ο «παράγοντας» Μόσχα

Σύμφωνα με τον αναλυτή και παλαιότερα πρόεδρο του Κέντρου Φιλελεύθερων Μελετών Αλέξανδρο Σκούρα, οι Otrhobros «αναζητούν μια θρησκεία που δεν έχει “υποκύψει’’ στις πολιτισμικές πιέσεις της σύγχρονης εποχής και προσφέρει μια σαφή ηθική καθοδήγηση. Αλλά είναι πιο ενεργοί στις διαδικτυακές παρά στις παραδοσιακές εκκλησιαστικές κοινότητες».

Η Ορθοδοξία παρουσιάζεται ως η αυθεντική έκφανση του Χριστιανισμού που παραμένει σχεδόν απαράλλακτη από το Σχίσμα του 1054, διατηρώντας την ιερή της παράδοση και πρακτική.

Αντιθέτως, οι ριζικές αλλαγές που έχουν υιοθετήσει τα τελευταία χρόνια πολλές δυτικές εκκλησίες, όπως π.χ. η αποδοχή του γάμου ομοφυλοφίλων από ορισμένες προτεσταντικές και η χειροτονία γυναικών ιερέων μέχρι και της Σάρα Μάλαλι ως της πρώτης γυναίκας Αρχιεπισκόπου του Καντέρμπουρι από την Αγγλικανική, απογοητεύουν πολλούς πιστούς και τους ωθούν να αναζητήσουν τη σταθερότητα της παράδοσης, που βρίσκουν στην Ορθοδοξία.

Οι διαφορές μεταξύ των Orthobros και των άλλων χριστιανικών δογμάτων δύσκολα κρύβονται. Οι πρώτοι είναι απολύτως αντίθετοι σε κάθε άνοιγμα και διάλογο με άλλα χριστιανικά δόγματα. Θεωρώντας τα αιρετικά. Ο Τζέι Ντάιερ, με 116.000 συνδρομητές στο YouTube, που ασκεί έτσι ιδιαίτερη επιρροή στη διαδικτυακή Ορθοδοξία, προσφέρει περιεχόμενο που συνδυάζει θρησκεία και γεωπολιτική, «καταδιώκοντας» όποιον διαφωνεί.

Έτσι δημιουργείται ένα χάσμα μεταξύ της Ορθοδοξίας που βιώνεται στο Διαδίκτυο και αυτής των ενοριών. Αλλά και εντός Διαδικτύου οι διαμάχες τους είναι ενίοτε σφοδρές. Για πολλούς νέους πιστούς, αρκετοί Orthobros δημιουργούν μια παράλληλη ορθόδοξη κουλτούρα που όχι μόνο χαρακτηρίζεται από άκαμπτο συντηρητισμό, αλλά επιπλέον δείχνει να ωθείται και από τις γεωπολιτικές σκοπιμότητες της Μόσχας, ιδίως μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, στις οποίες πειθαρχεί απαρεγκλίτως το Ρωσικό Πατριαρχείο, που έχει επενδύσει σημαντικούς πόρους σε διαδικτυακές πλατφόρμες για να προωθήσει την πολεμική του εναντίον του Φαναρίου.

Ο ανταγωνισμός της Μόσχας και του Οικουμενικού Πατριαρχείου της Κωνσταντινούπολης για την πρωτοκαθεδρία στην Ορθοδοξία απεικονίζεται και στην υπόθεση της μεταστροφής των πιστών. Δεν είναι λίγοι οι Orthobros που ταυτίζονται με τις παραδοσιακές αξίες που υπερασπίζεται η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία. Πολλοί όμως παραμένουν πιστοί στην Ελληνορθόδοξη, που παρουσιάζει μια πιο ανεκτική προσέγγιση.

H καθηγήτρια Θρησκείας και Ανθρωπολογίας στο Πανεπιστήμιο Northeastern, Σάρα Ρικάρντι-Σουόρτζ, επισημαίνει ότι πολλοί Orthobros γοητεύονται από τη Ρωσία και αυτό πηγάζει από την έλξη των ιεραρχικών πολιτικών μοντέλων: «Θαυμάζουν το παρελθόν της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, όπου υπάρχουν άγιοι που ήταν και μονάρχες. Οτιδήποτε μοιάζει με ιεραρχική πολιτική δομή τούς προσελκύει ιδιαίτερα. Και η πνευματική αναζήτησή τους είναι συνυφασμένη με τον γεωπολιτικό θαυμασμό τους προς τον Πούτιν». 

Ν: Εδώ, κατά τη γνώμη μου, χρειάζεται αρκετός προβληματισμός.

1) Είναι λογικό πολλοί νέοι ορθόδοξοι να στρέφονται προς τη Ρωσική Εκκλησία, η οποία είναι πιο παραδοσιακή ("συντηρητική" υποτίθεται), ενώ οι ελληνικές Ορθόδοξες ενορίες στις ΗΠΑ φαίνονται πιο "εκμοντερνισμένες" και εκκοσμικευμένες. Όσοι φεύγουν από τον προτεσταντισμό και τον παπισμό, ψάχνουν κάτι αυθεντικό, εντελώς διαφορετικό από τη Δύση, όπως έχει καταντήσει. Αν είναι να πάνε σε "μία από τα ίδια", ποιος ο λόγος να φύγουν; Αυτό καλό θα ήταν να προβληματίσει τους Έλληνες ορθοδόξους στη Δύση, κληρικούς προπαντός, αλλά και λαϊκούς, και φυσικά και αρχιερείς, μέχρι και τον ίδιο τον Οικουμενικό Πατριάρχη.

