Άγιος Ιωάννης Βατάτζης: Η εξουσία ως διακονία του λαού

 

Από τη Θεματική Ομάδα Ρωμηοσύνης της ΝΙΚΗΣ

Στις 4 Νοεμβρίου η Εκκλησία μας τιμά τη μνήμη του Αγίου Ιωάννη Γ΄ Δούκα Βατάτζη, του Ελεήμονος Βασιλέως. Η ΝΙΚΗ τιμά τον άγιο αυτοκράτορα, το λαμπρό τέκνο του Διδυμοτείχου, που συνέδεσε την πίστη στον Χριστό με την έμπρακτη αγάπη προς τον άνθρωπο και την ευθύνη για την πατρίδα.

Ο Ιωάννης Βατάτζης ανέλαβε την Αυτοκρατορία της Νίκαιας σε μία από τις δυσκολότερες περιόδους της ιστορίας του Ελληνισμού. Μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους το 1204, η Αυτοκρατορία της Ρωμανίας (το εσφαλμένα επονομαζόμενο «Βυζάντιο») είχε κατακερματιστεί. Με επιμονή, διοικητική ικανότητα και διπλωματική σύνεση, ισχυροποίησε το κράτος, ανέκτησε εδάφη και προετοίμασε την επιστροφή στη Βασιλεύουσα, η οποία πραγματοποιήθηκε το 1261, επτά χρόνια μετά την κοίμησή του.

Στην εκκλησιαστική μας παράδοση το όνομά του συνοδεύεται από μια προσωνυμία που φανερώνει το ήθος του: ο Ελεήμων Βασιλεύς. Το συναξάρι του τον παρουσιάζει πράο, ταπεινό, προσιτό στους ανθρώπους και προστάτη όσων αδικούνταν. Η φροντίδα για τον φτωχό και τον αδύναμο υπήρξε σταθερό γνώρισμα της ζωής του και αποτυπώθηκε στον τρόπο με τον οποίο κυβέρνησε.

Έδωσε ιδιαίτερη σημασία στη γεωργία και την κτηνοτροφία, στήριξε την εγχώρια παραγωγή και επιδίωξε την οικονομική αυτάρκεια του κράτους. Μερίμνησε για τους καλλιεργητές και περιόρισε την αυθαιρεσία των ισχυρών εις βάρος των ασθενέστερων. Αντιμετώπισε τη γη ως πηγή ζωής, εργασίας και ευημερίας για τον λαό. Με το προσωπικό του παράδειγμα ανέδειξε την αξία της εργασίας και της λιτής ζωής.

Χαρακτηριστική είναι η διήγηση για την αυστηρή παρατήρηση προς τον γιο του, όταν τον είδε ντυμένο με πολυτελή ενδύματα. Του υπενθύμισε ότι «ο πλούτος των βασιλέων είναι πλούτος των υπηκόων τους». Η φράση αυτή εκφράζει μια διαχρονική αρχή: η διαχείριση του δημόσιου πλούτου απαιτεί σεβασμό στον μόχθο του λαού, φειδώ και λογοδοσία.

Η μέριμνά του αγκάλιασε επίσης την παιδεία και την περίθαλψη. Υποστήριξε τα ελληνικά γράμματα, τη διαφύλαξη της πνευματικής κληρονομιάς και τη λειτουργία φιλανθρωπικών ιδρυμάτων. Στο έργο του συναντώνται η υπεράσπιση της πατρίδας, η καλλιέργεια του ανθρώπου και η ανακούφιση του πόνου. Η ευθύνη του ηγεμόνα εκτεινόταν σε ολόκληρη τη ζωή της κοινωνίας.

Η Εκκλησία διαφύλαξε τη μνήμη του και την τίμησε με συναξάρια και ακολουθίες, μεταξύ αυτών και με το υμνογραφικό έργο του Αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτου. Διαχρονικές παραδόσεις τον συνδέουν με τον θρύλο του Μαρμαρωμένου Βασιλιά, ο οποίος «θα είναι πτωχός» και το όνομα αυτού «Ιωάννης». Στη γενέτειρά του, το Διδυμότειχο, η τιμή προς τον Άγιο παραμένει ζωντανή με ετήσιες εκδηλώσεις, συνδέοντας την ιστορική μνήμη της Θράκης με την πίστη και την προσευχή.

Για τη ΝΙΚΗ, η εορτή του αποτελεί πρόσκληση σε προσωπική και δημόσια ευθύνη. Η πίστη καρποφορεί με έργα αγάπης. Η φιλοπατρία εκφράζεται με φροντίδα για τον τόπο και τους ανθρώπους του. Η πολιτική ευθύνη δοκιμάζεται στην προστασία των αδύναμων, στη στήριξη της δημιουργικής εργασίας και στον σεβασμό των κοινών αγαθών.

Ο Άγιος Ιωάννης ο Ελεήμων Βασιλεύς ας πρεσβεύει στον Κύριο για την πατρίδα και τον λαό μας. Τιμούμε τη μνήμη του, αναγνωρίζοντάς τον ως υπόδειγμα ηγέτη που αναλαμβάνει να υπηρετήσει το κοινό καλό με πολλές αρετές: ταπεινοφροσύνη, δικαιοσύνη, ανιδιοτέλεια και έλεος.

Δημοκρατικό Πατριωτικό Λαϊκό Κίνημα ΝΙΚΗ
Θεματική Ομάδα Ρωμηοσύνης

Πηγές

1. Ιερά Μητρόπολις Διδυμοτείχου, Ορεστιάδος και Σουφλίου, «Βατάτζεια 2021», 4 Νοεμβρίου 2021. Για τον βίο, το έργο και την εκκλησιαστική τιμή του Αγίου στη γενέτειρά του.
2. Ιερά Μητρόπολις Νέας Ιωνίας και Φιλαδελφείας, «Άγιος Ιωάννης ο Βατατζής ο ελεήμονας βασιλιάς», 31 Οκτωβρίου 2022. Για την ελεημοσύνη, την προστασία των αδικουμένων και τη διήγηση της νουθεσίας προς τον γιο του.
3. Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης, Συναξάρι του Αγίου Ιωάννη Βατάτζη του Ελεήμονος, σε αγγλική μετάφραση στον ορθόδοξο ιστότοπο Orthodox Christianity Then and Now, 4 Νοεμβρίου 2016.
4. Ιωάννης Α. Σαρσάκης, «Άγιος Ιωάννης Βατάτζης, ένας ηγέτης αγρότης», Καστροπολίτες Διδυμοτείχου – Γνώση και Δράση. Για τη μέριμνα υπέρ των αγροτών, την παραγωγή και την οικονομική αυτάρκεια.
5. «Ο Πάμμεγας Σκηπτούχος Άγιος Ιωάννης Βατάτζης ο εκ Διδυμοτείχου», άρθρο του 2022 στην ιστοσελίδα της ΝΙΚΗΣ [& εδώ].
6. Ορθόδοξη Εγκυκλοπαίδεια – Православная Энциклопедия, «Иоанн III Дука Ватац» – Ιωάννης Γ΄ Δούκας Βατάτζης, τόμος 23, σ. 592–595. Ιστορική και αγιολογική παρουσίαση, με βιβλιογραφία και αναφορές στην υμνογραφική παράδοση του Αγίου.
7. Κώστας Γ. Παναγόπουλος, «Βατάτζης, ο πατέρας των Ελλήνων», 2022.

ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ

Ο άγιος & (μεγάλος) πολιτικός: αυτοκράτορας Ιωάννης Βατάτζης

Ο Δημήτρης Νατσιός συζητά με τον στρατιωτικό-συγγραφέα Ιωάννη Σαρσάκη για τον άγιο Ιωάννη Βατάτζη

Παρουσιάζοντας Βατάτζη στα χρόνια της ντροπής...

Μια αφήγηση για τον άγιο Ιωάννη Βατάτζη

Φίλης Γεώργιος: Ο Θεός να βάλει το χέρι του από 'δώ και πέρα - Ο Αυτοκράτορας & οι Άθλιοι των Αθηνών 

Ιωάννης Γ'΄ Δούκας-Βατάτζης: Ο Αυτοκράτορας που έγινε Άγιος και συναρπάζει με τους θρύλους που τον συνοδεύουν

Του αγίου Γεωργίου Καρσλίδη της Δράμας (1901 - 1959)

 

Αναζητώντας τη Ρωμιοσύνη (ως νέα πολιτική και πολιτισμική πρόταση) 

Τι μας αφορά πιο πολύ; Η Άλωση της Βαστίλης ή της Κωνσταντινούπολης; 

Κωνσταντινούπολις, ἡ αἰώνια πρωτεύουσα καὶ καρδιὰ τοῦ γένους τῶν Ρωμηῶν

10 ερωτήσεις για τη σχέση ΝΙΚΗΣ και Ρωμηοσύνης

Ορθόδοξος Λόγος | Ρωμηοσύνη και Βυζάντιο (Ρωμανία) 

Ο ιερός ναός του Αγίου Γεωργίου στη Λύδδα – 3 Νοεμβρίου: μνήμη της ανακομιδής των λειψάνων του & των εγκαινίων του ναού του

Ι. Ναός Μεγάλης Παναγίας – Αγίου Δημητρίου Θηβών 

Η Εκκλησία τιμά σήμερα 3 Νοεμβρίου την ανακομιδή Των Ιερών Λειψάνων Του Αγίου Γεωργίου Του Μεγαλομάρτυρα και Τροπαιοφόρου, καθώς επίσης και την ανάμνηση των Εγκαινίων του Ναού στη Λύδδα της Ιόππης.