2) Στη Ρωσία έχουμε αρκετά πολιτικοποιημένη Εκκλησία, πράγμα φυσικά όχι καλό. Στη Δύση, απεναντίας, έχουμε πολιτικές ηγεσίες υποχείρια της Νέας Τάξης. Όσοι αντιτίθενται στη Νέα Τάξη, αισθάνονται την ανάγκη και μιας πολιτικής πλευράς αυτού του αγώνα, που θα συνδυάζει κατ' ανάγκην πίστη και πολιτική, γιατί πολλά θέματα εμπίπτουν στην πίστη, όπως οι εκτρώσεις, οι γάμοι ομοφυλοφίλων, ο ψηφιακός ολοκληρωτισμός κ.ά. Η σύνδεση της πίστης με την πολιτική μπορεί να οδηγήσει σε θρησκόληπτη και υποκριτική πολιτική, αλλά εδώ μιλάμε για μια πολιτική ηγεσία με ορθόδοξες αξίες, όχι για μια θρησκόληπτη πολιτική. Στην ελληνική Ομογένεια οι δυτικοί δεν το βρίσκουν αυτό, άρα πάνε στους Ρώσους. (Υπάρχει όμως η ΝΙΚΗ, που μπορεί ν' αλλάξει τα πράγματα).

3) Η ενίσχυση της Ρωσίας (πέρα από το ότι μπορεί να γεννήσει ακόμη και μια βίαιη τάση στην Ορθοδοξία, που θα είναι 100% λάθος) είναι αμφίβολο τι σημαίνει & για τη Ρωμηοσύνη, επειδή η Ρωσία εποφθαλμιά τον τίτλο της Τρίτης Ρώμης. Άρα ίσως στο μέλλον να φανεί εχθρός μιας αναγέννησης της Ρωμηοσύνης. Ίσως όμως και όχι, ίσως αποβεί βοηθός μας, ο Θεός ξέρει. Πάντως χρειάζεται προσοχή και φρόνηση.

4) Τέλος, θα ήταν καλό να θυμόμασταν κι εμείς και να μάθαιναν οι εξ Αμερικής αδελφοί μας ότι και η Ρωμηοσύνη έχει αυτόν τον συνδυασμό πολιτικής και πνεύματος, και μάλιστα - τολμώ να πω - υγιέστερα από τη Ρωσία. Έχουμε κι εμείς αγίους βασιλείς (βλ. π.χ. αγίους Κωνσταντίνο & Ελένη, άγ. Νικηφόρο Φωκά, άγ. Ιω. Βατάτζη) και αγίους μεγάλα αναστήματα κοινωνικού αγώνα. Και είναι η μόνη ελπίδα της Δύσης. Παραπέμπω και στο άρθρο: Μεταφιλελευθερισμός: Η Δύση ἀναζητεῖ τὴν Ρωμηοσύνη.

5) Το ζήτημα αυτό μπορεί να λυθεί απλά: με την ίδρυση ενός Πατριαρχείου Νέας Υόρκης (π.χ.), στο οποίο θα υπάγονται όλοι οι ορθόδοξοι χριστιανοί της αμερικανικής ηπείρου, αντί να υπάγονται ως παραρτήματα στις Ορθόδοξες Εκκλησίες άλλων χωρών. Και αντίστοιχα Πατριαρχεία για τη Ν.Α. Ασία και την Ωκεανία (& για τη δυτική Ευρώπη;). Απλό μεν, αλλά πώς θα συμφωνήσουν οι κοινότητες των μεταναστών (όπως οι Έλληνες & όχι μόνον), που βλέπουν τις ενορίες τους ως πολιτιστικούς συλλόγους; (Φυσικά δεν θα εμποδίζονται να έχουν τις κυριολεκτικά Ελληνορθόδοξες ενορίες τους). Πώς θα συμφωνήσουν οι Ρώσοι και - δυστυχώς - οι διάφοροι δορυφόροι των Ρώσων; Ευχόμαστε να δώσει ο Θεός δύναμη & φώτιση προς τη σωστή κατεύθυνση.

2,5 εκατ. στις ΗΠΑ

Με επικεφαλής της από το 2019 τον Αρχιεπίσκοπο Βορείου και Νοτίου Αμερικής Ελπιδοφόρο, η Ελληνορθόδοξη Εκκλησία των ΗΠΑ ιδρύθηκε το 1921 και έχει έδρα στη Νέα Υόρκη, υπαγόμενη στο Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως.

Έχει 9 Αρχιερατικές Περιφέρειες, 560 Ενορίες και 19 Μονές. Η Ορθόδοξη Εκκλησία Αμερικής αναγνωρίζεται εν μέρει ως αυτοκέφαλη, μόνον από τη Ρωσική και άλλες 4 Εκκλησίες. Αποτελείται από περισσότερες από 700 ενορίες, ιεραποστολές, κοινότητες, μοναστήρια και ιδρύματα σε ΗΠΑ, Καναδά, Μεξικό. Επικεφαλής της είναι ο Αρχιεπίσκοπος Τύχων (Μόλλαρντ).

Αν και ο Νάμι εκτιμά τον συνολικό αριθμό των Ορθοδόξων στις ΗΠΑ σε 1,64 εκατομμύρια, άλλες προσεγγίσεις αναφέρονται σε πάνω από 2,5 εκατομμύρια. Σε κάθε περίπτωση, είναι κάτω από το 1% των 260 εκατομμυρίων που παγκοσμίως υπολογίζεται ο ορθόδοξος χριστιανικός πληθυσμός, σύμφωνα με την Pew Research Center, υπερδιπλάσιος πάντως εκείνου του προηγούμενου αιώνα.

Παρά την αύξηση σε απόλυτους αριθμούς, οι ορθόδοξοι μειώνονται ως ποσοστό του συνολικού χριστιανικού πληθυσμού -και του παγκόσμιου- λόγω της ταχύτερης ανάπτυξης προτεσταντών, καθολικών και μη χριστιανών. Σήμερα, μόνο το 12% των χριστιανών παγκοσμίως είναι ορθόδοξοι, από 20% πριν από έναν αιώνα. [Ν: Τους ορθοδόξους της Αφρικής και της Νότιας Αμερικής τους συμπεριλαμβάνει; Πάντως αυτό είναι μεγάλο καμπανάκι συναγερμού!]

Συνολικά, οι χριστιανοί έφτασαν τα 2,7 δισ. το 2025, ο αριθμός τους πλέον βαίνει σταθερά αυξανόμενος και αναμένεται το 2050 να φτάσει τα 3,4 δισ., αποτελώντας, τότε, το 34,4% του παγκόσμιου πληθυσμού.

Ν: Σας ευχαριστώ που τα διαβάσατε όλα αυτά.

Συμπλήρωμα

άγιοι Αμερικής (ενότητα)

Ορθόδοξες ρίζες στη Δύση (ενότητα)


 


«Άγιο Τάγμα ΜΑΝS» – Μια νεοεποχίτικη κοινότητα μεταστρέφεται στην Ορθοδοξία

Ενότητες:

Εμπειρίες Μεταστροφής

Η Ορθοδοξία σε διάφορες χώρες

Σάββατο 11 Ιουλίου 2026

Βίντεο με διήγηση του ίδιου του αγίου Σωφρονίου του Έσσεξ (& άλλα)



Απόσπασμα από συγκινητική συνομιλία ανάμεσα στον Άγιο Σωφρόνιο του Έσσεξ και τον Γέροντα Ιωσήφ τον Βατοπαιδινό, τον Ιανουάριο του 1991. Ο Άγιος Σωφόνιος, με απλότητα, με χιούμορ και βαθειά ταπείνωση, αποκαλύπτει στιγμές από την ασκητική του πορεία στο Άγιον Όρος και τον δρόμο προς την ίδρυση της Μονής στο Έσσεξ.

 

Ποια είναι η Θεία Χάρις και πώς ενεργεί μέσα στον άνθρωπο; Στην εκπομπή «Ορθόδοξες Διαδρομές» του Pemptousia FM, ο Πανοσιολογιώτατος Καθηγούμενος της Ιεράς Πατριαρχικής και Σταυροπηγιακής Μονής Τιμίου Προδρόμου Έσσεξ, Αρχιμανδρίτης Πέτρος, μιλά για τη διδασκαλία του Οσίου Σωφρονίου του Έσσεξ σχετικά με τη Θεία Χάρη, την εμπειρία της παρουσίας του Θεού και τη μεταμόρφωση του ανθρώπου. 

Μέσα από τη σοφία των Αγίων Πατέρων και ιδιαίτερα του Οσίου Σωφρονίου, αναδεικνύεται ο τρόπος με τον οποίο η Χάρη του Θεού αποκαλύπτει το αληθινό πρόσωπο του ανθρώπου και τον οδηγεί στη μίμηση του Χριστού.

 

Μικρός Αναγνώστης | Ηχητικά Βιβλία

 

Συμπλήρωμα

Απόστολος Παύλος & άγιος Σωφρόνιος Σαχάρωφ 

Κείμενα του Οσίου Σωφρονίου

Μνήμη αγίων Σωφρονίου και Παϊσίου (11 & 12 Ιουλίου)

Δευτέρα 13 Απριλίου 2026

Τρίτη 17 Μαρτίου 2026

ΗΠΑ: Πάνω από 1.100 κατηχούμενοι βαπτίζονται Ορθόδοξοι το φετινό Πάσχα — Γροιλανδία: Βαπτίσεις στους πάγους!

 


Ένωση Ορθοδόξων Δημοσιογράφων

Εντυπωσιακή αύξηση των κατηχούμενων στις ΗΠΑ. Περισσότεροι από 1.100 άνθρωποι προετοιμάζονται να δεχθούν το Βάπτισμα στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Αμερικής (OCA) το Πάσχα.

Στις ΗΠΑ έγινε γνωστό ότι περισσότεροι από 1.100 κατηχούμενοι στην επαρχία του Μεσοδυτικού της Ορθόδοξης Εκκλησίας στην Αμερική (ΟCΑ) προετοιμάζονται να δεχθούν την ορθοδοξία το Πάσχα, αναφέρει η ΕΟΔ στις ΗΠΑ.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της επαρχιακής διοίκησης, τώρα στις πολιτείες της περιοχής περισσότεροι από 1,1 χιλιάδες άνδρες και γυναίκες παρακολουθούν κατήχηση και πνευματική προετοιμασία πριν την είσοδό τους στην Εκκλησία. Τους μελλοντικούς πιστούς συνοδεύουν ιερείς, διάκονοι και κατηχητές-λαϊκοί, βοηθώντας τους να προετοιμαστούν για τα Μυστήρια της Βάπτισης, του Χρίσματος και της Θείας Κοινωνίας.

Ο αντικαγκελάριος της επαρχίας ιερέας Εστέμπαν Βάσκες σημείωσε ότι η Μεγάλη Τεσσαρακοστή ιστορικά είναι ο σπουδαιότερος καιρός για την προετοιμασία εκείνων που αποφάσισαν να γίνουν μέρος της Εκκλησίας. Μέσω της προσευχής, της νηστείας και της συμμετοχής στις θείες λειτουργίες οι κατηχούμενοι ενισχύονται στην πίστη και εισέρχονται στη ζωή των ενοριών τους. Σύμφωνα με τον ιερέα, αυτός ο καιρός τους βοηθά να προετοιμάσουν τις καρδιές τους για τη λήψη των χαρισματικών δώρων.

Τη μαζική εισροή νέων μελών στην επαρχία την αποκάλεσαν σημάδι ελπίδας και πνευματικής αναγέννησης. Τον κλήρο και τους ενορίτες κάλεσαν να προσεύχονται για τους κατηχούμενους σε αυτή την υπεύθυνη περίοδο.

Νωρίτερα η ΕΟΔ  έγραψε για νέες μαζικές βαπτίσεις σε Αφρική, ΗΠΑ και Σουηδία που επιβεβαιώνουν τη συνεχή εξάπλωση της Ορθοδοξίας παγκοσμίως, με αυξημένες μεταστροφές από άλλες θρησκείες και δόγματα.

Ορθόδοξη ιεραποστολή στη Γροιλανδία: Βαπτίσεις στους πάγους από τον Μακάριο

Ένωση Ορθοδόξων Δημοσιογράφων

Ο Επίσκοπος Μακάριος ξεκινά αποστολή στη Γροιλανδία για την τέλεση Βαπτίσεων και της Θείας Λειτουργίας. Ένα οδοιπορικό πίστης ανάμεσα σε παγετώνες και ακραίες συνθήκες.