Μετά την κατάπαυση των διωγμών και την επικράτηση του χριστιανισμού σ’ όλο το Ρωμαϊκό κράτος, επί Μεγάλου Κωνσταντίνου, οι χριστιανοί ανήγειραν μεγαλοπρεπή Ναό στη Λύδδα της Ιόππης, όπου μετακόμισαν το ιερό λείψανο του Μεγαλομάρτυρα Γεωργίου, για να το προσκυνούν πλέον άφοβα. Έγιναν δε μετά την κατάθεση του Ιερού λειψάνου και τα εγκαίνια του Ναού στις 3 Νοεμβρίου και από τότε κάθε χρόνο η Εκκλησία μας, τελεί κατά την ήμερα αυτή την ανακομιδή των Ιερών λειψάνων του μεγαλομάρτυρα, προς δόξαν Θεού.

Σύντομη ιστορία του Ναού και της Λύδδας

Ο ναός του Αγίου Γεωργίου μαρτυρεί την ακμή του Χριστιανισμού στη Λύδδα, που ήταν επισκοπή και μετέπειτα αρχιεπισκοπή. Σήμερα υπάρχει (τιτουλάριος) αρχιεπίσκοπος Λύδδης, που διαμένει στο Πατριαρχείο Ιεροσολύμων. Στη Λύδδα διαμένει ο ηγούμενος της Μονής.

Μέχρι σήμερα επικρατούσε η γνώμη ότι η Λύδδα είχε κτιστεί από τη φυλή του Βενιαμίν, αλλά από πρόσφατες αρχαιολογικές ανασκαφές αποδεικνύεται ότι η Λύδδα είναι κτισμένη από τους Αιγυπτίους. Οι Εβραίοι την ονομάζουν Λοντ (LOD) και οι Άραβες Λιντ (LID).

Ο Δημήτριος Νικάτωρ απέσπασε την Λύδδα από τη Σαμάρεια και την κατέταξε στην Ιουδαία. Μετά το θάνατο του Ιουλίου Καίσαρος, ο Ρωμαίος Ανθύπατος Κάσσιος, αφού τυράννησε για αρκετό χρόνο τους κατοίκους της Παλαιστίνης πούλησε τους κατοίκους της Λύδδας ως δούλους, αυτοί όμως δεν άργησαν να απελευθερωθούν και να επανέλθουν στην πόλη τους, κατόπιν διατάγματος του Αντωνίου.

Η Καινή Διαθήκη αναφέρει το θαύμα της θεραπείας του παραλυτικού Αινέα στη Λύδδα από τον Απόστολο Πέτρο (Πράξ. θ’ 32-35).

Μετά το Χριστό ο Ρωμαίος Ανθύπατος Κέστιος Γάλλος πέρασε από τη Λύδδα και την κατεδάφισε αλλά μετά λίγο χρόνο η πόλη επανήλθε στην πρώτη της κατάσταση, όπως φαίνεται, επειδή στη μεταγενέστερη Ιουδαία γίνεται έδρα τοπάρχου, που παραδόθηκε.

Καθώς πολλές πόλεις επί Ρωμαϊκής κυριαρχίας μετονομάστηκαν, έτσι και η Λύδδα πήρε το όνομα Διόσπολις, προς τιμή του Δία. Και το όνομα υπάρχει στα νομίσματα, που χαράχθηκαν επί Σεπτιμίου Σεβήρου και Καρακάλλα.

Η Λύδδα των πρώτων Χριστιανικών αιώνων ήταν έδρα επισκόπου υπό το Μητροπολίτη Καισαρείας (της Παλαιστίνης), αλλά έπειτα έγινε Αρχιεπισκοπή.

Στη Λύδδα έγινε η σύνοδος κατά του Πελαγίου, το 415 μ.Χ., ο οποίος έλεγε ότι ο άνθρωπος μπορεί να σωθεί με τα έργα του, χωρίς να έχει ανάγκη της θείας χάριτος.

*** 

Ποιος έκτισε το ναό του Αγίου Γεωργίου δε γνωρίζουμεν ακριβώς, επειδή δεν υπάρχουν ακριβείς πληροφορίες. Άλλοι αναφέρουν ως κτίτορα το Μέγα Κωνσταντίνο, κυρίως οι συναξαριστές, και άλλοι τον Ιουστινιανό. 

Ο επίσκοπος Τύρου Γουλιέλμος λέγει ότι ο ναός κτίστηκε από τον Ιουστινιανό, αλλά ο ιστορικός Προκόπιος, που έγραψε περί των κτισμάτων του Ιουστινιανού, δεν αναφέρει τίποτα. Στους πρώτους πάντως χριστιανικούς αυτούς αιώνες πήρε η Λύδδα και το όνομα Γεωργιούπολις προς τιμή του Αγίου, και όπως αναφέρουν οι συναξαριστές, στις 3 Νοεμβρίου, έγιναν τα εγκαίνια του ναού.

Επί Χοσρόη, το 614 μ.Χ., ο ναός του Αγίου Γεωργίου δεν έπαθε καμμιά καταστροφή, επειδή οι Πέρσες περιορίστηκαν να φθάσουν μέχρι την Ιερουσαλήμ.

Επί Μουσουλμανικής κυριαρχίας, τον 8ον αιώνα μ.Χ., ο Σουλεϊμάν, ο υιός του Χαλίφη Αβδού Ελ Μάλεκ, κατεδάφισε τη Λύδδα αλλά το ναό του Αγίου Γεωργίου τον άφησε ανέπαφο, επειδή οι Μωαμεθανοί σέβονται τον Άγιο και του έχουν δώσει το όνομα Χάντερ (HADER), που σημαίνει πράσινος.

Επί Χαλίφου Χάκεμ, το 1010 μ.Χ., ξέσπασε διωγμός κατά των Χριστιανών, και καταστράφηκε ο ναός της Λύδδας, αλλά πριν την έλευση των Σταυροφόρων τον ανακαίνισε κατ’ άλλους ο Κωνσταντίνος ο Μονομάχος ή οι εντόπιοι με τη βοήθεια των Βυζαντινών και κατ’ άλλους ο Στέφανος της Ουγγαρίας.

Αναφέρεται ότι μετά την καταστροφή του Χάκεμ και την ανακαίνιση του ναού, έγινε άλλη μία καταστροφή από τους Μωαμεθανούς στο ναό, και τον ανακαίνισαν οι Σταυροφόροι. Αλλά αυτό δεν ισχύει απόλυτα, επειδή μετά τη μάχη της Αντιοχείας, οι σταυροφόροι ήλθαν στη Λύδδα για να προσκυνήσουν και να ευχαριστήσουν τον Άγιο Γεώργιο, που τους βοήθησε. Εκεί βρήκαν μεγαλοπρεπή ναό, όπως αναφέρουν οι ιστορικοί της εποχής εκείνης. Μόνο ο Γουλιέλμος, αρχηγός των Σταυροφόρων, αναφέρει ότι λίγο πριν την έλευση των Σταυροφόρων, οι Μωαμεθανοί κατέστρεψαν το ναό, αλλά αυτό αντιφάσκει με τα προαναφερθέντα, όπως διαβάζουμε στο dogma.gr.

Σε όλη την διάρκεια του Σταυροφοριακού βασιλείου η Λύδδα καθώς και άλλες πόλεις ήταν υπό τους Σταυροφόρους.

Το Λατινικό Πατριαρχείο στην Ιερουσαλήμ κατά τα πρώτα έτη της επικρατήσεως των Σταυροφόρων, απετελείτο από την Ιερουσαλήμ, την Ιόππη (Γιάφφα), και τη Λύδδα.

Ο Ιωάννης ο Φωκάς, το 1185 μ.Χ., ήλθε στη Λύδδα και γράφει για το ναό του Αγίου Γεωργίου ότι κάτω από την Αγία Τράπεζα ήταν ο τάφος του Αγίου, όπως του είπαν οι κληρικοί του ναού. Ο Λατίνος επίσκοπος έβγαλε τις πλάκες του ναού και βρήκε το σπήλαιο, που ήταν ο τάφος του Αγίου Γεωργίου, αφού προηγουμένως ο τάφος δεν φαινόταν και οι προσκυνητές προσκυνούσαν μαρμάρινο στόμιο. Δύο άνθρωποι προσπάθησαν να σηκώσουν την πλάκα του τάφου, αλλά βγήκε φωτιά, που άφησε τον ένα ημικαή και τον άλλο πεθαμένο.

Μετά τη μάχη της Χαττήν, η Λύδδα καθώς και άλλες πόλεις, ήλθαν στα χέρια των Μωαμεθανών, με αρχηγό τον Σαλαχεντίν, οι οποίοι κατέστρεψαν το ναό του Αγίου Γεωργίου.