Ο Επίσκοπος Μακάριος Ντράγκοι της Ρουμανικής Ορθόδοξης Επισκοπής Βόρειας Ευρώπης έφτασε στη Γροιλανδία τη Δευτέρα, όπου θα περάσει μια εβδομάδα τελώντας τη Θεία Λειτουργία και βαπτίζοντας τους ντόπιους που επιθυμούν να έρθουν σε κοινωνία με την Εκκλησία.

Σε μήνυμα που δημοσιεύτηκε στη σελίδα της επισκοπής στο Facebook, ο επίσκοπος ανέφερε ότι η αποστολή λαμβάνει χώρα υπό συγκεκριμένες συνθήκες.

«Ανάμεσα σε παγετώνες και απέραντες εκτάσεις χιονιού και πάγου, μοιραζόμαστε τη ζεστασιά και το φως του Ευαγγελίου του Χριστού Σωτήρα», είπε.

«Παρόλο που η γη είναι καλυμμένη με χιόνι και πάγο, ελπίζουμε ότι οι καρδιές των ανθρώπων θα ζεσταθούν με τη χάρη του Θεού», πρόσθεσε ο επίσκοπος.

Απηύθυνε επίσης έκκληση για προσευχές για το ιεραποστολικό έργο που διεξάγεται στην περιοχή.

«Προσευχηθείτε εδώ, εν μέσω παγετώνων και των ψυχρών ανέμων της Γροιλανδίας, να γίνουμε όλοι πηγές χάριτος και πνευματικής χαράς», είπε.

Η Γροιλανδία είναι αυτόνομη περιοχή εντός του Βασιλείου της Δανίας και είναι το μεγαλύτερο νησί στον κόσμο.

Νωρίτερα η ΕΟΔ έγραψε ότι το Πατριαρχείο Ρουμανίας κάλεσε για ειρήνη στη Μέση Ανατολή και στην Ουκρανία.

Τρίτη 24 Φεβρουαρίου 2026

A Modern Lent

 

 
 

Fr. Stephen Freeman / Glory 2 God for all things 

EΛΛΗΝΙΚΑ: Μια μοντέρνα Σαρακοστή – Μετάνοια από τον σύγχρονο κόσμο

Few things are as difficult in the modern world as fasting. It is not simply the action of changing our eating habits that we find problematic – it’s the whole concept of fasting and what it truly entails. It comes from another world.

We understand dieting – changing how we eat in order to improve how we look or how we feel. But changing how we eat in order to know God or to rightly keep a feast of the Church – this is foreign. Our first question is often, “How does that work?” For we live in a culture of utility – we want to know the use of things. Underneath the question of utility is the demand that something make sense to me, and that I be able to ultimately take charge of it, use it as I see fit and shape it according to my own desires. Perhaps the fast could be improved?

Our modern self-understanding sees people primarily as individual centers of choice and decision. A person is seen as the product of their choices and decisions – our lives are self-authenticated. As such, we are managers.

Of course there are many problems with this world-view from the perspective of Classical Christianity. Though we are free to make choices and decisions, our freedom is not unlimited. The largest part of our lives is not self-determined. Much of the rhetoric of modernity is aimed towards those with wealth and power. It privileges their stories and mocks the weakness of those without power with promises that are rarely, if ever, fulfilled.

Our lives are a gift from God and not of our own making. The Classical Christian spiritual life is not marked by choice and self-determination: it is characterized by self-emptying and the way of the Cross.

When a modern Christian confronts the season of Lent – the question often becomes: “What do I want to give up for Lent?” The intention is good, but the question is wrong. Lent quickly becomes yet another life-choice, a consumer’s fast.

The practice of the traditional fast has been greatly diminished over the past few centuries. The Catholic Church has modified its requirements and streamlined Lenten fasting (today it includes only abstaining from meat on the Fridays of Lent – which makes them similar to all the other Fridays of the year). The Protestant Churches that observe the season of Lent offer no formal guidelines for Lenten practice. The individual is left on their own.

Orthodoxy continues to have in place the full traditional fast, which is frequently modified in its application (the “rules” themselves are generally recognized as written for monastics). It is essentially a vegan diet (no meat, fish, wine, dairy). Some limit the number of meals and their manner of cooking. Of course, having the fast in place and “keeping the fast” are two very different things. I know of no study on how Orthodox in the modern world actually fast. My pastoral experience tells me that people generally make a good effort.

Does any of this matter? Why should Christians in the modern world concern themselves with a traditional practice?

What is at stake in the modern world is our humanity. The notion that we are self-authenticating individuals is simply false. We obviously do not bring ourselves into existence – it is a gift. And the larger part of what constitutes our lives is simply a given – a gift. It is not always a gift that someone is happy with – we would like ourselves to be other than we are. But the myth of the modern world is that we, in fact, do create ourselves and our lives – our identities are imagined to be of our own making. We are only who we choose to be. It is a myth that is extremely well-suited for undergirding a culture built on consumption. Identity can be had at a price. The wealthy have a far greater range of identities available to them – the poor are largely stuck with being who they really are.

But the only truly authentic human life is the one we receive as a gift from God. The spirituality of choice and consumption under the guise of freedom is an emptiness. The identity we create is an ephemera, a product of imagination and the market. The habits of the marketplace serve to enslave us – Lent is a call to freedom.

A Modern Lent

Thus, a beginning for a modern Lent is to repent from the modern world itself. By this, I mean renouncing the notion that you are a self-generated, self-authenticating individual. You are not defined by your choices and decisions, much less by your career and your shopping. You begin by acknowledging that God alone is Lord (and you are not). Your life has meaning and purpose only in relation to God. The most fundamental practice of such God-centered living is the giving of thanks.

  • Renounce trying to improve yourself and become something. You are not a work in progress. If you are a work – then you are God’s work. “For we are His workmanship, created in Christ Jesus for good works, which God prepared beforehand that we should walk in” (Eph 2:10).
  • Do not plan to have a “good Lent” or imagine what a “good Lent” would be. Give up judging – especially judging yourself. Get out of the center of your world. Lent is not about you. It is about Christ and His Pascha.
  • Fast according to the Tradition instead of according to your own ideas and designs. This might be hard for some if they are not part of the traditional Church and thus have no fasting tradition. Most Catholics have differing rules for fasting than the Orthodox. If you’re Catholic, fast like a Catholic. Don’t admire other people’s fasting.