Το 1191 μ.Χ., το ίδιο έτος της καταστροφής, ο Ριχάρδος ο Λεοντόκαρδος κατέλαβε ξανά τη Λύδδα, και επισκεύασε το ναό και ήλθε σε συνθηκολόγηση με τον αρχηγό των Μωαμεθανών, Σαλαχεντίν, αλλά η συνθήκη δεν κράτησε πολύ, επειδή το 1291 μ.Χ. οι Σαρακηνοί έδιωξαν τους Σταυροφόρους από την Παλαιστίνη και κατέστρεψαν το ναό του Αγίου Γεωργίου της Λύδδας.

Ο ναός του Αγίου Γεωργίου έμεινε κατεστραμμένος έως το 1349 μ.Χ., οπότε ο αυτοκράτορας Κωνσταντινουπόλεως Ιωάννης Κατακουζηνός, έστειλε πρέσβεις στο Σουλτάνο της Αιγύπτου, Νασρεντίν Χασάν Ίμπιν Ελ Νάσσερ, για την ανακαίνιση των ιερών προσκυνημάτων της Παλαιστίνης, όπως και ανακαινίσθηκαν.

Το 1442 μ.Χ., ξέσπασε διωγμός κατά των Χριστιανών της Παλαιστίνης επί Σουλτάνου της Αιγύπτου Αλ Μαλέκου Ντάχερ Τζάκμακ, που κατέστρεψε το ναό και το δυτικό μέρος το μετέτρεψε σε τζαμί. Τότε επίσης πρέπει να πήρε και το παρεκκλήσιο του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου, και χρησιμοποίησε πέτρες της Εκκλησίας για την κατασκευή της γέφυρας του Ντάχερ.

Όπως φαίνεται από την Ιστορία της Εκκλησίας Ιεροσολύμων, ο ναός του Αγίου Γεωργίου ανακαινίστηκε μετά το 1517 μ.Χ. επί Σουλτάνου Σελήμ του Α’, που έδιωξε τους Μαμελούκους και έδωσε ελευθερία για την εξάσκηση των θρησκευτικών καθηκόντων στους Χριστιανούς.

Για την τελευταία καταστροφή του ναού του Αγίου Γεωργίου δεν έχουμε ακριβή στοιχεία, αλλά υπάρχουν δύο πιθανότητες. Η πρώτη είναι ότι στις αρχές του 19ου αιώνα μ.Χ. καταστράφηκε από τους γενίτσαρους, επειδή τότε το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων έπαθε μεγάλο πλήγμα από εκείνους. Η δεύτερη είναι όταν το 1837 μ.Χ. καταστράφηκε από σεισμό, που έγινε στην περιοχή, εξαιτίας του οποίου έπεσε η σκεπή του ναού και το ιερό του Παρεκκλησίου των Εισοδίων της Θεοτόκου.

Το 1871 μ.Χ., ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων, Κύριλλος ο Β’, ανακαίνισε το ναό και επιπλέον μαρμαρόστρωσε το πάτωμα και τον τάφο του Αγίου Γεωργίου. Εκείνη η ανακαίνιση ήταν η τελευταία. Έκτοτε γίνονται μικρές ανακαινίσεις.

Ἀπολυτίκιον
Ἦχος δ’.
Ὡς τῶν αἰχμαλώτων ἐλευθερωτής, καὶ τῶν πτωχῶν ὑπερασπιστής, ἀσθενούντων ἰατρός, βασιλέων ὑπέρμαχος, τροπαιοφόρε μεγαλομάρτυς Γεώργιε, πρέσβευε Χριστῷ τῷ Θεῷ, σωθῆναι τὰς ψυχὰς ἡμῶν.

Κοντάκιον
Ἦχος πλ.δ’. Τῇ ὑπερμάχῳ.
Τῇ ὑπερμάχῳ καὶ ταχείᾳ ἀντιλήψει σου, προσπεφευγότες οἱ πιστοὶ καθικετεύομεν, λυτρωθῆναι παρὰ τοῦ Χριστοῦ Ἀθλοφόρε, τῶν σκανδάλων τοῦ ἐχθροῦ τοὺς ἀνυμνούντας σε, καὶ παντοίων ἐκ κινδύνων καὶ κακώσεων· ἵνα κράζωμεν, Χαίροις Μάρτυς Γεώργιε.

Μεγαλυνάριον
Πλῆρες εὐωδίας ἁγιασμοῦ, δίκην μυροθήκης, ἐκ λαγόνων ὤφθη τῆς γῆς, τὸ σεπτόν σου σκῆνος, Γεώργιε παμμάκαρ, ἀρωματίζον κόσμῳ, θαυμάτων χάριτας.

Ὁ Οἶκος
Μέγας ἐν προστασίαις ἐπὶ γῆς ἀνεδείχθης, τοῦ Κυρίου θεράπον καὶ φίλε· τὸν πιστὸν γὰρ λαὸν περισκέπων, σῴζεις ἀεὶ Ἔνδοξε· διὸ πίστει καὶ πόθῳ βοῶμέν σοι πολύαθλε.

Χαῖρε, δι' οὗ φρυκτωρεῖται ὁ κόσμος, χαῖρε, δι' οὗ ὁ στρατὸς καταλάμπει.
Χαῖρε, τῶν πιστῶν αἰχμαλώτων ἡ λύτρωσις, χαῖρε, δεσμωτῶν ἡ ὀξεῖα ἀντίληψις.
Χαῖρε, ὕψος τῶν ἐκ πίστεως προστρεχόντων σοι θερμῶς,
χαῖρε, πλοῦτος τῶν ποθούντων σε, καὶ ἐν θλίψει χαρμονή.
Χαῖρε, ὅτι ὑπάρχεις βασιλέων τὸ τεῖχος, χαῖρε, ὅτι παρέχεις ἐν πολέμοις τὸ νῖκος.
Χαῖρε, ἀστὴρ φωτίζων τοὺς πλέοντας, χαῖρε, λυτὴρ παντοίας κακώσεως.
Χαῖρε, εἰς ὃν πᾶς πιστὸς καταφεύγει, χαῖρε, δι' οὗ εὐφημεῖται ὁ πλάστης.
Χαίροις, Μάρτυς Γεώργιε.

[ΑΠΟ ΤΗ ΣΕΛΙΔΑ ”ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΣΥΝΑΞΑΡΙΣΤΗΣ”]

Συμπλήρωμα (για τον άγιο & την εορτή)

Άγιος Γεώργιος, Μεθυστής και Γαλατάς

 

Ιστορικά στοιχεία για την ύπαρξη του αγίου Γεωργίου

 

Άγιος Γεώργιος και Ισλάμ

 

Οι επωνυμίες του Αγίου Γεωργίου

 

Θαυματουργές εικόνες του αγίου στη μονή Ζωγράφου του Αγίου Όρους

 

Αφιέρωμα στον άγιο Γεώργιο & σκέψεις για τη δρακοντοκτονία

 

Ο άγιος & οι γονείς του, άγιοι Γερόντιος & Πολυχρονία

 

Αναλυτικότερη βιογραφία του αγίου 

 

Ιστολόγιο για τον άγιο Γεώργιο & για όλους τους άη Γιώργηδες της Ορθοδοξίας!

''Τρέχε, Γεώργιε, να φθάσεις τον Ποθούμενο Κύριο!"

Xρόνια αφουγκραζόταν τον καβαλάρη να έρχεται καλπάζοντας από μακριά, από την Καππαδόκων χώρα...

Αληθινοί δράκοι (& η δρακοντοκτονία του αγίου Γεωργίου)

Αγαπημένοι άγιοι στις 2 - 4 Νοεμβρίου... 

Ο μεγάλος άγιος της Γεωργίας Γαβριήλ ο διά Χριστόν σαλός & Ομολογητής (2 Νοεμβρίου)

Άγιοι Ακίνδυνος, Αφθόνιος, Πηγάσιος, Ελπιδηφόρος και Ανεμπόδιστος

Άγιοι Λάμπρος, Θεόδωρος και έτερος Ανώνυμος οι Νεομάρτυρες που μαρτύρησαν στο Βραχώρι
 


Άγιος Γεώργιος ο Νεαπολίτης

4 Νοεμβρίου:

Του αγίου αυτοκράτορα Ιωάννη Βατάτζη του Ελεήμονος

Του αγίου Γεωργίου Καρσλίδη της Δράμας (1901 - 1959)

 

Άλλοι άγιοι στις 1, 2, 3 & 4 του Νοέμβρη

Όσιος Ιωάννης ο Ξένος (20 Σεπτεμβρίου), ο μεγάλος ιεραπόστολος της Κρήτης

 

ΒΙΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΕΙΑ - ΙΕΡΑΠΟΣΤΟΛΙΚΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΑΪ-ΚΥΡ ΓΙΑΝΝΗ ΤΟΥ ΞΕΝΟΥ, ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΘΗΚΗ ΤΟΥ 

 

ΚΩΣΤΗΣ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ

Ρεθεμνιώτικες Αναδρομές

 

 Βλ.: Ιστορική στιγμή στα Μυριοκέφαλα: Ο Όσιος Ιωάννης ο Ξένος επέστρεψε στον τόπο που ίδρυσε πριν από χίλια χρόνια (12 Ιουλίου 2026).  

 

... Και στο σημείο αυτό εισερχόμαστε στο κυρίως θέμα μας, που αφορά στο ιεραποστολικό έργο, τον Βίο και την Πολιτεία τού Ιωάννη τού Ξένου, όπως αυτά έχουν στο κείμενο της Διαθήκης του.