If you’re Protestant but would like to live more traditionally, think about becoming Orthodox. Short of that, covenant with others (family, friends) to keep the traditional fast. Don’t be too strict or too lenient, and if possible keep the fast in a manner that is mutually agreed rather than privately designed. Be accountable but not guilty.

  • Pray. Fasting without praying is called “the Fast of Demons,” because demons never eat, but they never pray. We fast as a means of drawing closer to God. Your fasting and your prayer should be balanced as much as possible. If you fast in a strict manner, then you should pray for extended periods. If you fast lightly, then your prayers may be lighter as well. The point is to be single – for prayer and fasting to be a single thing.
  • To our prayer and fasting should be added mercy (giving stuff away, especially money). You cannot be too generous. Your mercy should be as invisible as possible to others, except in your kindness to all. Spend less, give away more.

Eating, drinking, praying and generosity are very natural activities. Look at your life. How natural is your eating? Is your diet driven by manufactured, processed foods (especially as served in restaurants and fast food places)? These can be very inhuman ways of eating. Eating should take time. It is not a waste of time to spend as much as six hours in twenty-four preparing, sharing, eating and cleaning up. Even animals take time to eat.

  • Go to Church a lot more (if your Church has additional Lenten services, go to them). This can be problematic for Protestants, in that most Protestant worship is quite modern, i.e. focused on the individual rather than directed to God, well-meant but antithetical to worship. If your Church isn’t boring, it’s probably modern. This is not to say that Classical Christianity is inherently boring – it’s just experienced as such by people trained to be consumers. Classical Christianity worships according to Tradition and focuses its attention on God. It is not there for you to “get something out of it.”
  • Entertain yourself less. In traditional Orthodox lands, amusements are often given up during the Lenten period. This can be very difficult for modern people in that we live to consume and are thus caught in a cycle of pain and pleasure. Normal pleasures such as exercise or walking are not what I have in mind – although it strikes me as altogether modern that there should be businesses dedicated to helping us do something normal (like walking or exercising), such that even our normal activities become a commodity to consume.
  • Fast from watching/reading the news and having/expressing opinions. The news is not presented in order to keep you informed. It is often inaccurate and serves the primary purpose of political propaganda and consumer frenzy. Neither are good for the soul. Opinions can be deeply destructive to the soul’s health. Most opinions are not properly considered, necessary beliefs. They are passions that pass themselves off as thoughts or beliefs. The need to express them reveals their passionate nature. Though opinions are a necessary part of life – they easily come to dominate us. Reducing the need to express how we feel about everything that comes our way (as opposed to silently weighing and considering and patiently speaking what we know to be true) is an important part of ascesis and self-control.

I could well imagine that a modern person, reading through such a list, might feel overwhelmed and wonder what is left. What is left is being human. That so much in our lives is not particularly human but an ephemeral distraction goes far to explain much of our exhaustion and anxiety. There is no food  for us in what is not human.

And so the words of Isaiah come to mind:

Ho! Everyone who thirsts, Come to the waters; And you who have no money, Come, buy and eat. Yes, come, buy wine and milk Without money and without price. Why do you spend money for what is not bread, And your wages for what does not satisfy? Listen carefully to Me, and eat what is good, And let your soul delight itself in fatness (Isa 55:1-2).

“Let your soul delight itself in fatness…” the irony of Lent.

Κυριακή 15 Φεβρουαρίου 2026

Η αφύπνιση της καρδιας με τον φόβο του Θεου

 


Ἡ μνήμη του θανάτου, ως συνάντηση μὲ τὴ ζῶσα αἰωνιότητα του Θεου, πλήττει ἀποφασιστικὰ τὸν ὅλο ἄνθρωπο, γιατί φανερώνει τὸν ἅδη τῆς ἀπουσίας τοῦ Θεοῦ ἀπὸ τὴν καρδιά του καὶ ἀποκαλύπτει τὴν πνευματικὴ πτώχεια καὶ ερήμωση του νου.
Ἡ ὀδυνηρὴ αυτὴ ἐμπειρία γεννᾶ τὸν φόβο τοῦ Θεοῦ, που αρχίζει νὰ περιβάλλει τὴν καρδιὰ καὶ νὰ ἀλλάζει τὸ φρόνημά του. Ὅπως ἡ μνήμη τοῦ θανάτου, ἔτσι καὶ ὁ Θεῖος φόβος ποὺ τὴν διαδέχεται, δὲν εἶναι ψυχολογικὸ συναίσθημα ἀλλὰ πνευματικὴ κατάσταση, δῶρο τῆς Xάριτος.
Κάθε εἴδους ἐπαφὴ μὲ τὴν αἰωνιότητα, καὶ μάλιστα στὰ ἀρχικὰ στάδια, προξενεῖ φόβο στὴν ψυχή, γιατί ἡ αἰωνιότητα βρίσκεται ἔξω ἀπὸ τὸν ἄνθρωπο. Ὅπως ἤδη ἀναφέραμε, ἡ μνήμη τοῦ θανάτου προκαλεῖ τὴ χαρισματικὴ ἀπόγνωση στὸν ἄνθρωπο, χάρη στὴν ὁποία ἐλευθερώνεται ἀπὸ τὴν ἕλξη τῶν παθῶν καὶ τῶν κτισμάτων.
 