Ο Άγιος, λοιπόν, σύμφωνα με τον Βίο του, συνοικούσε - κατά το παράδειγμα και άλλων μεγάλων αγίων ανδρών της Εκκλησίας μας - με άγρια ζώα και θηρία και περιφερόταν ζώντας ως ερημίτης από τόπου εις τόπον, ξεκινώντας από την ιδιαίτερη πατρίδα του, το χωριό Σίβα, Πυργιωτίσσης, μέχρι που έφτασε στο όρος των Λιθίνων. Εκεί συνάντησε σπήλαιο και μέσα σε αυτό δύο μνημεία, τα οποία φωνή εξ ουρανού του απεκάλυπτε ότι ανήκουν στους αγίους Ευτύχιο και Ευτυχιανό, στους οποίους η ίδια φωνή τον διέτασσε να ανεγείρει ναό στο όνομά τους.

 

Πρόκειται για τον πρώτο ναό που έκτισε ο άγιος Ιωάννης ο Ξένος. Ο ναός αυτός αποτέλεσε και το πρώτο ιεραποστολικό ορμητήριό του και σε αυτόν, μάλιστα, εκάρη μοναχός -λαϊκός όντας μέχρι τής στιγμής εκείνης- από κάποιο ευλαβή γέροντα.

Στη συνέχεια, οδοιπορώντας έφθασε στο όρος Μυριοκέφαλο, εντός των ορίων του νομού Ρεθύμνου, πάνω από το χωριό που ονομαζόταν, τότε, Τούρμα του Καλαμώνος. Εδώ, για την δριμύτητα του χειμώνα προφυλάχτηκε σε παμμέγεθες ελληνικό κτίσμα, που υπήρχε πάνω στο όρος Μυριοκέφαλο, στο οποίο ο Άγιος μόλις εισήλθε έχασε το φως του για επτά ολόκληρες ημέρες.

Ο Άγιος με γνώσεις, εδώ, αρχαιογνωσίας προσδιορίζει την ελληνική ταυτότητα του άγνωστου, πάντως, αυτού κτίσματος. Τοπική, πάντως, παράδοση κάνει λόγο ότι ο Άγιος κοιμήθηκε στο σπήλαιο της Αγίας Παρασκευής Βιλλανδρέδου και από το γλυκό ρόδινο φως που αντίκρισε όταν ξύπνησε ανακάλυψε την εικόνα της Παναγίας. Από εκείνη την ημέρα, μάλιστα, από το μέχρι τότε ξηρό σπήλαιο αναφέρεται ότι άρχισε να στάζει αγίασμα, το οποίο θεωρείται ιδιαίτερα θαυματουργό για τους δαιμονόπληκτους.

Την έβδομη ημέρα, και ενώ προσευχόταν στον Κύριο, άκουσε «φωνήν εξ ουρανού» που τον διέταζε να αναγείρει ναό στην πανύμνητο Θεοτόκο την Αντιφωνήτρια (εικ.). Έκτισε ο Όσιος, τότε, την Ι. Μονή Μυριοκεφάλων, όπου - σύμφωνα με τον Βοδληϊανό κώδικα - άφησε έναν μοναχό, τον Λουκά. [Βλ. Ρέθυμνο - Μυριοκέφαλα: ο δρόμος των μύριων προσκυνητών]

Πάντως, από το μέγεθος της περιουσίας που ο όσιος άφησε στην Ι. Μονή Μυριοκεφάλων- 1300 πρόβατα και 300 αίγες και μετόχια στο Μουσέλα και τον Μέλικα κ.α.- πρέπει να δεχτούμε ότι ο αριθμός των μοναχών θα πρέπει να ήταν μεγαλύτερος, ώστε να μπορούν να επιβλέπουν την τεράστια αυτήν περιουσία του μοναστηριού. Εξάλλου, και στο κατά πολύ μικρότερο μοναστήρι του Αγίου Παταπίου, που ήταν εξάρτημα της Μονής Μυριοκεφάλων, σημειώνονται δώδεκα μοναχοί. 

 

 

Η Παναγία των Μυριοκεφάλων (8 Σεπτεμβρίου)

 

Μετά την αποχώρησή του και από την Μονή των Μυριοκεφάλων ο άγιος Ιωάννης έφθασε σε άλλον τόπο, που ονομαζόταν «Μέλικας», μέρος εξαιρετικά ξηρό και άνυδρο, και σε αυτόν οικοδόμησε ναό προς τιμήν του Αγίου Γεωργίου του Δούβρικα.

Μάλλον πρόκειται για την περιοχή των Δραμίων, της επαρχίας Αποκορώνου Χανίων, η οποία φαίνεται να πληροί τις προδιαγραφές που μας δίνει το συναξάρι του Αγίου. Ο χαρακτηρισμός της περιοχής με τη λέξη «χαμοβούνια» και η φράση της Διαθήκης του Ιωάννη «εξελθόντος μου της τοιαύτης μονής εύρον τόπον έτερον…» αποδίδουν, νομίζω, τη συγκεκριμένη θέση της ευρύτερης περιοχής των Δραμίων, που, τωόντι, χαρακτηρίζεται από πλήθος μικρών γηλόφων, αλλά και που βρίσκεται πολύ κοντά στην Ι. Μονή των Μυριοκεφάλων, ώστε να δικαιολογείται η χρονική μετοχή της Διαθήκης: «εξελθόντος μου… εύρον», που σημαίνει: «μόλις βγήκα από το μοναστήρι βρήκα άλλο τόπο….».
 

Από τον «Μέλικα» ο Ιωάννης έφτασε στο Άριο, κοντά στο χωριό Πηγή, της επαρχίας Ρεθύμνου, όπου ανέγειρε νέο ναό τον ονομαζόμενο Άγιο Γεώργιο τον Οψαροπιάστη. Υπάρχει παράδοση που δικαιολογεί το πρωτότυπο αυτό όνομα του Αγίου. Όταν, δηλαδή, παρουσιάστηκε έλλειψη τροφίμων στους εργάτες του ανεγειρόμενου ναού, ο κτήτωρ άγιος Ιωάννης απέστειλε τους ψαράδες του χωριού να ψαρέψουν, στην παραλία του χωριού, στο όνομα του Αγίου Γεωργίου. Οι ψαράδες, μετά από αυτό, συνέλαβαν τόσο πολλά ψάρια, που, έκτοτε, ο άγιος Γεώργιος επωνομάστηκε «Οψαροπιάστης».

Σύμφωνα με τον Γ. Β. Αντουράκη, πρόκειται για τον κομψότατο ναό του αγίου Δημητρίου, πλησίον του χωριού Πηγή Ρεθύμνου, που έχει τα χαρακτηριστικά των ναών του αγίου Ιωάννου του Ξένου. Διαφορετική γνώμη έχει ο Μιχ. Κ. Ανδριανάκης, ο οποίος διατυπώνει την άποψη ότι ο συγκεκριμένος ναός του αγίου Ιωάννη πιθανόν να είναι αυτός της Παναγίας, του χωριού Κυριάννα, Ρεθύμνου, ο οποίος ανακατασκευάστηκε τον 17ο αιώνα και, τότε, πιθανότατα, να μετονομάστηκε σε Παναγία.

Παρότι, θεωρώ πολύ δύσκολη μια τέτοια μετονομασία ναού, όμως βρίσκω δελεαστικότατη την άποψη του συγκεκριμένου ερευνητή το όνομα του χωριού να έχει την προέλευσή του από τον άγιο Ιωάννη τον Ξένο, τον αποκαλούμενο και Κυρ- Ιωάννη, οπότε με την εξελικτική πορεία Κυρ- Γιάννη (στον)> Κυργιαννά (στα)> Κυρ(γ)ιάννα (στην) να δόθηκε το όνομα του Οσίου στο συγκεκριμένο χωριό.

Αυτή η άποψη είναι, οπωσδήποτε, πολύ δελεαστικότερη από την γνωστή και κοινότυπη ετυμολογία της ονομασίας του χωριού από κάποια «Κυρία Άννα». Την άποψη αυτήν ενδυναμώνει και το επίρρημα της Διαθήκης του Οσίου «πλησίον» («ήν τόπος καλός και εύχρηστος και πλησίον του χωρίου της Πηγής»), που δηλώνει ότι ο Ιωάννης δεν έκτισε τον ναό μέσα στην Πηγή, αλλά πλησίον αυτής. Και, πράγματι, πλησίον - μόλις έξι χιλιόμετρα από την Πηγή - βρίσκεται η Κυριάννα. Πιθανόν, λοιπόν, η Πηγή, ως γνωστότερη, τον καιρό εκείνο, να χρησιμοποιήθηκε προς υπόδειξη της ευρύτερης περιοχής, όπως έγινε και με το Άριον πιο πάνω.

 

 

"Ένα κομψοτέχνημα ο Άγιος Δημήτριος, στον ομώνυμο Οικισμό, παρά την Πηγή" (Ρεθύμνης)

 

Σοβαρό, όμως, πρόβλημα στη συγκεκριμένη δελεαστική άποψη του κ. Ανδριανάκη -πέραν της προαναφερθείσας δυσκολίας που βρίσκουμε στη μετονομασία ενός ναού- θεωρούμε και τη συγκεκριμένη επωνυμία «Οψαροπιάστης» (Ψαροπιάστης), που, οπωσδήποτε, ετυμολογικά, υποδηλώνει στενότατη σχέση τού εν λόγω ναού προς τη θάλασσα. Έτσι, η παράδοση που επικαλείται ο Άνθιμος Λελεδάκης φαίνεται να προτείνει μια πειστική εξήγηση της επωνυμίας του ναού.

Αν σκύψουμε, λοιπόν και την εξετάσουμε προσεκτικά θα δούμε να γίνεται σε αυτήν λόγος για αλιείς του χωριού, τους οποίους ο Άγιος απέστειλε να ψαρέψουν στην πλησίον του χωριού θάλασσα, όταν παρουσιάστηκε έλλειψη τροφίμων, που εμπόδιζε τους εργάτες του ανεγειρόμενου ναού να συνεχίσουν το έργο. «Αλιείς», λοιπόν, θα μπορούσαν, ίσως, να υπάρχουν σε χωριά που βρίσκονται από τη θάλασσα σε απόσταση μικρότερη ή, έστω, και ίση προς αυτήν που βρίσκεται η Πηγή, και όχι η Κυριάννα. Άρα, από την επωνυμία του ναού (Οψαροπιάστης) και μόνον υποθέτουμε ότι ο ναός αυτός θα πρέπει να βρισκόταν πλησίον του χωριού Πηγή και μάλιστα, κατά τον βόρειο άξονα αυτού, προς τη μεριά τού σχεδόν παραθαλάσσιου Αρίου.

  

Από την Πηγή ο Ιωάννης αναχωρεί ευθέως και πάλι για την Μονή της Υπεραγίας Θεοτόκου στα Μυριοκέφαλα, προς ηθική και οικονομική ενίσχυση των εκεί μοναζόντων, που δυναστεύονταν, κατά το συναξάρι του, από μεγάλη ανέχεια και πείνα. Στη συνέχεια, οδεύει προς το χωριό Μουσέλα, όπου ανεγείρει μετόχιο της Ι. Μ. Μυριοκεφάλων με ναό του Αγίου Παταπίου, τον οποίο κατέστησε πλήρη μονή με δύναμη δώδεκα μοναχών.

Στην περιοχή αυτή ορθώνεται σήμερα το εικονοστάσι του αγίου Παταπίου.

Στο σημείο αυτό μεσολαβεί ταξίδι του Αγίου στην Βασιλεύουσα, όπου μεταβαίνει προκειμένου να ζητήσει από τους «Ορθοδόξους Ημών Βασιλείς» χρυσόβουλο. Με αυτό το αυτοκρατορικό χρυσόβουλο η Μονή των Μυριοκεφάλων ελάμβανε κατ΄ έτος από το τελωνείο της Κρήτης δια ψυχική των σωτηρίαν [ενν. των Βασιλέων] νομίσματα λίτραν μίαν, ράσα δώδεκα (ή μόλις δύο κατά το μεταγενέστερο κείμενο του κώδικα του Κισάμου), μανδία δώδεκα και βλατήν ενδυτήν (ή βλαντί κόκκινο ένα, κατά τον κώδικα του Κισάμου). (...)

 

Στην Κωνσταντινούπολη και αυτός ο απλός λαός δέχεται τον Άγιο και του προσφέρει πρόθυμα δώρα για το μοναστήρι του, βιβλία, εικόνες και λοιπά ι. σκεύη, με τα οποία κατεκόσμησε τα κελιά της Μονής. Το απόσπασμα αυτό της Διαθήκης του Ξένου μάς δίνει μιαν ωραία εικόνα του κλίματος που επικρατούσε στη Βασιλεύουσα, τον καιρό εκείνο, σχετικά με την Κρήτη. Προ της ανάκτησης, δηλαδή, της νήσου από τον Νικηφόρο Φωκά την αποκαλούσαν «βαρβαροτρόφον» και «θεόλεστον», λόγω του πειρατικού κράτους των Σαρακηνών που επικρατούσε στο νησί. Τώρα υποδέχονται έναν Κρητικό ερημίτη με ιδιαίτερη ικανοποίηση και του προσφέρουν πρόθυμα ό,τι θέλει για το μοναστήρι του. 

Ήταν, ασφαλώς, μια ηρωική εποχή και οι πολίτες είχαν ιδιαίτερη ευαισθησία για το μεγάλο ελληνικό νησί.

Από όλα αυτά τα κειμήλια σήμερα δεν σώζεται, δυστυχώς, τίποτε, εκτός από την εικόνα της Θεοτόκου, αν την θεωρήσουμε ότι ανήκει σε αυτά, σύμφωνα με παράδοση που λέγει ότι η θαυματουργός εικόνα της Θεοτόκου της Αντιφωνήτριας είναι μία από τις εικόνες που ο Άγιος μετέφερε από τη Κωνσταντινούπολη. Αν το πράγμα έχει έτσι, επειδή η μετάβαση του Οσίου στην Κωνσταντινούπολη έγινε επί Αυτοκράτορα Κωνσταντινουπόλεως Ρωμανού του Β΄, που βασίλευε από το έτος 959 μέχρι το 964, η εικόνα αυτή των Μυριοκεφάλων αποτελεί παλαιότατο κειμήλιο της Μονής, ηλικίας άνω των 950 χρόνων.

 

Ο Άγιος Γεώργιος Δούβρικας (Δράμια Χανίων)

 

Κατά το ταξίδι του στην Κωνσταντινούπολη, ο άγιος Ιωάννης ζήτησε, επίσης, από τον Πατριάρχη Αλέξιο τον Στουδίτη (1025- 1043) και έλαβε σιγίλλιο, ώστε να είναι το Μοναστήρι αυτοδέσποτο και κυρίαρχο, ανεμπόδιστο και απείραχτο από οποιαδήποτε επιβουλή αρχοντικού ή εκκλησιαστικού προσώπου, πράγμα που το πέτυχε κάνοντάς το σταυροπηγιακό με μόνη υποχρέωση τώρα να γίνεται σε αυτό αναφορά του ονόματος του Πατριάρχη. Εντυπωσιάζει, πάντως, το γεγονός ότι το όνομα της Μονής Μυριοκεφάλων δεν αναφέρεται ανάμεσα στα πέντε γνωστά - από τα δώδεκα αυτοκρατορικά μοναστήρια - τα οποία υπήρχαν στην Κρήτη, στα χρόνια της Ενετοκρατίας. Το κείμενο, όμως, της Διαθήκης είναι σαφές: «Ο Ιωάννης έλαβε από τον βασιλιά χρυσόβουλο». Αντίθετα, επί Τουρκοκρατίας άκμαζε με μεγάλες περιουσίες η κοντινή Μονή του προφήτη Ηλία, στα Ρούστικα, που είχε καταστεί και αυτή σταυροπήγιο. Αυτής της Μονής, για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα, η Μ. Μυριοκεφάλων διετέλεσε εξάρτημα.

Ο Ιωάννης, μετά την διευθέτηση αυτήν των πραγμάτων στα μετόχια και τα ιερά καθιδρύματά του, δεν δίνει εφησυχασμό και ανάπαυση στα μέλη του, αλλά εξέρχεται και πάλιν της Μονής (του Αγίου Παταπίου) και οδεύει προς νέο τόπο τον επικαλούμενο Κουφού, όπου ανεγείρει νέο ναό στην Υπεραγία Θεοτόκο (Ζωοδόχο Πηγή) του Κουφού (σήμερα Άι-Κυρ Γιάννης Αλυκιανού).

Ο ναός της Ζωοδόχου Πηγής στον Κουφό, πολύ μεγαλύτερος των άλλων του οσίου Ιωάννη, φανερώνει ότι θα τον έκτισε με την συνδρομή των ευσεβών χριστιανών που ήδη είχαν αναγνωρίσει το ιεραποστολικό έργο που ο όσιος επιτελούσε στην Κρήτη. Ο ναός, μετά την παρακμή της Παναγίας της Αντιφωνήτριας, στα Μυριοκέφαλα, που ο ίδιος ο Ιωάννης ο Ξένος είχε ορίσει ως επίκεντρο όλης της γήινης δημιουργίας του, υπήχθη στην Ι. Μονή της Χρυσοπηγής. Πρόκειται για βυζαντινό ναό σταυροειδή, μετά τρούλου, που οικοδομήθηκε περί το έτος 1004, σύμφωνα με το σχέδιο των λοιπών ναών του αγίου Ιωάννη του Ξένου.

 

Ο Άγιος Παύλος Σφακίων 

 

Αναχωρεί και από εκεί και, αλλάζοντας κατεύθυνση, από τα κεντρικά και βόρεια της Δυτικής Κρήτης, οδεύει προς τις νότιες περιοχές του νομού Χανίων, όπου ιδρύει ευκτήριο οίκο στον άγιο Παύλο Σφακίων. Ο ναός του Αγίου Παύλου Σφακίων είναι μικρός σταυροειδής ναός- στον βυζαντινό ρυθμό που έκτιζε τους ναούς του όσιος Ιωάννης- και διατηρείται ακόμα και σήμερα ανατολικά της Αγίας Ρούμελης (στον «Οπίσω Αιγιαλόν» κατά την Διαθήκη του), πάνω σχεδόν από την άμμο, ώστε τον χειμώνα, όταν αγριεύει το κύμα του Νότιου Κρητικού, να πέφτει με ακατάσχετη ορμή στη νοτική του πλευρά και κοντά σε πηγή με ψυχρότατο νερό, όπως σημειώνεται σε περιγραφή του ευρύτερου χώρου από τον Χρ. Μπουοντελμόντι.