Ὁμοίως καὶ ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ, προερχόμενος ἀπὸ ἄνωθεν ἔλλαμψη, βοηθεῖ τὸν ἄνθρωπο νὰ ἀνανήψει ἀπὸ τὸν μακραίωνα ὕπνο τῆς ἁμαρτίας καὶ τὸν ὁδηγεῖ σὲ ἐγκράτεια. Ἐνισχύει τὴν καρδιά του, ὥστε μὲ σταθερὴ βούληση νὰ προτιμᾶ «τὰ μὴ βλεπόμενα» καὶ «αἰώνια» ἀντὶ τῶν «βλεπομένων» καὶ «πρόσκαιρων». Ἀκριβῶς στὴν προτίμηση αὐτή ἔγκειται τὸ νόημα καὶ ἡ ἀλήθεια τοῦ λόγου «ἀρχὴ σοφίας φόβος Κυρίου».
Ἔχοντας ὁ ἄνθρωπος τὴ σοφὴ αὐτὴ στάση πρὸς τὸν Θεὸ καὶ τὰ χαρίσματά Του συνάπτει, κατὰ κάποιον τρόπο, μαζί Του μία πνευματικὴ διαθήκη. Προκρίνει ἀποφασιστικὰ νὰ μὴν παραδοθεῖ στὴ φθορὰ καὶ στὸν αἰώνιο θάνατο ποὺ τὸν κυκλώνουν, ἀλλὰ νὰ ἐκζητήσει διὰ παντὸς τὸ Πρόσωπο τοῦ Ὑψίστου, φιλοτιμούμενος νὰ ἐκπληρώσει «τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, τὸ ἀγαθὸν καὶ εὐάρεστον καὶ τέλειον». Γιὰ τὴν ἀγαθὴ αὐτὴ προαίρεσή του ὁ ἄνθρωπος δέχεται τὸν φωτισμὸ τοῦ Προσώπου τοῦ Χριστοῦ ποὺ ἀναζωπυρώνει τὴν καρδιά του.
 
Μὲ τὸν ἐσωτερικὸ φωτισμὸ τοῦ φόβου τοῦ Θεοῦ ὁ ἄνθρωπος ἀποκτᾶ γνώση τῆς ἀληθινῆς καταστάσεώς του. Ἀρχίζει νὰ βλέπει τὸν ἑαυτό του, ὅπως τὸν βλέπει ὁ Θεός. Πείθεται ὅτι γύρω του βασιλεύει τὸ ἀπαράδεκτο κράτος τοῦ θανάτου καὶ ὅτι μέσα του ἑδρεύει τὸ σκότος τῆς φθορᾶς καὶ τῆς ἄγνοιας, σὲ βαθμὸ μάλιστα ποὺ προκαλεῖ μαρτυρικὴ βάσανο στὸ πνεῦμα του.
Ἀνακαλύπτει βαθμηδὸν τὴν κρυφὴ δολιότητα καὶ τοὺς πονηροὺς λογισμοὺς ποὺ ἐμφωλεύουν στὴν καρδιά του καὶ τρέμει γιὰ τὸ ἐνδεχόμενο τῆς αἰώνιας ἀπώλειάς του. Ἂν καὶ δὲν εἶναι σὲ θέση νὰ ἀτενίσει κατὰ πρόσωπο τὴν πηγὴ τοῦ Φωτός, ὡστόσο γίνεται ἱκανὸς νὰ ἀποτιμήσει τὸ κατάντημά του.
Τὸ σημαντικότερο ὅμως εἶναι ὅτι δὲν ἀπελπίζεται γιὰ τὴν αἴσθηση τῆς ἀθλιότητάς του, γιατί δὲν τὴν ἀποκόμισε μὲ τὴ βοήθεια κάποιας ψυχολογικῆς μεθόδου, ἀλλὰ εἶναι πολύτιμος καρπὸς τῆς ἐνέργειας τῆς Χάριτος. Ἀπεναντίας, ἐμπνέεται νὰ ἐκχύσει τὸ περιεχόμενο τῆς καρδιᾶς του στὴν προσευχὴ καὶ νὰ συνεργασθεῖ μὲ τὸν Θεὸ γιὰ τὴν κάθαρση καὶ τὴ θεραπεία του.

Ἀπὸ τὰ πρῶτα στάδια τοῦ φωτισμοῦ καὶ τῆς θεραπείας της ἡ καρδιὰ τοῦ ἀνθρώπου συλλαμβάνει μερικὲς ἀλήθειες. Διαισθάνεται τὸ ἄμετρο μεγαλεῖο τῆς εὐαγγελικῆς κλήσεως καὶ τὸ ἀνέφικτο ὕψος τῶν ἐντολῶν τοῦ Κυρίου ποὺ νομοθετοῦν τὴν ὁδό Του.
Συνειδητοποιει ἐξίσου σαφῶς τὸ μέγεθος τῆς ρυπαρότητάς του. Συνέχεται ἀπὸ φόβο μήπως παραβεῖ τὰ Θεία προστάγματα καὶ κατανοεῖ ὅτι ἡ σταύρωση εἶναι ἀναπόφευκτη γιὰ νὰ εἰσέλθει στὴ Βασιλεία. Τὸ ὕψος τοῦ σκοποῦ αὐτοῦ καὶ τὰ παθήματα ποὺ συνδέονται μὲ τὴν πραγμάτωσή του αὐξάνουν τὸν φόβο. Καρδιὰ καὶ νοῦς κυριεύονται ἀπὸ τὴν ἀγωνιώδη μέριμνα νὰ μὴν ἀποδειχθεῖ ὁ ἄνθρωπος ἀνάξιος τοῦ Θεοῦ τῆς ἀγάπης.
 