Η αντοχή του στις δύσκολες καιρικές συνθήκες έχει προβληματίσει πολλούς ειδικούς, και από παλιότερα είχε εκφραστεί η άποψη ότι σύντομα θα κατέρρεε. Δεν ξέρουμε αν ο άγιος Ιωάννης παρέμεινε για αρκετό χρόνο, μετά την οικοδόμηση του ναού, στη συγκεκριμένη περιοχή, που, κατά την παράδοση, φιλοξένησε και τον πρώτο των Αποστόλων, τον Παύλο. Και αυτός, ασφαλώς, είναι και ο λόγος που ο Όσιος ίδρυσε ναό στη συγκεκριμένη περιοχή.

Ο Ιωάννης προχωρεί, στη συνέχεια, σε άλλη περιοχή ψηλότερα, στον Αζωγυρέα, Σελίνου Χανίων, παρά την Παλαιόχωρα, όπου οικοδομεί ναό του Αγίου Γεωργίου. Εντυπωσιάζει, πάντως, το γεγονός ότι η λατρεία του αγίου Ιωάννη του Ξένου εκτοπίστηκε στον Αζωγυρέ, αλλά και στον ναό των αγίων Πατέρων στα Άνω Φλώρια Σελίνου, που, όπως σημειώνει ο Ν. Ψιλάκης, ετιμάτο ο άγιος Ιωάννης ο Ξένος μέχρι το έτος 1462, σύμφωνα με υπάρχουσα εκεί επιγραφή.

Αργότερα, όμως, ο άγιος Ιωάννης ξεχάστηκε παντελώς, και στον ίδιο του τον ναό τώρα τιμώνται οι άγιοι Πατέρες και ο άγιος Ιωάννης ο Ερημίτης, που, κατά την παράδοση, έδρασαν εκεί, στον πλησίστιο Αζωγυρέ. Επίσης, σε καμιά περιοχή δεν παρατηρείται λατρεία και των δυο Αγίων, Ξένου και Ερημίτη, ταυτόχρονα. Ούτε καν στον Αζωγυρέ, όπου φέρονται ότι έδρασαν αμφότεροι.

 

 

Το σπίτι του οσίου στο χωριό του, Σίβας Πυργιωτίσσης (σήμερα παρεκκλήσι)

Μετά από αυτό το μέγα ιεραποστολικό έργο, ο ταπεινός ερημίτης αισθάνεται - ως και ο άλλος μέγας ιεραπόστολος, ο Παύλος - να τον βαραίνει το πλήθος των αμαρτιών του και, μη έχοντας ανάπαυση επί της γης, οδηγεί τα βήματά του σε νέα, εντελώς διαφορετική κατεύθυνση από τον «Οπίσω Αιγιαλόν» που βρισκόταν, στο δυτικότερο άκρο της Κρήτης, στα μέρη του Κισάμου, σε περιοχή ονομαζόμενη Ακτή, όπου κτίζει εκκλησία και μοναστήρι και διαμένει μέχρι το τέλος του επίγειου βίου του. Εδώ φέρεται να γράφει - τελική πράξη του παναγίου βίου του - και τη Διαθήκη του.

Οι ιστορικά- αρχαιολογικά βεβαιωμένοι ναοί του οσίου Ιωάννου του Ξένου, σύμφωνα με τα παραπάνω εκτεθέντα στοιχεία της Διαθήκης του, είναι οι εξής εννέα:

1. Ευτυχίου-Ευτυχιανού (όρος Ράξος - περιοχή Ματάλων)

2. Παναγίας της Αντιφωνήτριας( Μυριοκεφάλων)

3. Αγίου Γεωργίου Δούβρικα (περιοχή σημερινών Δραμίων)

4. Αγίου Γεωργίου Οψαροπιάστη (σημερινός ναός Θεοτόκου Κυριάννας)

5. Μονή Αγίου Παταπίου (χωριό Μουσέλα, παρά τον ομώνυμο ποταμό)

6. Παναγία Ζωοδόχος Πηγή ( χωριό Κουφός, Κυδωνίας)

7. Απόστολος Παύλος («Οπίσω Αιγιαλόν» - Σφακιά)

8. Άγιος Γεώργιος- σήμερα μονή Αγίων Πατέρων (χωριό Αζωγυρές Χανίων)

9. Άγιος Ιωάννης–Ευστάθιος (ναός σπηλαιώδης Καβούσι Κισάμου – Τάφος του Αγίου.

Όπως μπορούμε από τον πίνακα αυτόν να παρακολουθήσουμε, ο άγιος Ιωάννης κτίζει βασικά ναούς του αγίου Γεωργίου - τρεις στους εννέα ναούς ανήκουν στον άγιο Γεώργιο - και της Θεοτόκου – δύο στους εννέα. Όλοι οι παραπάνω ναοί βρίσκονται στους νομούς Ρεθύμνου και Χανίων, εκτός αυτού των αγίων Ευτυχίου και Ευτυχιανού, του πρώτου ναού που οικοδομήθηκε από τον Άγιο, στο όρος Ράξος της ίδιας επαρχίας, μετά την αποχώρησή του στην έρημο από την ιδιαίτερη πατρίδα του, τον Σίβα Πυργιωτίσσης.

 

Ο τάφος του αγίου, ΒΑ του σπηλαιώδους ναού των αγίων Ιωάννου του Ξένου και Ευσταθίου, στην Ακτή Κισάμου 

 

Το έργο του Κυρ Ιωάννου του Ξένου υπήρξε τεράστιο και πολυσχιδές. Δεν περιορίστηκε στη απλή δημιουργία ναών, ευκτήριων οίκων και μοναστηριών, αλλά τα καθιδρύματά του αυτά τα εφοδίαζε, επί πλέον και με ελαιώνες, αμπελώνες, ελαιοτριβεία, μελισσόκηπους, αιγοπρόβατα και τυροκομεία - δωρεές, τα περισσότερα των κληρονόμων ή των κατοίκων των γύρω περιοχών - για να επιτύχει, μέσω αυτών, την γεωργική και οικονομική ανάκαμψη και συντήρηση της υπαίθρου. Πρόκειται για έργο λαμπρό, παράδειγμα ισόρροπης ανάπτυξης και προόδου των Λαών.

Έτσι, κατασκευάζει υδατοδεξαμενή, για να συγκεντρώνει το νερό της βροχής στον άγιο Γεώργιο τον Δούβρικα, στον άγιο Πατάπιο οικοδομεί οικήματα κεραμόστεγα για τους μοναχούς που εγκαθιστά εκεί και δημιουργεί εκατό πενήντα μελίσσια, αμπέλι και κήπο με παντοία δέντρα, σωστό παράδεισο- κατά τη χαρακτηριστική έκφρασή του - ενώ οι φιλόχριστοι άρχοντες, επίσκοποι και λοιποί, αφιερώνουν στη Μονή Μυριοκεφάλων χίλια τριακόσια πρόβατα, τριακόσια αιγίδια, δεκαέξι φορβάδια, πέντε ονοθήλειες και τέσσερα βορδόνια σαμαρικά «εις το αποκομίζειν την τροφήν των γερόντων από της Μουσέλας» και εις παράδεισο αποκατέστησε τον τόπο. Τα μετόχια του Μέλικος και του Αρίου ο Άγιος τα εφοδιάζει και με άλλα περιουσιακά στοιχεία. σίδηρα, χαλκώματα, μυλάρια, κουκουμίκια, απαλαρέας κτλ., ενώ τον Άγιο Γεώργιο, στον Αζωγυρέα, εφοδιάζει με μελισσουργείο.

 

Αυτά τα τελευταία στοιχεία μας παρέχουν μιαν, οπωσδήποτε, σαφή και ενδιαφέρουσα εικόνα των θρησκευτικών, πολιτικών, κοινωνικών, οικονομικών, γεωργικών και κτηνοτροφικών δραστηριοτήτων του καιρού εκείνου, της μεσοβυζαντινής Κρήτης. Ατομικά διάφοροι μικροϊδιοκτήτες και ελεύθεροι καλλιεργητές (το «φιλόχριστον πλήθος») αλλά και φιλόχρηστοι άρχοντες, επίσκοποι και λοιποί πουλούν ή δωρίζουν τα κτήματά τους στον Άγιο Ιωάννη.

Σε άλλες περιπτώσεις στον Ξένο και στα ιδρύματά του προσφέρονται εκτάσεις και κτήματα που ανήκαν συλλογικά στην κοινότητα. Έτσι, από τον 10-11ο αιώνα παρατηρείται μια προοδευτική αύξηση της μοναστηριακής περιουσίας και σε αυτό συντελεί και η όλη δραστηριότητα του αγίου Ιωάννη, τον οποίο οι πιστοί εμπιστεύονται και αναγνωρίζουν για το λαμπρό εκκλησιαστικό και κοινωνικό έργο που επιτελεί στον τόπο σε μια εποχή δύσκολη και πιεστική, όπως είναι αυτή αμέσως μετά την Αραβική κατοχή της Κρήτης.