Ὅπως ὁ Κύριος ἔδειξε τὴν τελειότητα τῆς ἀγάπης Του «διὰ παθημάτων», ἔτσι καὶ ὁ μαθητής Του, ποὺ ἐπιθυμεῖ νὰ εἰσέλθει στὴν Οὐράνια Βασιλεία, πρέπει νὰ ὑπομείνει θλίψεις καὶ παθήματα, γιὰ νὰ ἐξαγνίσει τὴν καρδιά του. Καθὼς ὅμως τὰ μετέρχεται μὲ καρτερία, ἔρχεται σὲ ἐπίγνωση τῆς ἀστάθειας τῆς φύσεώς του. Ἀποδεικνύεται ἀνίκανος νὰ ἀγαπήσει μὲ σταθερότητα τὸν Χριστό, ὁ Ὁποῖος «πρῶτος ἠγάπησεν ἡμᾶς».
Γνωρίζει τότε ἐμπειρικὰ τὴν ἀσθένειά του καὶ βεβαιώνεται ὅτι «πᾶς ἄνθρωπος ψεύστης», γιατί δὲν μπορεῖ νὰ σταθεῖ στὸ ἴδιο μέτρο ἀγάπης. Ἡ θλιβερὴ αὐτὴ διαπίστωση ἐντείνει τὸν Θεῖο φόβο ποὺ συντρίβει καὶ ταπεινώνει τὴν καρδιά, ὥστε νὰ γίνει εὔθετη γιὰ τὴν ἀγάπη τοῦ Θεοῦ.
Ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ ἐνεργεῖ ποικιλοτρόπως στὴν καρδιὰ τοῦ ἀνθρώπου κατὰ τὰ διάφορα στάδια τῆς πνευματικῆς ζωῆς. Ἀρχικά τοῦ δίδει τὴ σύνεση νὰ προτιμᾶ τὰ αἰώνια ἀγαθὰ καὶ τὴν ἔμπνευση νὰ τὰ ἀναζητεῖ. Στὴ συνέχεια τὸν ὁδηγεῖ σὲ ἐπίγνωση τῶν μέτρων τῆς ἀσθενικῆς φύσεώς του, ὥστε νὰ μάθει νὰ διαφυλάττει τὴ Χάρη τοῦ Θεοῦ.
 
Ἡ κενοδοξία ἀφανίζει τὸν τόπο τῆς βαθειᾶς καρδιᾶς. Ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ εἶναι συνεπῶς ἀπαραίτητος, γιὰ νὰ διδάξει τὸν ἄνθρωπο «μὴ ὑπερφρονεῖν παρ’ ὁ δεῖ φρονεῖν», ἀλλὰ μὲ ταπείνωση νὰ διατηρεῖ ζωντανὴ τὴν αἴσθηση τοῦ Θεοῦ στὴν καρδιά του.
Τελικά, ὅταν ἡ μεγάλη ἀγάπη τοῦ Χριστοῦ πληθύνει στὴν καρδιά, τότε ὁ Θεῖος φόβος γίνεται προστατευτικός. Μεταδίδει τὸ τέλειο φρόνημα τῆς ταπεινώσεως, τὴ βαθειὰ αἴσθηση τῆς ἀναξιότητας τοῦ ἀνθρώπου ἐνώπιον ἑνὸς τέτοιου Θεοῦ, Θεοῦ τῆς ἀγάπης, ὅπως εἶναι ὁ Χριστός. Ἡ ταπεινὴ εὐγνωμοσύνη δὲν παύει τότε νὰ αὐξάνει τὸ πλήρωμα τῆς Θείας ἀγάπης, ὡσότου ἐπιτελεσθεῖ τὸ μεγαλύτερο θαῦμα στὴν ἱστορία τοῦ κόσμου: «Ὁ Θεὸς ἑνώνεται μὲ τὸν ἄνθρωπο σὲ ἕνα».
 
Για το διπλανό βιβλίο εδώ
 
Κατὰ τὸ μέτρο ποὺ ἔχει τὸν φόβο τοῦ Θεοῦ ὁ ἄνθρωπος, μπορεῖ νὰ ἔχει καὶ τὴν ἀγάπη. Ἔτσι συναγωνίζεται τὰ Χερουβίμ, τὰ ὁποῖα τρέμουν καὶ φρίττουν, ἀλλὰ καὶ ἀγαποῦν τὸν Κύριο μὲ ὅλο τους τὸ εἶναι. Καὶ οἱ δύο αὐτὲς αἰσθήσεις ὀφείλουν νὰ συνοδεύουν τὸν ἄνθρωπο καθ’ ὅλη τὴ διάρκεια τῆς ζωῆς του, ὥστε νὰ κατορθώσει νὰ διαφυλάξει ἐκείνη τὴν καρδιὰ τὴν ὁποία ἀναγνωρίζει ὁ Θεός, καὶ στὴν ὁποία ἀναπαύεται τὸ Πνεῦμα τοῦ Κυρίου.
Ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ εἶναι κατὰ κάποιον τρόπο φυσικὸς γιὰ τὸν ἄνθρωπο ποὺ δὲν γεύθηκε τὴ Θεία Χάρη, γιατί δὲν γνωρίζει τὸ μέγεθος τῆς ταπεινώσεως, τῆς πραότητας καὶ τῆς ἀγάπης τοῦ Κυρίου. Ὡστόσο, καὶ ὅταν ἀκόμη ὁ νοῦς καὶ ἡ καρδιὰ ἁρπαγοῦν στὴ φωτοφόρο ἀπειρότητα τοῦ Οὐρανοῦ, καὶ ἐπιστρέψει ἔπειτα ὁ ἄνθρωπος ἀπὸ τὸ πανηγύρι τῆς Θείας ἀγάπης στὴν καθημερινὴ πραγματικότητα, εἰσβάλλει ἐκ νέου ὁ φόβος μὲ τὴ σκέψη: θὰ ἐπιστρέψει ἄραγε ποτὲ ὁ Ἀπελθών;
 
Στὴν ἀρχὴ ὁ ἄνθρωπος ἔχει φόβο, γιατί δὲν εἶναι οἰκεῖος μὲ τὸ ἔλεος τοῦ Κυρίου.
Ὅταν ὅμως γνωρίσει τὸ μέγεθος τῆς εὐσπλαχνίας Του, τότε τρέμει καὶ συντρίβεται γιὰ τὸ κενὸ ποὺ μπορεῖ νὰ δημιουργήσει ἡ ἀποχώρησή Του. Αὐτὸς εἶναι ὁ τέλειος φόβος τῶν δικαίων. Καίτοι οἱ Ἅγιοι μετὰ τὴν ἁρπαγή τους καὶ τὴν ὅραση τοῦ Θείου Φωτὸς ἐλευθερώνονται ἀπὸ τὸν φόβο τοῦ θανάτου, παρ’ ὅλα αὐτὰ διατηροῦν τὴ σύνεσή τους, ὥστε καὶ τότε νὰ μὴν ἔχουν ὑπερβολικὴ παρρησία καὶ ἔτσι νὰ φυλάγουν ἀταλάντευτη τὴν παράστασή τους ἐνώπιόν τοῦ Κυρίου. Συνεπῶς ἡ ταπείνωση τοῦ τέλειου φόβου κατασφαλίζει τὸ χάρισμα τοῦ Θεοῦ καὶ ἀποθησαυρίζει στὴν καρδιὰ τὴν πνευματικὴ γνώση.
 