Όλα αυτά, λοιπόν, δεν είναι άσχετα προς τη νέα κατάσταση που δημιούργησε η ανάκτηση της Κρήτης από τον Νικηφόρο Φωκά το 961 και η εκδίωξη των Αράβων από το νησί. Έκτοτε, παρατηρείται ένας νέος άνεμος αναδημιουργίας του χριστιανικού βίου και πολιτισμού στο νησί, που τόσα δεινά είχε υποστεί τα προηγούμενα χρόνια, λόγω της κατάκτησης και της πνευματικής αποτελμάτωσης που η κατάσταση αυτή είχε επιφέρει στις δομές του κοινωνικού και θρησκευτικού βίου στο νησί. 

 

Τις εντυπωσιακές αυτές για την πολυποικιλότητά τους περιουσίες ο άγιος Ιωάννης αφήνει να διαχειρίζονται δημιουργικά, πρόσωπα που ο ίδιος επιλέγει και χειροτονεί και τα αφήνει, στη συνέχεια, οικονόμους στα διάφορα προσκυνήματά του. Έτσι, αφήνει:

Εις τον ι. ναόν των αγίων Ευτυχίου και Ευτυχιανού «έναν αδελφό»

Στην ι. Μονή Μυριοκεφάλων «τον μοναχόν Λουκάν» ή, σύμφωνα με άλλο στίχο του ίδιου συναξαρίου, περισσότερους του ενός μοναχούς.

Στον άγιο Γεώργιο Δούβρικα τον μοναχό Νικόδημο, τον οποίο, στη συνέχεια, ο άγιος Ιωάννης «εις ιερέα απεκατέστησε».

Στον άγιο Γεώργιο τον Οψαροπιάστη «απέκειρε τον μοναχόν Ευτύχιον ιερέα».

Στην μονή του Αγίου Παταπίου «κατέλιπε μοναχούς δώδεκα», ενώ, τέλος, στον ναό της Υπεραγίας Θεοτόκου, στην περιοχή Κουφού, «απέκειρε τον μοναχό Κύριλλο» και τον εγκατέστησε σε κελίο που δημιούργησε εκεί.

Κάνει, λοιπόν, ο Άγιος στον Βίο και την Πολιτεία του λόγο, για δεκαεπτά (17), συνολικά, μοναχούς και ιερείς, που τους εγκαθιστά και τους βάζει να εργάζονται δημιουργικά στα καθιδρύματα που εκείνος δημιουργεί προς δόξαν Θεού και την κατά Χριστόν προαγωγή και τελείωση του ανθρώπου. Ασφαλώς, πρόκειται για τους πρώτους δεκαεπτά μοναχούς και οικονόμους των ιερών του Ξένου καθιδρυμάτων, στους οποίους στη συνέχεια θα προστέθηκαν πολλοί περισσότεροι.

 

Για την ευρύτητα του έργου του, ο άγιος Ιωάννης εορτάζεται θεωρούμενος, εν πολλοίς, ως τοπικός Άγιος σε περισσοτέρους του ενός τόπους. Έτσι, σήμερα τιμάται τόσο στη γενέτειρα του, τον Σίβα Πυργιωτίσσης, όσο και στον τόπο όπου κοιμήθηκε, το Καβούσι, της επαρχίας Κισάμου, αλλά, επίσης και στους τόπους όπου ίδρυσε ναούς και μοναστήρια, όπως στην Ι. Μ. Μυριοκεφάλων, στο χωριό Τσουρουνιανά ή Άι-Κυρ Γιάννης - προς τιμήν του Αγίου - όπου σήμερα φυλάσσεται η αγία του κάρα και στα Μεσόγεια (Ακτή), όπου υπάρχει ναός τιμώμενος στη μνήμη του Οσίου.

Πλην της Διαθήκης του ο Ιωάννης ο Ξένος άφησε και συγγράμματα, που τον αναδεικνύουν σε άνδρα εκκλησιαστικό αγχινούστατο. Ο Χρύσανθος Νοταράς σε «Κατάλογο των εν Άθωνι Βιβλιοθηκών», είχε γράψει ότι στη Λαύρα του Αγίου Αθανασίου βρίσκονται «Ομιλίαι εις το κατά Ματθαίον εκλεγείσαι παρά Ιωάννου μοναχού του Ξένου». Επίσης, στις Ακολουθίες του και τους κανόνες ο Όσιος αναφέρεται ως «σοφός, σοφώτατος, πάνσοφος, μέγας φωστήρ» κ.τ.λ., ακριβώς ένεκα αυτών των συγγραφών του, ενώ εμφαντικώς τονίζεται και η δράση του με την ανοικοδόμηση ναών: «Την Κρήτην ενέπλησας ναών αγίων», «Την Κρήτην άπασαν ναών αγίων επλήρωσας, όντως εκόσμησας».

 

Είναι, πάντως, απορίας άξιον το πώς ο άγιος Ιωάννης ο Ξένος συνεχίζει επί τόσους αιώνες να εορτάζεται κανονικά από την Εκκλησία της Κρήτης, χωρίς και την τυπική κατάταξή του στο εορτολόγιο της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας. Μητροπολίτες του νησιού, όπως ο Τίτος Συλλιγαρδάκης («Κρητικόν Λειμωνάριον», Αθήνα 1984) και ο Πέτρας Νεκτάριος («Κρητικόν Πανάγιον», Ηράκλειον 2000) έχουν, ήδη, στα Αγιολόγιά τους κατατάξει και τον άγιο Ιωάννη τον Ξένο, με τις σχετικές ακολουθίες του και τα συναξάριά του, ώστε να λατρεύεται την ημέρα της μνήμης του, που, ακριβώς, ως μη όντας και επίσημα αναγνωρισμένος συνεορτάζεται στις 20 Σεπτεμβρίου μαζί με τον άγιο Ευστάθιο, οπότε η Εκκλησία μας γηθοσύνως ψάλλει από την παλιά ακολουθία του Οσίου:

«Της Κρήτης τον γόνον, και Ασκητών εγκαλώπισμα,

ναών παμπόλλων ιδρυτήν, Ιωάννην τον Όσιον,

τιμήσωμεν εν ύμνοις οι πιστοί, βοώντες προς αυτόν χαρμονικώς·

Σώζε πάντας ταις λιταίς σου, τους την μνήμην σου τελούντας και βοώντας σοι·

Δόξα τω σε δοξάσαντι Χριστώ, δόξα τω σε θαυμαστώσαντι,

δόξα τω ενεργούντι διά σου πάσιν ιάματα».

Ενώ σε άλλο, νεότερο, απολυτίκιο του Οσίου η Εκκλησία μας και πάλι ψάλλει:

«Των Κρητών τον φωστήρα, Εκκλησίας το καύχημα,

και των μοναζόντων την στάθμην, Ιωάννην τιμήσωμεν.

Χριστού γαρ τον Σταυρόν αναλαβών, ως Άγγελος εβίωσεν εν γη.

Διά τούτο εκ κινδύνων παντοδαπών, λυτρούται τους κραυγάζοντας·

Δόξα τω δεδωκότι σοι ισχύν, δόξα τω σε στεφανώσαντι,

δόξα τω ενεργούντι διά σου πάσιν ιάματα».

 

Εικόνες του αγίου αναδημοσιεύουμε & από εδώ: https://www.saint.gr/978/saint.aspx

Πηγή

Τα Εγκαίνια του ναού της Θεοτόκου στις Κάρρες της Συρίας (σημερινή Τουρκία): Μια πνευματική νίκη, ζωντανή στο πέρασμα των αιώνων

 

Χριστόδουλος Μολύβας

Η Θεία Πολιτεία 

Κάθε χρόνο στις 24 Μαΐου, το Ορθόδοξο Συναξάρι περιλαμβάνει την Ανάμνηση των Εγκαινίων του ναού της Υπεραγίας Θεοτόκου εν Κάρραις της Συρίας. Γιατί η Εκκλησία να κρατά ζωντανή τη μνήμη των εγκαινίων ενός ναού σε μια πόλη που σήμερα βρίσκεται βαθιά μέσα στα εδάφη της νοτιανατολικής Τουρκίας (σημερινό Χαρράν) και της οποίας τα χριστιανικά μνημεία είναι πλέον ερείπια;

Η απάντηση κρύβεται σε μια πνευματική και πολιτισμική σύγκρουση της ύστερης αρχαιότητας.

Οι Κάρρες (Carrhae) δεν ήταν μια τυχαία επαρχιακή πόλη. Στρατηγικά τοποθετημένες στη Μεσοποταμία, αποτελούσαν το πιο σκληροπυρηνικό κέντρο της παγανιστικής λατρείας στην Ανατολή. Ενώ ο Χριστιανισμός εξαπλωνόταν ραγδαία στην υπόλοιπη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, οι κάτοικοι των Καρρών παρέμεναν πεισματικά πιστοί στις αρχαίες ασσυριακές και βαβυλωνιακές παραδόσεις, με επίκεντρο τη λατρεία του Σιν, του Θεού της Σελήνης.

Ακόμη και τον 4ο αιώνα, όταν η διάσημη Δυτική οδοιπόρος Αιθερία (Egeria) επισκέφθηκε την περιοχή (γύρω στο 381 με 384 μ.Χ.), σημείωσε με έκπληξη στο λατινικό οδοιπορικό της (Itinerarium) ότι, εκτός από τον Επίσκοπο και λίγους κληρικούς, η πόλη κατοικούνταν σχεδόν εξολοκλήρου από ειδωλολάτρες.

Στο οδοιπορικό της, η Αιθερία διασώζει μια πολύτιμη πληροφορία. Περιγράφει δύο ναούς:

 1. Έναν ιστορικό ναό έξω από τα τείχη, χτισμένο πάνω στα θεμέλια του βιβλικού οίκου του Αβραάμ (καθώς από τη Χαρράν πέρασε ο Πατριάρχης φεύγοντας από την Ουρ).

 2. Έναν μεγάλο καθεδρικό ναό μέσα στην πόλη (intra civitatem).

Αυτός ο δεύτερος, ο εσωτερικός ναός, ο οποίος αφιερώθηκε στην Υπεραγία Θεοτόκο, είναι το επίκεντρο της εορτής της 24ης Μαΐου.

Η ανέγερση και τα εγκαίνια ενός μνημειώδους χριστιανικού ναού αφιερωμένου στην Παναγία, ακριβώς στην καρδιά του πιο φανατικού παγανιστικού κέντρου της Μέσης Ανατολής, δεν ήταν απλώς ένα αρχιτεκτονικό γεγονός. Ήταν μια τεράστια πνευματική νίκη. Συμβόλιζε τη μεταμόρφωση ενός τόπου σκότους και αστρολατρίας σε εστία της νέας πίστης.

Αν και οι αιώνες που ακολούθησαν έφεραν την ισλαμική κατάκτηση και, τελικά, την ισοπέδωση της πόλης από τις μογγολικές επιδρομές τον 13ο αιώνα, οι ξένες ιστορικές πηγές δικαιώνουν τη μνήμη της Εκκλησίας. Συριακά χρονικά (όπως του Μιχαήλ του Σύρου) επιβεβαιώνουν ότι ο Καθεδρικός Ναός των Καρρών παρέμεινε ενεργός για εκατοντάδες χρόνια, αποτελώντας την έδρα σημαντικών Επισκόπων.

Σήμερα, οι αρχαιολογικές ανασκαφές στο Harran φέρνουν στο φως τα επιβλητικά ερείπια αυτού που οι ξένοι ερευνητές ονομάζουν The Cathedral of Carrhae (Ο Καθεδρικός των Καρρών), επιβεβαιώνοντας το μεγαλείο του ναού που περιέγραφαν οι αρχαίοι συγγραφείς.

Για τη λειτουργική παράδοση της Ορθοδοξίας, η Ανάμνηση των Εγκαινίων δεν είναι μια απλή επέτειος ενός κτιρίου. Στη θεολογία της Εκκλησίας, τα εγκαίνια ενός ναού συμβολίζουν την ανακαίνιση του ίδιου του ανθρώπου και τη νίκη του φωτός έναντι του πνευματικού σκότους.

Κρατώντας ζωντανή αυτή τη γιορτή στο πέρασμα των αιώνων, η Εκκλησία μάς θυμίζει ότι ακόμη και στα πιο δύσκολα και εχθρικά περιβάλλοντα, η πίστη και η αγάπη μπορούν να ριζώσουν, να χτίσουν θεμέλια και να μεταμορφώσουν την ιστορία.

Παράρτημα: Η Αυθεντική Μαρτυρία της Οδοιπόρου Αιθερίας (381 με 384 μ.Χ.)

Ακολουθεί το απόσπασμα από το Itinerarium Egeriae (Κεφάλαιο 20, 1-4) σε πρωτότυπο λατινικό κείμενο και νεοελληνική μετάφραση, όπου καταγράφεται η επίσκεψη στην πόλη και η διάκριση ανάμεσα στον εσωτερικό ναό (που εορτάζεται) και τον εξωτερικό:

Λατινικό Κείμενο

20.1 Ac sic ergo facto ibi triduano necesse me fuit adhuc in ante accedere usque ad Charris, quia modo sic dicitur. Nam in scripturis sanctis dicta est Charra, ubi moratus est sanctus Abraam, sicut scriptum est in Genesi, dicente Domino ad Abraam: Exi de terra tua et de domo patris tui et uade in Charram et reliqua.

20.2 Ibi ergo cum uenissem, id est in Charra, ibi statim fui ad ecclesiam, quae est intra ciuitate ipsa. Vidi etiam mox episcopum loci ipsius uere sanctum et hominem Dei, et ipsum et monachum et confessorem, qui mox nobis omnia loca ibi ostendere dignatus est, quae desiderabamus.

20.3 Nam duxit nos statim ad ecclesiam, quae est foras ciuitatem in eo loco, ubi fuit domus sancti Abrahae, id est in ipsis fundamentis et de ipso lapide, ut tamen dicebat sanctus episcopus. Cum ergo uenissemus in ipsa ecclesia, facta est oratio et lectus ipse locus de Genesi, dictus etiam unus psalmus, et iterata oratione et sic benedicens nos episcopus egressi sumus foras.

20.4 Item dignatus est nos ducere ad puteum illum, unde portabat aquam sancta Rebecca. Et ait nobis sanctus episcopus: Ecce puteus, unde potauit sancta Rebecca camelos pueri sanctι Abrahae, id est Eleazari; et singula ita nobis dignabatur ostendere.

Μετάφραση στα Ελληνικά

20.1 Και αφού παρέμεινα εκεί στην Έδεσσα για τρεις ημέρες, ήταν απαράβατη ανάγκη για μένα να προχωρήσω ακόμα πιο πέρα, μέχρι τις Χάρρες, διότι έτσι ονομάζονται τώρα. Διότι στις Αγίες Γραφές ονομάζεται Χαρράν, εκεί όπου κατοίκησε ο άγιος Αβραάμ, όπως είναι γραμμένο στη Γένεση, όταν είπε ο Κύριος στον Αβραάμ: Έξελθε εκ της γης σου και εκ του οίκου του πατρός σου και πορεύου στη Χαρράν και τα λοιπά.

20.2 Όταν λοιπόν έφτασα εκεί, δηλαδή στη Χαρράν, πήγα αμέσως στην εκκλησία που βρίσκεται μέσα στην ίδια την πόλη. Εκεί συνάντησα αμέσως και τον επίσκοπο του τόπου εκείνου, ο οποίος ήταν πραγματικά άγιος άνθρωπος και άνθρωπος του Θεού, ο ίδιος και μοναχός και ομολογητής, ο οποίος καταδέχθηκε αμέσως να μας δείξει όλα τα μέρη εκεί που επιθυμούσαμε να δούμε.

20.3 Διότι μας οδήγησε αμέσως στην εκκλησία που βρίσκεται έξω από την πόλη, στο σημείο όπου βρισκόταν ο οίκος του αγίου Αβραάμ, δηλαδή πάνω στα ίδια τα θεμέλια και χτισμένη με τις ίδιες εκείνες πέτρες, όπως τουλάχιστον μας έλεγε ο άγιος επίσκοπος. Όταν λοιπόν μπήκαμε μέσα σε αυτή την εκκλησία, έγινε προσευχή και διαβάστηκε το σχετικό απόσπασμα από τη Γένεση, ψάλαμε επίσης έναν ψαλμό, και αφού έγινε πάλι προσευχή και μας ευλόγησε ο επίσκοπος, βγήκαμε έξω.

20.4 Έπειτα καταδέχθηκε να μας οδηγήσει και σε εκείνο το πηγάδι από όπου μετέφερε νερό η αγία Ρεβέκκα. Και μας είπε ο άγιος επίσκοπος: Ιδού το πηγάδι από όπου η αγία Ρεβέκκα πότισε τις καμήλες του δούλου του αγίου Αβραάμ, δηλαδή του Ελιέζερ· και έτσι είχε την καλοσύνη να μας δείχνει το κάθε τι ξεχωριστά.

Παρακαλώ, και:

Το Γενέσιο της Θεοτόκου στην Παναγία Σαϊντανάγια, στη Συρία

Τά ξεχασμένα ἀδέλφια μας: Οἱ Ρωμηοί τῆς Μέσης Ἀνατολῆς

Οι Νεοφώτιστοι στην Τουρκία. Γιατί βαφτίζονται χριστιανοί (βίντεο)

Περὶ ἐξισλαμισμοῦ καὶ ἐκτουρκισμοῦ τοῦ Γένους μας – Οἱ σημερινοί Μικρασιατικοί πληθυσμοί

 

Οἱ Ρωμηοί (Rum) τοῦ Λεβάντε: Ταυτότητα καὶ συνοπτικὴ ἱστορικὴ διαδρομή

 

"Ο Αναδιώτης σπάει τη σιωπή των Βρυξελλών για τους Χριστιανούς της Συρίας" (βίντεο)

Αναζητώντας τη Ρωμηοσύνη (ως νέα πολιτική και πολιτισμική πρόταση) 

 
Ρωμηοσύνη: Το μέλλον μας ενάντια στη βαρβαρότητα