Ὁ ἅγιος φόβος διακατέχει τὴν ψυχὴ τοῦ πιστοῦ καθ’ ὅλη τὴν πορεία του πίσω ἀπὸ τὸν Κύριο. Σὲ κάθε βαθμίδα τῆς πνευματικῆς ἀναβάσεως ὁ φόβος αὐτὸς προηγεῖται τῆς ἀγάπης καὶ ἀκολουθεῖ πάντοτε ὡς ἀκόμη πιὸ βαθειὰ ταπείνωση. Ὅταν τελικὰ ὁ ἄνθρωπος ἀξιωθεῖ νὰ κατοπτεύσει τὸ Πρόσωπο τοῦ Κυρίου, τότε ἐμφορεῖται ἐξ ὁλοκλήρου ἀπὸ τὸ διπλὸ καὶ ὑγιὲς αἴσθημα τοῦ φόβου καὶ τῆς ἀγάπης. Αἰσθάνεται φόβο, γιατί ὁ Κύριος εἶναι ὁ Δημιουργὸς καὶ ἡ ἁγιωσύνη Του ἀνέφικτη. Αἰσθάνεται ἀγάπη, γιατί ὁ Θεὸς εἶναι πολυέλεος Πατέρας ποὺ συγκαταβαίνει ἀπὸ τὸ ὕψος τῆς δόξας Του νὰ κατοικήσει στὴν καρδιά του. Ἡ τέλεια ὅμως αὐτὴ ἀγάπη, ὅπως μαρτυρεῖ ὁ μεγάλος μαθητὴς τῆς ἀγάπης Ἰωάννης, διώχνει τὸν ἀτελῆ ἐκεῖνο φόβο, ποὺ «κόλασιν ἔχει».
 
Βλέπουμε, ἑπομένως, ὅτι ὁ Θεῖος φόβος ἀφυπνίζει τὴν καρδιὰ τοῦ ἀνθρώπου, τὴν καλλιεργεῖ καὶ τὴν τελειοποιεῖ μὲ τὴ Θεία ἀγάπη, γιὰ νὰ καταστεῖ ἱκανὴ νὰ δεχθεῖ τὸν ἀνεκτίμητο θησαυρὸ τῆς γνώσεως καὶ τῆς σοφίας τοῦ Θεοῦ. Χωρὶς ἀναγεννημένη καρδιὰ ὁ ἄνθρωπος «ματαιοῦται ἐν τοῖς διαλογισμοῖς αὐτοῦ» καὶ ἀποδεικνύεται ἀδόκιμος γιὰ τὴν ἀπόκτηση σοφίας.
Ἀκόμη καὶ ἂν ἡ εὐχάριστη διάθεση τοῦ ἀνθρώπου ἔχει ἁγνὰ ἐλατήρια, ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ τὸν συμβουλεύει νὰ καλλιεργεῖ πάντοτε τὴ σύνεση, κατὰ τὸ ρῆμα Του: «Δουλεύσατε τῷ Κυρίω ἐν φόβῳ καὶ ἀγαλλιάσθε Αὐτῷ ἐν τρὸμῳ». Βαδίζοντας σοφὰ πάνω στὴ γῆ μὲ τὸν φόβο τοῦ Θεοῦ, κάθε μέρα ἐπιτελεῖ ἁγιωσύνη καὶ λαμβάνει τὴν κληρονομιὰ τοῦ Θεοῦ, σύμφωνα μὲ τὴν ἀδιάσειστη ὑπόσχεσή Του: «Ἔδωκας κληρονομίαν τοῖς φοβουμένοις τὸ Ὄνομά Σου, Κύριε».
 
Ἀκόμη καὶ κατὰ τὶς μεγάλες στιγμὲς τῆς ἐπισκέψεως τοῦ Θεοῦ καὶ τῆς ἐξάρσεως ἀπὸ τὴ Χάρη Του, ὁ ἄνθρωπος διδάσκεται νὰ περιορίζει μὲ διάκριση τὸν ἐνθουσιασμὸ τοῦ περιφρουρώντας ταπεινὰ τὸν φόβο τοῦ Θεοῦ. Βαδίζει ἔτσι μέσα στὴν εὐδοκία τῆς ἐπισκέψεως τοῦ Θεοῦ, χωρὶς νὰ μολύνεται ἀπὸ τὴν ἀνθρώπινη τόλμη. «Ἐπὶ τινα ἐπιβλέψω, ἀλλ’ ἢ ἐπὶ τὸν ταπεινὸν καὶ ἡσύχιον καὶ τρέμοντα τοὺς λόγους μου;» λέει ὁ Κύριος. Ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Σιναΐτης, ὁ ὁποῖος συνιστᾶ σύνεση κατὰ τὶς μεγαλειώδεις στιγμὲς τῆς ἐπισκέψεως τοῦ ἀνθρώπου ἀπὸ τὴ Χάρη τοῦ Θεοῦ, συμβουλεύει τὰ ἑξῆς: «Μὴ παρρησιάζου, κἄν καθαρότητα κέκτησαι· ταπεινοφροσύνη δὲ μᾶλλον πολλὴ πρόσελθε, καὶ πλέον παρρησιασθήση». Δυστυχῶς, τὰ χαρίσματα τοῦ Ἁγίου Πνεύματος ἀποβαίνουν ἐπικίνδυνο ὅπλο, ὅταν ὑπερισχύσουν στὸν ἄνθρωπο ἡ ἄγνοια καὶ ἡ ὑπερηφάνεια.
 
ἔκδ. Ι. Σταυροπηγιακῆς Μονῆς Τιμίου Προδρόμου, Ἔσσεξ, Ἀγγλίας